Posts from Imre Szabo

Szabó Imre: Pensoj pri PURAKORE de Attila József (TISZTA SZÍVVEL)

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Mon, 07 Sep 2009 10:01:51 +0000

Imre Szabo has added a post:

TISZTA SZÍVVEL (La hungara originalo)

Nincsen apám, se anyám,

se istenem, se hazám,

se bölcsőm, se szemfedőm,

se csókom, se szeretőm.

Harmadnapja nem eszek,

se sokat, se keveset.

Húsz esztendőm hatalom,

húsz esztendőm eladom.

Hogyha nem kell senkinek,

hát az ördög veszi meg.

Tiszta szívvel betörök,

ha kell, embert is ölök.

Elfognak és felkötnek,

áldott földdel elfödnek

s halált hozó fű terem

gyönyörűszép szívemen.

1925. márc.

Unua traduko (de Kálmán Kalocsay)

KUN PURA KORO

Patron, panjon, hejmon, dion

Mi ne havas, nek patrion,

Nek lulilon, nek ĉerktolon,

Amon, kison aŭ brustmolon.

Mi tri tagojn fastas tute,

Jes, ne manĝis absolute.

Dudek jaroj – ho, potencas!

Ilin vendi mi intencas.

Se neniu ilin pretendos,

Al diablo mi ilin vendos:

Mi purkore elrabos domon,

Se necese, murdos homon.

Sekvos kapto kaj pendumo,

Kovros min beata humo,

Kreskos morto-porta floro

Sur belega mia koro.

Dua traduko (de Imre Szabó, 2006)

Mia traduko:

PURAKORE

Nek plu patro, nek patrin’,

nek plu di’, nek patrujsin’,

nek lulil’, nek mortkovril’,

nek amanta kisobril’.

Faste venas tria tag’,

malplenegas la stomak’.

Dudek jaroj – jen potenc’,

vendas ilin mi sen senc’.

Se neniu emos min,

la diablo prenos min.

Purakore krimos mi,

Eĉ ne murdi timos mi.

Min kaptiton post pendum’

oni kovros per la hum’,

por mortigi kreskos flor’

sur belega mia kor’.

Historiaj kaj privataj cirkonstancoj

Attila József naskiĝis la 11-an de aprilo 1905, en Budapeŝto, kiel sesa infano de sapokuiristo kaj servistino. (Tiu estas la Tago de Poezio en Hungario.) Li mortis tragike sur la reloj de trajno la 3-an de decembro 1937, en Balatonszárszó. Eble ankaŭ tiu ĉi dua dato estas naskiĝtago por li, ĉar nur poste li fariĝis tutlande konata poeto. Ĝis tiam, li estis konata kiel bona poeto. Post lia morto evidentiĝis, ke lia poezio estas epokferma kaj epokmalferma. Nuntempe, ni povas diri plenrajte, ke el lia mantelo aperis la moderna hungara poezio.

Unue, mi volis analizi lian poemon Odo, tamen mi elektis finfine la poemon Purakore, ĉar ĝi estas epokturna en la hungara literaturo. La poemo aperis en la gazeto Szeged, kaj pro ĝi li estis eksigita el la Universitato de Szeged. Kvankam laŭ liaj biografiistoj, la evento ne estis tro signifa, tamen ĝi rompis lian animon, kaj en la universitato, kie li entuziasmege studis, post la evento li vizitis nur la francajn studhorojn, kaj poste li eĉ definitive forlasis la universitaton, kaj li iris studi en Vieno kaj en Parizo.

Kiel okazis la afero? Eble valoras iom pli detale analizi la konkretan eventon.

La lando estis post la Trianona packontrakto (la 4-an de junio 1920), en kiu ĝi perdis grandegan parton da areo (el 282 870 km²-oj restis 92 963 km²-oj) kaj grandan parton de la loĝantaro (el 20 886 487 civitanoj restis 7 615 117 personoj). La streĉoj en la enlanda politiko kreskis, ĉar pli granda parto de la ekonomia infrastrukturo transiris al la najbaraj ŝtatoj, kaj dume la hungara parolantaro en grandega nombro venis al Hungario (multaj familioj dum jaroj loĝis en vagonoj). Ne estis laboro, la malriĉeco grandegis. Kreskis la naciismo.

La familia fono de la poeto estas la alia, kiun ni devas skizi iomete por kompreni la poemon. En la komencaj kelkaj vivojaroj Attila József ĝuis pli-malpli bonstaton. La familio ne estis riĉa, sed ili loĝis normale kaj manĝis kontentige. Li naskiĝis en la familio kiel sesa infano, sed el ili plenkreskis nur tri.

