Articles from zirbau

Eseo pri Ornitologio

nobody@ipernity.com (zirbau) — Wed, 21 Jun 2017 05:53:40 +0000

zirbau has posted an article:

Antaŭlonge mi verkis eseon pri birdoj en elementa lernejo. Post multaj jaroj, mi esperantigis ĝin pro praktiki Esperanton. Kaj jen estas la rezulto:

Birdoj

Birdoj ofte aspektas kiel "glorigitaj reptilioj". Sed, oni traktas ilin kiel apartigitan klason, Aves. Birdoj distingiĝas de aliaj animaloj pro siaj plumoj, ne pro la povo de flugo. Ne ĉiu birdo povas flugi. Ja, la unuaj birdoj en la mondo estis nur reptilioj kun plumoj. Fosilioj donas pruvaĵon ke estis tiel.

La unua birdo, la Archaeopteryx, vivis sur la Tero antaŭ 140 milionoj da jaroj dum la Ĵurasa Periodo. La Archaeopteryx povis flugi, sed ne tre bone ĉar ĝi ne havis fortan brustoston por subteni la muskolojn de siaj flugiloj. La Archaeopteryx havis dentojn, longan ostan voston, kaj skvamojn sur la kapo. Ĝi havis tri ungojn antaŭ ĉiu flugilo.

La Archaeopteryx evoluis al pli altgradaj birdoj, kiel al la Hesperornis, kiu estis plonĝisto kaj pli ol unu metron de longeco, kaj al la Ichthyornis, kiu estis malgranda ŝternojda marbirdo. Tiuj birdoj evoluis plu al formoj kiuj aspektas kiel modernaj anasoj, ardeoj, pelikanoj, kaj strutoj. Ekzistas proksimume dek mil vivantaj specioj da birdoj.

La birda anatomio elmontras adaptojn por flugo. La skeleto estas kava por ke la pezo reduktiĝas. La plumaro estas malsimplega konstruo por ke la birdo estas aerodinamika, varma, kaj seka. La birda spirada sistemo bezonas du spirojn por trakti unu ŝarĝon da aero. La aero trairas la malantaŭajn aersakojn dum la unua enspirado, do trairas la pulmon dum la unua elspirado, do trairas la antaŭajn aersakojn dum la dua enspirado, kaj do trairas la trakeon kaj la buŝon dum la dua elspirado.

Plejparto da birdoj estas sociemuloj. Tamen, kelkaj birdoj, kiel la rabobirdoj, estas solemuloj. Ajna socio bezonas lingvon por interkompreniĝi. Per kantoj, birdoj komunikas. Kanto estas grupo de sonoj ripetataj intervale en distinga formo. Birdoj ankaŭ faras vokojn. Voko uziĝas por averti aliajn birdojn pro danĝeroj, allogi kunulojn, kontroli gregon, aŭ sciigi birdidojn ke la nutraĵo estas preta. La papago povas imiti aliajn sonojn por kamuflo. Birdoj komunikas ne nur per la voĉo, sed ankaŭ per la korpmovado, kiel en la maniero en kiu ili etendas siajn flugilojn, malfermas siajn bekojn, aŭ flugas en la aero. Tiuj agoj ŝajnas havi semantikojn por la birdoj.

Por protekti sin, birdoj havas diversajn kutimojn. Kelkaj birdoj formas cirklon por gardi kontraŭ danĝeroj. Kiam birdoj estas en danĝera situacio, ili ofte forflugas aŭ forkuras, aŭ eĉ bekas la entrudiganton. En la vintro, kelkaj birdoj flugas suden por eviti la malvarman veteron. Migrantaj birdoj kutime havas estron en la antaŭo de la grego.

La dieto de birdoj varias je la specio. Pingvenoj manĝas fiŝetojn kaj maralgon. Hirundoj, silvioj, kaj similaj birdoj plejparte manĝas insektojn. Vulturoj manĝas la postlasitaĵojn de la manĝaĵoj de aliaj animaloj. Rabobirdoj manĝas nur karnon, ofte, de insektoj, aliaj birdoj, ronĝuloj, serpentoj, aŭ eĉ simioj. Strigoj glutas siajn predojn tute; la digestiga sistemo muelas la nutraĵon per roketoj kaj fine elpelas la nedigesteblaĵon kiel boluson. La delikatan kolibron nutras nektaro de floroj.