La infano estis nur trijara, kiam la sapokuirista patro – kunprenante ĉiun ŝparitan monon de la familio – malaperis poreterne. La patrino – meritplene staru ĉi tie ŝia nomo: Borbála Pőcze -- cetere lavistino kaj purigistino, restis sola kun la malgrandaj du filinoj kaj unu filo. Ŝi luktis por instruigi ilin, ili transloĝiĝis el unu subluo en la alian. Fine, kiam la familio vintrokomence loĝis en ligna budo, la patrino donis la du pli malgrandajn gefilojn en ŝtatan prizorgon. La etuloj iris al kamparana familio en vilaĝo Öcsöd., kie la edukgepatroj antaŭ li priparolis, ke la nomo Attila ne ekzistas, kaj ili nomis lin Pista (Steĉjo). Tamen li legis en la lernolibro pri Attila, armeestro de la iamaj hunoj, kaj tio firmigis lian identecon kaj lian sentemon al la legendoj kaj literaturo. Paŝtante porkojn li vivis tie tri jarojn, kiam la patrino reprenis al si la gefratojn. Tiam ili vivis en Ferencváros (parto de Budapeŝto), kaj Attila plenumis eĉ fortan fizikan laboron por mildigi la malriĉecon de la familio. Somere de 1918 kadre de „Infansomerumiga kampanjo Reĝo Karlo” li pasigis kelkajn semajnojn en Abazio (nun Opatija). Lia pli aĝa fratino Jolán edziniĝis al Ödön Makai. La saman jaron decembre panjo mortis, la du junajn gefratojn Jolán, la juna edzino prenis al si.

La rektaj cirkonstancoj

Attila iris al la gimnazio en Makó, kie li rekomencis la versofaradon. La poeta kariero komenciĝis en 1922, kiam la 17-jara junulo en urbo Szeged aperigis sian unuan poemaron Almozulo de beleco. Liajn poemojn publikigis ne nur la lokaj gazetoj, sed ankaŭ la centra organo de la moderna literaturo Nyugat ’Okcidento’. La reĝa prokurorejo denuncis lin pro la poemo Ribela Kristo. En 1924 li ekstudis en la Universitato de Szeged. Dume aperis lia dua volumo Ne mi krias.

En marto 1925 aperas lia poemo Purakore en la loka gazeto Szeged, pro kiu profesoro Antal Horger vokigis lin al si kaj komunikis al li: „Sinjoro József, vi skribis poemon en la pasintdimanĉa numero de Szeged. Vi skribis inter aliaj, ke vi havas nek Dion, nek patrujon. Kaj, se necese, vi eĉ vendos vin mem kaj murdos homon. Mi petas, mi komunikas al vi la starpunkton de la filologia fakultato: mezlerneja instruisto vi ne rajtas esti kun tia opinio, pri io tia ne estas permesate instrui la hungaran junularon.Vi rajtas fini viajn filologiajn studojn, sed instruistan diplomon, dum mi estos ĉi tie, vi ne ricevos.”

Kaj Attila ĉesigis la entuziasman studadon, li vizitis nur la francajn horojn. En septembro de 1925 li iras jam per ŝipo al Vieno por daŭrigi la studojn inter mizeraj cirkonstancoj tie, poste li studos en Sorbonne. Li iĝis bona poeto en la okuloj de la samepokanoj, sed kiel vere tutlande konata poeto li naskiĝis en la tago de sia morto, sur la reloj en Balatonszárszó. Li estis eble la plej multfoje ree kaj ree entombigita homo (kvar fojojn) ĝis li fine retrovis sian lokon apud panjo.

Pri liaj poemoj oni verkis studojn, kiuj plenigus tutan bibliotekon. Li fariĝis unu el la plej gravaj hungaraj poetoj, fondinto de la moderna hungara poezio. Nun retrospektive videblas, ke lia poemo Purakore estis epokkomenca mejloŝtono. (Mi mencias nur, ke teoriistoj ankaŭ de monda literaturhistorio metas la etapolimon ĉ. 1930.)

La poemo kiel ago

Sed nun ni vidu la poemon mem! Ĝin tradukis ankaŭ Kálmán Kalocsay, la virtuoza tradukartisto de la Esperanta literaturo. Mi ne kritikas lin, mi neniam tuŝas liajn verkojn, se mi ne havas kialon. La nuna afero havis ordinaran kaŭzon: mi devis fari kanteblan version.

La hungaraj vortoj havas kaj virajn kaj virinajn finaĵojn (t. s. kaj jamban kaj troĥean). En la hungara sen apostrofado oni povas fari virajn finaĵojn tute nature. Kalocsay faris nur tion, kion oni kutime en tiaj okazoj faras: li plilongigis la sepsilabajn versojn al oksilabaj, por ke ĝi sonu „normale” ankaŭ Esperante. Sed min igis la kantoformo reveni al la origina. Kaj mi devis apostrofadi…

Mi komencis la laboron tiel, ke mi:

- strebis forgesi la tradukon de Kalocsay (ankaŭ li mem same estus farinta),

- analizis la ritmo- kaj rimoskemojn de la originalo,

- analizis la enhavon.