Birdoj, similaj al reptilioj, demetas ovojn. La plej granda ovo apartenas al estingiĝinta birdo, la elefantbirdo. Ĝia ovo estis trioble pli granda ol la ovo de la emuo. La plej malgranda ovo apartenas al la larĝbeka kolibro. Ĝia ovo estas nur tiel dika kiel la homa fingro. La koloroj kaj makuloj sur la ovo estas kamuflo. Blankaj ovoj ofte apartenas al birdoj kiuj nestiĝas en truoj aŭ tuneloj.

La genetika seksdistingado de birdoj estas la malo de mamuloj. En mamuloj, la maskla sekso havas la sekskromosomparon 'XY' kaj la femala sekso havas la paron 'XX'. En birdoj, la maskla sekso havas la sekskromosomparon 'ZZ' kaj la femala sekso havas la paron 'ZW'. La signifo estas ke la birda femalo estas la determinanto de la sekso de sia ido, sed la mamula masklo estas la determinanto de la sekso de sia ido.

Je birdoj, oni vidas vertebrulan klason eble tiel altgradan kiel mamulojn. Birdoj eĉ elmontras kelkajn kondutmodelojn je malsimplego kiu ne troviĝas en mamuloj.

Librorecenzo pri «La Lastaj kaj la Unuaj»

nobody@ipernity.com (zirbau) — Wed, 21 Oct 2009 19:51:21 +0000

zirbau has posted an article:

Mi legis la sciencfantastan libron de Olaf Stapledon; ĝi titoliĝas La Lastaj kaj la Unuaj, kaj anglalingve Last and First Men, kaj franclingve Les derniers et les premiers. En ĉi tiu grandioza verko, sinjoro Stapledon gvidas la leganton tra du miliardoj da venontaj jaroj de homara evoluado. Dum tiu longega tempo, 18 specioj da homoj aperas sinsekve. Civilizacioj ascendas kaj falas multmultfoje. Kelkfoje socio fariĝas altgrade teknologia kaj kelkfoje ĝi revenas al primitiva stato. Krom romana aŭtoro, sinjoro Stapledon estis profesie historiisto. Pro tio, lia sperta perspektivo vigligas la longan rakonton. Li prezentas ekzotan eklektikan animstaton pri la estonteco.

En la sciencfantasta ĝenro, ĉi tiu verko estas la plej bona, kiun mi legis. Mi rekomendas ĝin al intelektuloj. Mi ankaŭ rekomendas, ke iu esperantigu ĝin.

Jen estas kelkaj citaĵoj:

Ĉapitro 7, Parto 1:

«La Unua Homaro atingis intereson pri scienco, matematikoj, filozofio, nur post malfacilaj studoj, sed ĉe la Dua Homaro ekzistis por ĉi tiuj agadoj natura emo, ne malpli vigla ol primitivaj instinktoj.»

Ĉapitro 13, Parto 2:

«La Sesa Homaro fasciniĝis tute laŭ sia historio pri la ideo pri flugado. La birdo multfoje estis lia plej sankta simbolo. Lia monoteismo estis ofte adoro ne pri la hom-dio, sed pri la birdo-dio, konceptita nun kiel pri dia mara aglo...»

«La Sepa Homaro estis pigmeoj, apenaŭ pli pezaj ol la plej grandaj teraj birdoj. Ili tute organiziĝis por flugado.»

Librorecenzo pri «Ĉiam Reveni Hejmen»

nobody@ipernity.com (zirbau) — Wed, 21 Oct 2009 19:50:34 +0000

zirbau has posted an article:

Mi legas la libron Ĉiam Reveni Hejmen, kiu titoliĝas anglalingve Always Coming Home, kaj hispanlingve El eterno regreso a casa. Ĝi estas verkita de Ursula Kroeber Le Guin. Ĝi temas pri la estonteco, kiam variaj triboj vivas simile al Indianoj en multaj vilaĝoj en foraj valoj. Primitivismo loĝas apud teknologio. Mi pensas, ke la rakonto estas pli fantasta ol sciencfantasta, sed eble ĝi estus klasifikata kiel sciencfantasta. Mi alte rekomendas ĝin al junuloj. Mi ankaŭ rekomendas, ke iu esperantigu ĝin. La libro inkluzivas de belaj mapoj kaj bildoj.

Miaj Hajkoj pri Multaj Scenoj

nobody@ipernity.com (zirbau) — Tue, 03 Mar 2009 13:36:00 +0000

zirbau has posted an article:

la drako kaŝas

en subtera kaverno

la brilan lunon

۞

flosanta urbo

inter la blankaj nuboj

kamparo sube

۞

je la krepusko

piedspuroj riveren

altaj bambuoj

۞

la tondro frapas

super purpuraj montoj

tremanta vito

۞

Aperas tie

du sunoj en la ĉiel'--

brila tagmezo.

۞

Malnova libro

polviĝas, malaperas:

verdaj folioj.

۞

La ora luno

supreniras ĝentile--

anaso kvakas.

۞

Blanka cigneto

flotas serene tie--

la kalma akvo.

۞

purpura vito

grimpas sur nigra muro

jen tribrakulo

۞

Verda insulo,

marbordaj kokosarboj--

ondoj ritmas.

۞

Maje Greklandon--

tiuj antikvaj temploj

nun atendas min.

۞

La kafejo en

la centro de Parizo:

taso en mano.

۞

Teo en taso--

ia tropika herbo

de fora lando.

۞

Sviseskaj montoj

for de la plaĉa domo--

malvarma vento.

۞

oranĝerio

bonodorigas ĉion

pepantaj birdoj

۞

Malnovaj libroj

en la biblioteko--

tiu kastelo.

۞

Ang Manifesto sa Praga

nobody@ipernity.com (zirbau) — Tue, 02 Sep 2008 03:24:09 +0000

zirbau has posted an article:

Tagalog

Ang Manifesto sa Praga

Kami, mga kaanib ng pandaigdigang kilusan para sa pagpapaunlad ng wikang Esperanto, ay tumatawag ng pansin sa lahat ng mga pamahalaan, mga pandaigdigang kapisanan at mga taong may pagnanais sa pakikipagkapwa, sa pagpapahayag namin ng mataimtim na mga layuning nakatala dito; at hinihikayat namin ang lahat ng mga samahan at bukod na tao na sumapi sa amin sa pagtataguyod ng mga alituntuning ito.

May mahigit na isang daang taon na nang ang wikang Esperanto, na binigyang simula noong 1887 bilang palatuntunan ng wikang pantulong para sa pandaigdigang komunikasyon at daglian namang umunlad na maging isang hitik at buhay na wika sa kanyang sariling paninindigan, ay nagbigay daan sa pagkakaisa ng mga tao sa kabila ng hadlang ng ibat-ibang wika at kaugalian. Ang mga hangaring pumukaw sa mga gumagamit ng wikang Esperanto ay mahalaga at kapakipakinabang pa rin hanggang sa panahong ito. Ang pandaigdigang paggamit ng ilang pambansang wika, o ang paglago ng mga teknolohiya ng komunikasyon, o maging ang pagkatha ng makabagong pamamaraan ng pagtuturo ng mga wika ay malamang na hindi magbunga ng makatarungan at mabisang wikang batay sa mga simulaing sumusunod na sa loob namin ay mga pangunahing bagay.

1. DEMOKRASYA

Ano man ang sistema ng komunikasyon na nag-kakaloob ng habang-buhay na pribilehiyo sa iba, samantalang kinakailangan naman na ang iba pa ay magbigay ng mahabang panahon upang matutuhan ang kahit mababang kakayanan lamang ay maituturing na hindi maka-demokrasya. Kahit ang Esperanto, tulad din ng ibang wika, ay hindi ganap, dinadaig nito ang ibang wika bilang isang tumbas na komunikasyong pandaigdigan.