Sekve mi devas paroli nur pri tiuj du lastaj. Pri la skemo:

. . / . -// . . – (a)

. - /. -// . . – (a)

. - - // . - . – (b)

. - - // . . . – (b)

- - - . // . . – (c)

. . - // . . . – (c)

- - - - // . . – (ĉ)

-. - - - .- . - (d)

- . - - . . – (d)

- . - - // . . – (e)

. - // - - . . – (e)

- - - - // - - - (f)

- - / - - // - - - (f)

. - . - // - . – (g)

. . - - // - . – (g)

Hungaroj rimarkas tuj, ke tiu ĉi versformo estas kutima en la hungara popolpoezio. Tio estas despli interesa, ĉar ĝi verkiĝis en la periodo, kiam li eksperimentis. Kiel 15-16-jara gimnaziano li ellernis ĉion eblan pri la poemformoj, kaj li eĉ provis ilin ĉiujn. Kiam li verkis tiun ĉi poemon, li jam ĵongle manipulis ĉiujn formojn. Li estas jam post la eksperimentado per rimoj kaj ritmoj. (Mi okupiĝas ankaŭ pri Sándor Petőfi, ankaŭ li trapasis la samajn propre elektitajn studojn. Attila cetere tre ŝatis Petőfi-n, do ne estos tro granda surprizo, kiun mi tuj diros.) Mi menciis, ke li vivis ĉe la romplinio de literaturo. La nacia poezio fariĝis por multaj jam eksmoda, tamen la interesiĝo turniĝis al la popola poezio, speciale pro la popolkanto-kolekta laboro de Béla Bartók kaj Zoltán Kodály. Samtempe la diversaj ismoj disvastiĝis. Ankaŭ Attila elprovis ilin, sed li fine konstatis, ke la hungaraj popolkantoj enhavas ĉiujn ismojn: ekspresionismon, impresionismon, futurismon, ktp. Samtempe la popolkantoj montras ankaŭ la mezuron, ĝis kiu grado eblas iri.

Li elektas popolkantan formon por sia direndaĵo. Plej ofte la sepsilabaj versoj aperas en la hungaraj kantoj alterne kun la oksilabaj versoj. La hungara estas laŭtakta (taktonombra) versado. Sed en la hungara eblas senmanke sekvi ankaŭ la pragrekan tempomezuran versadon. Precipe Petőfi ŝatas kunigi ilin, do la koncerna poemo aspektas kiel la plej simpla, popola poemo, sed samtempe ĝi estas ankaŭ tempomezura. Unu metodo subtenas la alian, respektive ili ampleksigas unu la alian. Do, analizi laŭ tiuj du metodoj la poemon havas nepre kelkajn instruojn.

La ritmo de preskaŭ ĉiuj versoj povus esti slogano en iu manifestacio (Munkát, kenyeret! . -//. . -). Tio jam portas en si iun ribelan etoson. Preskaŭ ĉiuj versoj finiĝas per anapestoj ( . . -). La ekstreman animstaton montras, ke ĉe la mezo plilongiĝas la taktoj, ili iĝas tutversaj (ĝuste en tiuj, en kiuj li vendas sian junan vivon Faŭste al la diablo. En la lasta strofo per spondeoj baladeske malrapidiĝas la teksto.

La enhavo

En la koncerna literaturo, fakuloj ofte menciadas – krom la hungaraj popolkantoj – la mezepokajn francajn vagabondajn kantojn, Villon-on, Goethe-n, Dostojevskijon kaj la baladojn.

Sed ni vidu la laŭvortan (prozan) tradukon de la poemo!

Mi ne havas patron, // nek patrinon, | nek dion, // nek patrujon, | nek lulilon, nek // mortkovrilon (okulkovrilon) | nek kison, nek // amatinon.

Triatage // mi ne manĝas, | nek multon, // nek malmulton. | Miaj dudek jaroj // estas potenco, | miajn dudek jarojn // mi forvendas.

Se neniu // bezonas ilin, | do la diablo, // ilin aĉetos. | Purakore // mi rompŝtelos, | se necese // mi eĉ homon murdos.

Oni kaptos min, // pendumos min, | per benita (sanktigita) tero // oni min kovros, | kaj morton portantaj herboj kreskos | sur mia mirinde bela koro.

Do, ni vidu!

La poemo konsistas laŭ enhavo el tri partoj:

- la inventara komenca parto,

- la aktiva centro (krimo) kaj

- la funebra fino (puniĝo).

Eble nun mi devas mencii mian francan amikon, kiu diris: kia patoso estas en tiu ĉi poemo? Mi redemandis, kiel oni povas patosi pri la malhavo, malsato kaj pendumo? Kaj apenaŭ mi eldiris tion, evidentiĝis por mi, ke ĉi tie temas pri nova rimedo de la poeto: la antipatoso. La kontraŭdiro tiel iĝas pli forta inter la patosa ekstero kaj la mizera direndaĵo.