Malakas ang aming paniniwala na sa dahilang hindi tumbas ang ibat-ibang mga wika ito ay nagbibigay daan sa hindi rin tumbas na pakikipag-ugnayan sa ibat-ibang baytang ng komunikasyon, pati na ang pandaigdigan. Kami ay kilusan para sa maka-demokratikong komunikasyon.

2. PANDAIGDIGANG PAGTUTURO

Lahat na wikang taal sa ibat-ibang pangkat ng mga tao ay nakatali sa mga kaugalian at sa mga bansa. Halimbawa, ang isang batang natututo ng wikang Ingles ay natututo rin ng kaugalian, heograpiya at mga sistemang pampulitika ng mga bansang Ingles ang salita, tulad ng Amerika at Inglatera. Samantala, ang isang batang natututo ng Esperanto ay natututo ng isang daigdig na walang hangganan.

Paniwala namin na ang pagtuturo ng anumang wika ay nakasalalay sa anumang pagtingin sa mundo ng nagtuturo. Kami ay kilusan para sa pandaigdigang pagtuturo.

3. MABISANG PAGTUTURO

Maliit na porsiyento lamang ng mga estudyanteng nag-aaral ng mga salitang banyaga ang nagiging tunay na matatas sa wikang ninanais. Sa Esperanto, ang pagiging matatas ay maaaring makamit kahit sa pambahay na pag-aaral lamang. Ipinakita ng ilang pagsusuri na ang Esperanto ay makabuluhan bilang paghahanda sa pag-aaral ng ibang wika. Ipinapayo rin na ito ang maging ubod na sangkap sa mga kursong ukol sa kaalaman ng ibat-ibang wika.

Naniniwala kami na ang mga kahirapang hinaharap sa pag-aaral ng ibat-ibang taal na wika ay palaging magiging hadlang para sa maraming estudyante na tiyak namang makikinabang sa karunungan ng pangalawa o pantulong na wika. Kami ay kilusan para sa mabisang panunuto ng wika.

4. MULTILINGUALISMO

Ang pagkakaisa ng Esperanto ay bukod-tanging pandaigdigang pagkakaisa na ang mga miyembro ay pangkalahatang dalawa o ilan ang nalalamang wika. Bawat miyembro ng samahan ay nagsikap na matuto ng salitang banyaga hanggang sa baytang na maging matatas makipagpanayam. Sa maraming pangyayari ito ay humantong sa pagmamahal at kaalaman ng ilan pang ibang mga wika at sa mas malawak na pang-uunawa ng mga bagay-bagay sa mundo.

Aming paniwala na ang mga nagsasalita ng lahat ng ibat-ibang wika, marami man o kakaunti, ay dapat magkaroon ng pagkakataong matuto ng pangalawang wika hanggang sa baytang ng pakikipagpanayam. Kami ay kilusang nagbibigay ng ganoong pagkakataon para sa lahat.

5. MGA KARAPATAN SA WIKA

Ang hindi pare-parehong pamamahagi ng kapangyarihan sa ibat-ibang mga wika ay isang sangkap na bumubuo ng palagiang wikang 'di tiwasay, o ng tahasang pang-aapi ng ibang wika buhat sa mga mas nakararaming populasyon sa mundo. Sa pagkakaisa ng Esperanto ang mga nagsasalita ng ibat-ibang wika, marami man o kakaunti, opisyal man o hindi ay nagpapanayam sa loob ng tumbas na mga tadhana sa pamamagitan ng magkatuwang na kagustuhan ng magkabilang panig na mag-bigayan. Itong pagkakatimbang-timbang na mga karapatan at pagtitiwalaan ay nagbibigay ng batayan sa pag-kakatha at pag-susuri ng mga maaaring kalutasan sa 'di pagkakatumbas-tumbas at sa 'di pagkakauwaro ng mga wika.

Mahigpit na paniwala namin na ang mga malalawak na pag-iiba-iba sa kapangyarihan ng mga wika ay siyang nag-papahina ng mga garantiya, nakasaad sa maraming nakasulat na pandaigdigang kasangkapan, para sa pantay-pantay na pakikitungo ng kapwa tao, kahit ano ang kanilang wika. Kami ay kilusan para sa karapatan ng wika.