En la hungara originalo estas en la komencaj ses versoj entute dek unu negadoj (ne kaj nek). Cetere la inventaro mem enhavas plurajn interesaĵojn, krom tio, ke ĝi malkutime inventaras la nenion. Sed la nenio estas konstruita, kiel sur ŝtuparo vi iras supren sur ĝi. Mi havas nek patron, nek patrinon (la komencoj mankas, kaj mankas la egido por infaneto). Li daŭrigas: nek dion, nek patrujon. (Patro=Dio, patrino=hejmlando, patrujo.) La homan vivon ankaŭ laŭlonge li prezentas: nek lulilon, nek mortkovrilon, kaj en la kvara li levas la tuton, kaj la homan vivon li ligas al homa eterneco, al la estigo de la posteuloj: nek kison, nek amatinon.

Kaj tiu ĉi ĵuskonstruita (mal)katedralo ruiniĝas en la sekva strofo: triatage mi ne manĝas, nek multon, nek malmulton. Kaj la malsato kreskigis tute sensence lin dudekjara. Sekve ankaŭ tiuj dudek jaroj, la unusola valoro de la nenihavanto, estas senvaloraj, ĉar neniu volas aĉeti ĝin, kaj nun venas la sola aĉetanto: la diablo. Sed la koron li ne vendas, li mem estus nur Mefistofelo. La koro, la koro restas mirinde bela.

La tutan verkaron de Attila József finkondukas sinkulpigo. Kaj ne estas senkulpigo por li, nur puno, puno eĉ anticipe.

Attila József kaj Sándor Petőfi

Mi ne hazarde rakontis tiel longe pri la antaŭaĵoj de tiu poemo, de tiuj pensoj. Kaj nun ni venu al Petőfi! Al lia Nacia Kanto, kiu estis la ekiga poemo de la revolucio kaj liberbatalo. Petőfi vivis en entuziasmiga epoko en 1848, Attila vivis en senespera, malentuziasmiga kaĉo post la unua mondmilito. Petőfi povis verki la Nacian Kanton, kaj li povis morti 26-jara sur la batalkampo. Attila József mortis 32-jara sur la trajnoreloj en Balatonszárszó. Li tiel povis fari sian revolucion.

Attila tre fieris, ke li multe similas al Petőfi, li certis, ke li estas korpe lia praido. (Tio povis esti nur en la patrina branĉo, do plusa donitaĵo, kial li plektis miton ĉirkaŭ sia panjo.) Mi certas, ke en 1925 ankaŭ Petőfi verkus anstataŭ la Nacia Kanto la poemon Purakore. Ek hungaro! La patrian | vokon aŭdu! Nun, se iam! (Kalocsay) La vera ritmo estas: Eku hungar’! Vokas patruj’! Jene la temp’! Nun aŭ ne plu!

Kaj la fina strofo dolormelodie ondas: „Kie niaj tomboj estos, | niaj nepoj genuflekse festos, | bene en la preĝon dankan | plektos nian nomon sanktan.” (Kalocsay)

Kaj por pruvi la parafrazon nun mi metas ĉi tien la lastan strofon de nia poemo:

„Min kaptiton post pendum’ | oni kovros per la hum’, | por mortigi kreskos flor’ | sur belega mia kor’.

Kaj ĉi-foje mi ne okupiĝos pri la tasko, kiu apartenos al iu(j) alia(j), mi ne komparos la du tradukojn. Tamen mi aldonas, ke laŭ la ĉi-supraj informoj talentuloj supozeble povos traduki la poemon en iun ajn lingvon de la mondo.

La studo aperis en la libro (D-ino Ilona Koutny /red./: Abunda fonto, Memorlibro omaĝe al Prof. István Szerdahelyi, ProDruk&Steleto, 2009, pp. 329--334.

Nelly Sachs (1891—1970) KAJ NI, KIUJ TIRAS

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Thu, 06 Aug 2009 08:37:56 +0000

Imre Szabo has added a post:

Kaj ni, kiuj tiras

tra ĉiuj petaloj de ventrozo foren

la pezan heredaĵon al la malproksimo.

Mi ĉi tie,

kie Tero jam senvizaĝas,

la Poluso

de morto la blanka mielherbo

silente faligas blankajn petalojn

la boaco,

kaŝobservante tra kurtenoj bluaj,

malhele kovitan sunovon

portas inter siaj ŝovelkornoj –

Ĉi tie, kie la oceantempo

sin mumiigas per glacimontomasko

sub frostiĝinta cikatro

de la lasta stelo

sur ĉi tiu loko

mi elmetis la koralon,

la sangantan,

de via mesaĝo.

Esperantigis Imre Szabó.

Por festi la iamon

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Sun, 21 Jun 2009 16:43:58 +0000

Imre Szabo has added a post:

Ĵus mi trovis sur la blogo de Jozsef http://www.ipernity.com/home/brumecz la jenon:

"Mi deziras montri ankaǔ mian ŝatatan muzikon. Al la pli junaj mi volas prezenti, ke antaǔe ekzistis muzikistoj komponantaj sian muzikon per instrumentoj kaj ne per komputiloj. Ĉe la malpli junaj mi volas simple veki memorojn.