6. ANG PAGKAKAIBAT-IBA NG MGA WIKA

Itinuturing na hadlang sa komunikasyon at pag-unlad ng mga pambansang pamahalaan ang malawak na pagkakaibat-iba ng mga wika. Ngunit sa samahan ng Esperanto ang pagkakaibat-iba ng mga wika ay siya namang palagi at ganap na kailangan sa pagpapayaman ng karunungan ng isang tao. Ng dahil doon bawat wika, tulad din bawat nilalang, ay karapatdapat bigyan ng pagsasanggalang at tangkilik.

Lubos na paniwala namin na ang mga patakaran sa komunikasyon at pag-papaunlad na hindi nakasalalay sa paggalang at pagtangkilik sa lahat ng wika ay hatol na kamatayan sa maraming wika ng sandaigdigan. Kami ay kilusan para sa pagkakaibat-iba ng mga wika.

7. PAGPAPALAYA NG SANGKATAUHAN

Ang bawat wika ay nagpapalaya at maari din namang mag-kulong sa gumagamit nito, samantalang nagbibigay ng kakayanan sa kanila na makipag-ugnayan sa kani-kanilang mga sarili ay nagbibigay din namang hadlang na makipag-ugnayan sila sa ibang mga tao. Sapagka't ang Esperanto ay sinadyang maging maginhawang gamitin ng sinuman sa madla bilang paraan ng pakikipag-ugnayan, ito ay isa sa mga dakilang proyektong may bisa para sa kalayaan ng sangkatauhan -- nagbibigay laya sa bawat tao na makisali sa pagkakaisa ng sangkatauhan, matatag na nakaugat sa kanyang sariling kaugalian at wika, ngunit hindi naman hinahangganan noon.

Iginigiit namin na ang pagsandig sa tanging wika pambansa lamang manapay lumilikha ng mga hadlang sa kalayaan ng pagsasaysay ng mga sariling paniniwala, komunikasyon at mga pag-sasamahan. Kami ay kilusan ng pagpapalaya ng sangkatauhan.

Praga, Hulyo 1996

Isinalin sa Tagalog ni / Translated to Tagalog by / Tradukita en la Tagalogan de

Francisco R. Medrano

Richmond, British Columbia

Canada

Disyembre 7, 2001

Vortoj de Eskimo

nobody@ipernity.com (zirbau) — Tue, 13 May 2008 20:31:12 +0000

zirbau has posted an article:

kilusikpok

~ iras plu en la igluo

sausimayok

~ estas kovrita de neĝo

tungumiartok

~ nuba ĉielo

...el la libro Eskimo-vortaro (la Inuktituta), reviziita redakcio, verkita de Arthur Thibert

Sub Aŭstralia Suno

nobody@ipernity.com (zirbau) — Tue, 13 May 2008 20:18:05 +0000

zirbau has posted an article:

wati-ngku karli atu-rra nyina-nyi

La viro faras bumerangojn.

(lingvo Yankunytjatjara)

arula akarliyi-ka utnth-iyla

Ni serĉas sovaĝajn oranĝarbojn.

(lingvo Alyawarra)

kuka marlu-ngku-ya pakara tyaputyunu

Ĉiuj la kanguruoj kune leviĝis kaj fuĝis.

(lingvo Pintupi)

...el la libro Aŭstraliaj Indiĝenaj Lingvoj, verkita de Barry Blake

Aztekaj Frazoj

nobody@ipernity.com (zirbau) — Mon, 12 May 2008 23:28:04 +0000

zirbau has posted an article:

Tictomachtiah in cuīcatl.

Ni lernas la kantojn (Ni instruas la kantojn unu al alia).

Quimomachtīzqueh in cuīcatl.

Ili lernos la kantojn (Ili instruos la kantojn unu al alia).

...el la paĝo 197 de la libro Enkonduko al la Klasika Nahŭatla (reviziita redakcio), verkita de J. Richard Andrews. La Azteka, alinome Nahŭatla, estas indiĝena lingvo en Meksiko...