Mi komencas ĉe Deep Purple. Ankaǔ la tekstojn mi deziras aldoni, evidente tio bezonas tempon, sed pecon post peco iam la kolektaĵo kompletiĝos. Poste sekvu aliaj, kiel ekz. Led Zeppelin, Emerson, Lake & Palmer aǔ The Rolling Stones.

Do, geamikoj de la bona rokmuziko, valoros ĉe mi ĉiam denove alklaki."

http://www.ipernity.com/doc/brumecz/album/118918

------------------------------

Ankaǔ mi deziras fortojn al la granda laboro!

Magam is erőt kívánok a nagy munkához!

Li mem ne parolas Esperanton, tamen li regas 3 lingvojn. Tiuj muzikpecoj estis la meblaro ankaǔ en mia vivo siatempe. Do, bv. ankaǔ vi ĝui ilin, simple nur rememori, simple nur malstreĉiĝi, simple nur.. ĝui la iamon.

Attila József: PURAKORE

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Sat, 02 May 2009 17:15:14 +0000

Imre Szabo has added a post:

Tiszta szívvel

Nek plu patro, nek patrin’,

nek plu di’, nek patrujsin’,

nek lulil’, nek mortkovril’,

nek amanta kisobril’.

Faste venas tria tag’,

malplenegas la stomak’.

Dudek jaroj – jen potenc’,

vendas ilin mi sen senc’.

Se neniu emos min,

la diablo prenos min.

Purakore krimos mi,

Eĉ ne murdi timos mi.

Min kaptiton post pendum’

oni kovros per la hum’,

por mortigi kreskos flor’

sur belega mia kor’.

Esperantigis Imre Szabó.

Imre Szabó: Ne plu estas

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Sun, 12 Apr 2009 17:26:20 +0000

Imre Szabo has added a post:

kuras la tempo haj kiel ĝi kuras

ĝi levadas la krurojn

kvazau el fajro,

el viva braĝo ĝi levadus ilin

sed por paroleti kun vi

mi haltus en domenirejo

ne ĝenus min

ke mortero defalas morte

kaj ŝpruce lavangas la kelfetoro

bele silente

mi ordonus

al la elementoj

mutiĝu nun

ĉar mi devas voĉi

sidiĝu humile ĉepiede

ĉar nun ankaǔ anstataǔ vi

mi voĉos

ekflagros la tero bluafajre

ĝiaj sveltaj branĉoj ĉielaj radikoj

mi voĉos nun ankaǔ anstataǔ vi

sed mi devas iri

ne plu estas vortoj

nur la ĉionviŝa vetero de tempo

Attila József: Listo de liberaj ideoj (fragmento)

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Fri, 10 Apr 2009 20:00:07 +0000

Imre Szabo has added a post:

...

akvomelono

akvomelono kun flava pulpo

mi volonte estus irinta al la vendejo, se panjo ne resendus tiel ofte, kion mi alportis, tio estis tre malhonestige jam ĉar mi mem devis tie surloke kontroli, ĉu la varo estas bona, kaj se mi jam akceptis, kiel reporti ĝin

kaj estis same malhonestige, ke mi portu kokinon malsupren al la placo por paŝti ĝin, kaj la aliaj knaboj priridegu min

kaj estis malhonestiga ankaǔ la pajloĉapelo en la azilo por orfoj -- de malproksime ĝi informis jam, ke azileja estas

ankaǔ la mantelo

la ĉapelon mi entondadis ĉirkaǔe mi estis draŝita, mi ne povis mensogi krom ke ne mi tranĉadis ĝin

ankaǔ sekvafoje mi tondadis la randon, mi estis denove draŝita

kvankam mi volis tiel esti hejme -- kial mi estas azileja knabo

panjo venis vizite kaj lasis min tie mi kredis, ke ŝi portos min hejmen

ankaǔ familio Makai diris al ĉiu, ke mi estas akceptita malriĉa infano

ankaǔ ĉe Rapaport mi estis "akceptita malriĉa infano", verwahrlos

ankaǔ ĉe Gyömrői, ja mi ne estas lia honorario

ankaǔ en la movado mi estis vicigita al la prabovoj (intelektuloj)

mi estas akceptita malriĉulo

mi havas neniun

ankaǔ Judit traktas min same

mi mortigos Attila-n József

nokte mi imagis, ke la 1-an, por kiam Gyömrői difinis terminon, mi enbuŝigos al mi la gastubon, profunde mi enspiros, ĝisfunde kaj ĉio estos finita

kaj tiel bone estis poste longe-longe spiri: mi vivas

jen la kolo, ne tranĉis ĝin la trajno

ankaǔ la lango ne estas eltranĉita

sed al kiu mi parolus

tio estas el poemo

laterno

........ neceseja [!]

la skarabojn ĉiujn ne eblas ekstermi

mi estas frenezeta kun zumantaj skaraboj en la kapo

mi estus ŝatinta havi lukanon por jungi ĝin al alumetskatolo

dio mia, vidu, tiel silenta mi estis en Monor

tiel malbone estas, ke ne ekzistas Dio

dum la tuta vivo vane mi strebadis, vane mi estis bona, vane mi estis malbona

eble mi amis panjon nur tial, ĉar ŝi donis manĝi, mi povis ien hejmen iri

kion mi amus pri la patro -- li vivas

Mátyás tér 4 (placo Matiaso 4), ĉe la parenco de Pászty mi ĉiam manĝis tiel bonan salamon

ŝi donus al mi eĉ pli multe, sed mi hontis jam tiom multe manĝi, kiom mi ŝatus

kio etas pri tio por plori

ankaǔ aliaj hontas

de la aliaj mi lernis honti

tra la strato Óriás mi iris tien

kiam mi portis la lakton al la familio Makai (tra la strato Szigony) tiel multe mi gapis sur la strato

mi devus rapidi, sed, dio mia, kial mi estus rapidinta

kaj el la kliniko mi portis la tagmanĝon en la manĝaĵportujo

kaj ankaǔ el la kuirejo por malriĉuloj

mi ne scias, ĉu? kio estis la manĝaĵo pri kiu mi memoras (rizo kun brasiko)

eble terpomkaĉo

aǔ fabaĵo

aǔ brasikaĵo, ĉu?

alia bras. Kiun mi manĝis en la Kafejo Japán, kun buloj

bulkobuloj

marmeladaj buloj

runca lardo, tio ne estas bongusta

ankaǔ la botojn mi ŝmiris per runca lardo en Öcsöd

La sikula-hungara rovaŝo

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Sat, 31 Jan 2009 19:06:18 +0000

Imre Szabo has added a post:

La sikul-hungara rovaŝo ('noĉoskribo') estas parto de la universala kulturo de la homaro, spirita produktaĵo de praa civilizacio, kiun kreis hungaroj kaj iliaj prauloj en la hostoriaj epokoj. Ĝiaj deveno, ekesto kaj parenceco kun aliaj skribsistemoj estas ĝis nun temo de sciencaj esploroj. En la rondoj de esploristoj kaj rovaŝistoj ekzistas amaso da teorioj pri tiuj demandoj. Estas ekskludante ĉiujn dubojn la fakto pruvita per objektaj memoraĵoj, ke la hungaroj en la 9a jarcento en sia propra lingvo vaste uzis rovaŝon, kiu permesas la konkludon, ke rovaŝo estis uzata ekde pluraj jarcentoj pli frue.

Ankaŭ en la Hungara Reĝlando simile al multaj landoj en Eŭropo ekde la 9-a jarcento la latinaj lingvo kaj literoj iĝis karakterizaj en la oficialaj ŝtatdirekta kaj eklezia dokumentadoj. Spite al tio rovaŝo ĝis nun restis daŭre uzata en iuj partoj de la hungara lingvoareo, kaj inter la simplaj paŝtistoj, sikulaj lignoskulptistoj, kaj inter la nobeloj, respektive pastroj, eĉ en certaj periodoj ĝi servis ankaŭ en la kriptografio. Rovaŝo ne nur transvivis la ŝtormojn de la mezepoka kaj novepoka historio, sed dume ĝi senĉese evoluis, kaj en jardekoj de la ĵuspasinto ĝi atingante senprecedencan popularecon akomodoĝis ankaǔ al la pretendoj de la nuntempo, kiam aperas libroj, gazetoj kaj hejmpaĝoj en la sikul-hungara rovaŝo, ĝin aplikas bildoj, skulptaĵoj, dizajnaj solvoj kaj publikspacaj surskriboj, respektive dank' al elokventaj instruistoj dekmiloj da gejunuloj ellernas la nacian skribon.

La de jaro al jaro vastiĝanta komprenantaro kaj ŝatantaro de la sikul-hungara rovaŝo ĝis nun atingis la grandecon de plurcentmiloj, kio necesigis establi la kondiĉojn de la moderna aplikado de la nacia skribsitemo. Partoj de tiu ĉi procezo estas la laǔforma unuecigo, la modernigo de la skribreguloj, respektive la teĥnika normigo, kiujn realigis rovaŝistoj kadre de komunuma kreado -- tutsame, kiel tion faris ankaǔ la paruloj dum la konservado kaj evoluigo de la skribo. La jena libro prezentas stacion de tiu ĉi tradicikonserva, krea laboro: la 4-an de oktobro 2008. la komunumo de la sikul-hungaraj rovaŝistoj kunvenis en urbo Gödöllő al konsultiĝo Vivanta Rovaŝo por levi la nacian skribsistemon de la hungare parolantoj en la mondon de komputado.