Sanskrita Citaĵo

nobody@ipernity.com (zirbau) — Wed, 30 Apr 2008 23:41:33 +0000

zirbau has posted an article:

Chāndogya Upaniṣad I.9.1

asya lokasya kā gatir ity ākāśa iti hovāca. sarvāṇi ha vā imāni bhūtāny ākāśād eva samutpadyante, ākāśaṁ pratyastam yanty ākāśo hy evaibhyo jyāyān, ākāśaḥ parāyaṇam.

«Kio estas la celo de ĉi tiu mondo?» Li respondis, «Spaco, ĉar ĉiuj tiuj ĉi kreitaĵoj produktiĝas el spaco. Ili revenas al spaco ĉar spaco estas pli granda ol tiuj ĉi. Spaco estas la fina celo.»

Klasika Tibeta Poemo

nobody@ipernity.com (zirbau) — Fri, 04 Apr 2008 03:01:02 +0000

zirbau has posted an article:

khra-mo gliŋ-gi mdo-tšhen-rnams

la-la smug-po phyur-phyur red

thad-la rgya-khra Nphur-Nphur red

thur-la rbab-rgod yar-yar red

La grandaj makulitaj ĉevaloj de Gling

estas turniĝanta nebulo super la montpasejoj,

estas flugantaj akcipitroj super la ebenaĵo,

estas saltanta lavango kiam ili subiras.

...tradukita de Viktor Medrano

...fonto: La Klasika Tibeta Lingvo de Stephan V. Beyer

Ĉokoladaj Memuaroj

nobody@ipernity.com (zirbau) — Tue, 18 Mar 2008 11:05:36 +0000

zirbau has posted an article:

[eo]

verkitaj de Viktor Medrano

Kaj tiel estis en la komenco...

Mi naskiĝis en la jaro 1966 en la Urbo Pasay, distrikto de la Metropolo Manilo sur la insulo de Luzono en la Respubliko de Filipinoj. Mi pensas, ke mi ne naskiĝis je bona tempo. Mi pensas, ke mi estus devinta naskiĝi post pli ol 700 jaroj.

Mia dorlotnomo fariĝis 'Nonong', supozeble el mia meznomo 'Emmanuel'. Multaj Filipinanoj havis dorlotnomojn, kiuj ne sonis kiel iliaj oficialaj nomoj.

Mia familio unue loĝis en loko nomita Ferry en la provinco Batangas. Ĝi estis proksime al haveno kaj proksime al ĝangalo. Nia domo troviĝis en multdoma familibieno posedita de miaj patroliniaj geavoj. La familio de Onklino Virĝinia, inkluzive de kelkaj de miaj gekuzoj, estis apuda, krom mia Onklino Viveka. Mi memoras kelkajn aferojn pri mia knabeco tie. Estis kaŝita kaverno inter la arboj sur alta grundo. En la kaverno estis skeleto de soldato, eble de la Dua Mondmilito. Ni kutime kolektis berojn, kiujn tie ni nomis 'grátilis' aŭ 'arátilis' (botanike Muntingia calabura). Mi ludis per la muzikdiskoj de Onklino Viveka kaj turnis ilin per najlo. Ŝi estis dancisto por la trupo Bayanihan kaj estis bone vojaĝinta tiam. Ŝi havis multajn strangajn memoraĵojn de siaj vojaĝoj tra la mondo. Plu, ekzistis tiuj helikeskaj bestetoj el la fosaĵoj. Se oni metus unu en bovlo da vinagro, ĝi sorbus la likvidon.

Ĉirkaŭ la komenco de la jaroj 1970, mia familio translokiĝis al duetaĝa apartamento apud Avenuo Del Monte en la Urbo Quezon en la Metropolo Manilo. Mi memoras kelkajn aferojn tie. Mia pli aĝa frato Fernando, dorlotnomita 'Gary' kaj rare 'Gibong', kaj mi rigardis multon da televido. Ni malordigis nian dormoĉambron farante endomajn tendojn el litkovriloj kaj seĝoj. Unu raran tagon ni vidis sunan eklipson. Ni havis dorlotbeston, kelonion, kiun mia patrino ordonis servistinon ĵeti al rivero pro superstiĉo. Ni ne parolis la Anglan hejme; ni ĉiuj parolis la Tagalogan. Ni havis geservistojn por helpi ordigi la apartamenton kaj kuiri niajn manĝaĵojn.