El la vivantaj kaj efektive uzataj skribsistemoj en Eǔropo laste nur la sikul-hungara rovaŝo ne estas parto de la normo UNICODE ebliganta la ĝeneralan aplikadon en la komputado, tial la organiziĝanta komunumo de rovaŝistoj interrete kaj realvive sub la gvido de D-ro Gábor Hosszú oficiale transdonis la normoprojekton N 3527 konsulteblan ankaǔ ĉi-libre. Estas firma celo de la komunumo pere de kiel eble plej vasta konkordo kiel eble plej rapide realigi la ennormigon, al kio ĉi-voje estas petata la subteno ankaǔ de la Kara Leganto.

La aǔtoroj de la libro opinias, ke la sikul-hungara rovaŝo estas mirinda trezoro de la prauloj, mistera heredaĵo por la ĉiamaj posteuloj, kiun kun decaj estimo kaj honesto modernigite pludoni estas devo. Tio estas aktuala precipe nuntempe, ja la pensaro kaj bildaro de la nacia skribsistemo, respektive pere de siaj organikaj kontaktoj kun la hungara lingvo kaj kun preskaǔ ĉiuj kampoj de la hungara kulturo povas esti ŝlosilo al la tiom sopirata hungara spirita renoviĝo.

Dezső Kosztolányi: Kristnasko (traduko)

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Wed, 24 Dec 2008 18:42:05 +0000

Imre Szabo has added a post:

Descendas la Kristnasko arĝentpluve,

muĝas la forno, densas la neĝblovo,

lamplumo sur la kukoj oras brule,

giras ĵetkubo, varmas laktodoro.

Kiuj forestis, ĉiuj nun kunadas,

kaj ili babiladas dolĉavorte,

dum dise la glaciajn kampojn gratas

vintro per bluaj, akraj ungoj forte.

Abiodoro enaere krozas,

arĝentspegule la Kristarbo pozas

amiko vin regalas vinokruĉe.

Kaj zumas pia kanto staniole,

sur neĝa pusto ie, mutafore

lokomotivo svagas ek-ekmuĝe.

Esperantigis Imre Szabó

Kuiru Mondo!

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Thu, 23 Oct 2008 13:29:51 +0000

Imre Szabo has added a post:

La korepsondlisto estas libere alirebla, ĉiu rajtas aliĝi. Iru al:

http://groups.google.com/group/kuiru-mondo?hl=eo

Kaj alklaku la ligilon 'Aliĝi al grupo'. Oni devas ensendi receptojn per la sama retpoŝtadreso, kiun oni donis ĉe la aliĝo.

Donace jen kelkaj receptoj:

Meleagra ragusupo kun drakunkolo

Ingrediencoj:

40 dkg-oj da meleagra femuro (sed konvenas ankaŭ kokidfemuro aŭ -brusto),

1 malgranda cepo,

20 dkg-oj da miksitaj legomoj (karotoj kaj petroseloj),

2 dkg-oj da celerio,

10 dkg-oj da pizo (konvenas ankaŭ konservaĵo),

10 dkg-oj da fungoj (konvenas ankaŭ konservaĵo),

5 dkg-oj da faruno,

2 dl-oj da (lakto)kremo,

1 citrono,

drakunkolo laŭ gusto.

La viandon senhaŭtigu, elprenu la ostojn! Distranĉu ĝin en kubetojn. La

dispecetigitan cepon stufu sur oleo kaj metu sur ĝin la viandon. Sekvas la

legomoj diskubigitaj, la pizo kaj la fungoj. Ni plenverŝu ĝin per

viandosuko (pretigeblas ankaŭ el buljonkuboj) kaj densigu per kremkirlaĵo.

Aldonu fajne dispecetigitajn petroselverdaĵon kaj drakunkolon (konvenas

ankaŭ sekigita), poste venu iom da drakunkolvinagro aŭ citronsuko,

malmulte da salo. Se vi uzas konservpizon kaj -fungojn, ilin aldonu al la

supo tiam, kiam la viando kaj la aliaj legomoj jam preskaŭ plene

kuiriĝis.

Kiu ne ŝatas fungojn, tiu povas eĉ forlasi ilin.

Per iom da lakto eblas "malmoligi" la guston de la supo.

Prepartempo: 60 minutoj.

Eterna gisto

Gisto fakte estas gistofungoj; la fungojn oni povas pluvivigi kaj nutri per

miksaĵo.

Se vi ŝatas baki panon, vi ŝparos monon (mi rimarkas, ke la kostoj de gisto

leviĝas ĝis la luno!) kaj vi sendube volos gustumi panojn faritaj de acida

pasto.

Mi uzas aŭ farunmiksaĵon, aŭ terpomomiksaĵon.