Post malmultaj jaroj, ni translokiĝis al Hispanstila domo ĉe 23 Strato Doña María, Altaĵoj Don José, Urbo Quezon, Metropolo Manilo. Estis bona loko por knabeco. Estis malmultaj najbaroj, dispersitaj pretere for. Mi povis vidi por kilometroj ĉirkaŭ mi vakaĵon; la kampo de altaj sovaĝaj flavaj-verdaj herboj aŭ talahib sur ruĝa Marseska grundo streĉiĝis pretere for. Mi kutime ĉasis ruĝajn turnoventetojn, kiuj fojfoje estis tiel altaj kiel domo. Mi provis stari en la centro de la turnoventeto, kaj ĝi rapide forkuras. La vivaĵoj ĉirkaŭe estis interesaj. Vaganta lacerto transiris la straton. Purpurfoliaj tubervitoj kreskis kaŝite en anguletoj. Nokte, estis lumaj lampiroj. La brila plenluno ŝajnis larĝa. Apud nia domo estis vakaĵo kie ni kreskigis plantojn kaj faris tendojn. Arakidoj bone kreskis tie, sed la akvomelonoj ne kreskis tre grandaj. Iam ni havis ĉirkaŭbaritan bruan porkon. Kiam tajfunoj alvenis, la akvo torentis tiel forte, ke la ruĝa grundo skulptiĝis. Estis minacaj tondroj kaj fulmoj, kaj fortaj ventegoj. Iam ne estis tajfuno, sed peza pluvo; ni senkulpaj junspiritaj nudaj geknaboj eliris sur la gazonon kaj duŝis nin sub la varma tropika torento.

Malantaŭ la domo estis klifo, superrigardante al vaka lando, kaj ekzistis vidaĵo de la montaro kie la militistoj ekzercis sin pri paraŝutado. Apud la klifo estis verando kun ruĝbrika rostilo; tie, ni fojfoje festis kaj miaj kuzinoj faris la Hula-dancon.

La ruĝaj ebenaĵoj ĉirkaŭ la domo estis esence plataj kun malmultaj krutaĵetoj. Ni geknaboj kutime piedvagis kaj ŝajnigis, ke ĉiu areo estis malsama planedo en la sunsistemo: Merkuro, Venuso, Marso, kaj tiel plu. Ni rigardis multon da sciencfikcio el eksterlandaj televidprogramoj, kiel el Britaj, ekzemple Space: 1999 kaj UFO, kaj ankaŭ kiel el Usonaj, ekzemple The Time Tunnel kaj certe Star Trek. La Angla el la televido estis iomete rapida kaj nebula por miaj oreloj tiam, kvazaŭ mi rigardas Francan televidon tre pli malfrue en mia vivo. Ekzistis ankaŭ subtitolitaj Japanaj programoj kiel Shintarô pri samurajoj kaj ninĵoj, kaj ankaŭ Japanaj kartunoj kiel Gigantor, sed tiam mi ne estis konscia pri ilia "Japaneco". Ekzistis ja ankaŭ Usonaj kartunoj kiel Spiderman. Ekzistis ankaŭ kelkaj programoj per la Tagaloga lingvo, inkluzive de kinoj pri temoj dramaj, teruraj, kaj humuraj. La teruraj temis pri Filipinaj ekvivalentoj de vampiroj, sorĉistinoj, gnomoj, kaj aliaj magiaj estaĵoj. Mi memoras, ke en la dormoĉambro de niaj servistinoj estis Tagalogaj komiksoj pri temoj dramaj kaj kelkaj sciencfantastaj. Unu el ili temis pri vizito al ĝangala Edeneska planedo per spacŝipo. Evidente, unu el niaj servistinoj ŝatis sciencfikcion. Tio estis en la jaroj 1970.

Nia abunda ĝardeno havis variajn tropikajn plantojn kaj rare serpentoj siblis en la vepro. Post pluvado, troviĝis malmultaj buntaj platvermoj sur la gazono. Mi estis frua biologo kiel knabo; mi transpolenis blankan hibiskon, kiu nomiĝas gumamela per la Tagaloga lingvo, kun ruĝa, kaj baldaŭ aperis rozkolora gumamela. Ni havis cirkon da raŭpoj en la malantaŭa korto kaj nomis ĝin "la Bela Parko". Voluptaj irizaj skaraboj abundis. Ekzistis multaj variaj formikoj grandaj kaj malgrandaj; nigraj, ruĝaj, kaj bluaj. Sola taŭrorano je la grandeco kaj pezeco de kegloluda pilko sidis ĉe angulo de la garaĝo. Ĉe la garaĝa aŭtovojeto dum semajnfinoj, ni kaj miaj kuzoj praktikis karateon kaj mia patro praktikis Filipinan stangan kombatarton, kiu nomiĝas arnís de mano. Iam scivolemaj spektantoj, kelkaj malpli riĉaj knaboj, troviĝis ekstere sur la strato. Kelkfoje stratmarŝanta vendanto de tahô, sojfaba kazeo, ekkriis "Tahooooooooô!" kaj poste li haltis submetante la metalajn cilindrajn kestojn de siaj ŝultroj kaj ŝovelis la ravan blankan kazeon en niajn plastajn glasojn. Ĉiuj ni geknaboj pagis al li po unu Filipina peso. Tio estis en la jaroj 1970.

En la domo, mi kuŝiĝis plate sur la malvarmeta marmora planko de nia salono dum varmegaj someraj tagoj. Sur tiu sama marmora planko, mi amuziĝis per krei templeskan labirinton el verdaj kaj blankaj maĝangaj blokoj, kaj poste irigi kurkulion tra tio. Apud la ŝtuparo estis la ĝojiga drinkbufedo de mia patro; ĝi havis la formon de ĉevalkaleŝo. En ĝi estis variaj boteloj da drinkaĵoj por gastoj. Ni havis bibliotekan ĉambron, kie iam ni gardis viglajn araneojn en vitraj kruĉoj kaj pendigis buntajn kartonajn militaeroplanojn, kiel Messerschmidt-ojn kaj Zerojn, de la plafono. Supre de la ŝtuparo estis la dormoĉambroj. Dum iama aŭroro en la dormoĉambro por infanoj, kie mi dormis, estis bona vidaĵo de la Kometo Kohoutek, kiu orbitis la Sunon po ĉirkau 75 000 jaroj. En la dormoĉambro de mia onklino-guvernistino, Tita Nedy, estis amuziga kolekto de vitraj kruĉoj da fungoj en akvo kaj aro da kuriozaj tarokkartoj. En la dormoĉambro de miaj gepatroj estis la televidilo, el kiu ni geknaboj spektis niajn kartunojn kaj sciencfikcion de la Anglosfero, argilajn animaciojn de Eŭropo, kaj samurajajn dramojn de Japanujo, kaj ankaŭ lokajn programojn en la Tagaloga. La televido estis kolora, dum la alia en la salono sub la ŝtuparo estis nigra-blanka, el kiu niaj servistinoj ofte spektis siajn dramojn. Ankaŭ subŝtupare estis la gastĉambro, kie mia Onklo Alberto, 'Tito Boy' al mi, ofte restis kaj studis siajn grafikajn medicinajn librojn por sia universitato. Tio estis en la jaroj 1970.

Mi memoras, ke nia marmora salona planko estis blanka, la sovaĝaj herboj ekstere estis verdaj-flavaj, la grundo ekstere estis ruĝa, la sojfaba kazeo estis blanka, kaj mia favorita ignampasta deserto ube estis purpura, sed la nacio Filipinoj volas esti konata kiel 'bruna lando'. Tion lernas studentoj en lernejoj tie. Per la Tagaloga, bruno tradukiĝas al kayumanggí. Pro tio, ĉi tiuj memuaroj estas ĉokoladaj.