Mi aĉetas paketon da gista pulvoro, kaj ĝin solvas en 1/4 taso da akvo. Post

la apero de globetoj -- Por la farunmiksaĵo: mi aldonas 2 tasojn da faruno

kaj 2 tasojn da akvo; ĝin mi kirlas iomete, sed ne gravas se buloj de faruno

restas; la gistofungoj formanĝos la bulojn iom post iom. Tiam, mi kovras ĝin

per tuko, por ke la bakterioj povu spiri (jes, ĝi enhavas laktobacilojn), kaj mi

metas ĝin en varma loko -- sed, ne tro varma. La miksaĵo kreos globetojn dum

ĝi fermentas; kaj kiam ĝi ankaŭ ellasas odoron de biero, ĝi estas preta por uzado.

La tempo bezonata por atingi tiun staton varias. Se ĝi bezonas plurajn

tagojn, oni devus kirli ĝin unufoje tage.

Por la terpoma tipo de miksaĵo, mi boligas eble 3 terpomojn, kaĉigas ilin,

uzante saman kvanton da akvo, kaj aldonas 1 tason da sukero. Tiam, mi

enkirlas la solvaĵon de gisto. La fermenta periodo por ĝi estas same kiel

por la farunmiksaĵo.

-------------

Uzo:

Por unu pano oni uzas 1 tason da acida miksaĵo. Al la restanta

farunmiksaĵo oni aldonas 1 tason da faruno kaj 1 tason da akvo, por nutri

ĝin. Al la terpoma tipo, oni kutime aldonas saman kvanton da terpoma kaĉo

kaj iom da sukero.

Vi povas uzi la tason da acida miksaĵo en via plej ŝatata panrecepto,

memorante, ke ĝi anstataŭigas la giston, kaj iomete la fluidaĵojn.

Mi ĉiam konservas la miksaĵon en la fridujo, ĉar mi ne ŝatas la guston de

tre acida pano, kaj la malvarma temperaturo malrapidigas la fermentadon. Se

mi ne uzas ĝin dum tagoj, mi enĵetas iom da sukero ĉiutage, por nutri ĝin.

Se mi lasas ĝin tre longe, mi devas veki ĝin per la aldono de 1 taso da

faruno, 1 taso da akvo, aŭ sama kvanto da terpoma kaĉo, dum 2 aŭ 3 tagoj.

Kiam ĝi fariĝas tro acida, mi forĵetas ĉion krom 1 taso, kaj rekomencas la

miksaĵon.

GRAVA noto: neniam uzu metalan bovlon. Kredu aŭ ne, la acido reagas kun la

metalo, kaj iomete da metalo solviĝas en la miksaĵon.

-----------

Mi rapide skribis; (pardonu min) mi intencas aldoni recepton por pano post

nelonge!

Ĉu vi konas malsamajn manierojn krei eternan giston?

Senova ĉokolada kuko

kafkulero = 5ml

supkulero = 15ml

Ingrediencoj

1 1/2 tasoj da faruno

1/2 taso da kakao

1/2 kafkulero da natria bikarbonato

1/2 kafkulero da salo

1 taso da sukero

1/2 taso da oleo (mi uzas linoleon)

1 taso da kafo

2 kafkuleroj da vanilo

2 supkuleroj da cidra vinagro

1. Antaŭvarmigu la fornon ĝis 375 F (190 C) gradoj. Preparu la bakpleton (mi uzas por ĝi 20x20 cm/ojn grandan) per baksprajo aŭ ŝmiru ĝin per oleo aǔ margarino kaj ŝutetu kakaon sur ĝin.

2. Miksu la sekajn ingrediencojn -- la unuajn 5 ingrediencojn. En

aparta bovlo, miksu la likvajn ingrediencojn, krom la vinagro. Verŝu

la likvaĵon en la sekan miksaĵon, kaj plene enmiksu.

3. Lasta ingredienco -- rapide enmiksu la vinagron. Ĝi reagos kun la

natria bikarbonato, kaj vi vidos palajn kirlojn en la miksaĵo.

4. Baku ĝin dum 25--30 minutoj.

Mi kutime servas la kukojn sen glazuro.

Nu, eble tio montris jam la variecon de la temo. Valoras aliĝi ne nur al tiuj, kiuj instruas la lingvon kaj la kuiradon, sed ankaǔ al tiuj, kiuj ŝatas simple nur manĝi.

Attila Schimmer kantos Esperante en hungara Radio

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Mon, 13 Oct 2008 13:55:29 +0000

Imre Szabo has added a post:

Attila kantos ne nur unu kanzonon. Li planas prezenti: Aj, mama, La sonĝo estas for, Adiaǔo, Unutona sambo. (Mi supozas, ke tiuj kantoj Esperantiĝis dank al la helpo kaj efika kunlaboro de Manolo el Hispanio.)

Komence en la hungara bloko Nyári csókok, őszi könnyek ('Someraj kisoj, aǔtunaj larmoj') li parolos ankaǔ Esperante.

La aǔskultantoj havas sian eblon alparoli, sendi siajn dezirojn, peti ankaǔ Esperantajn kantojn -- kaj mi petas, bonvolu esplori la ceterajn eblojn por informi pri Esperanto, kaj informu ankaǔ la aliajn legantojn de la listo! Ni devas fari kunordigitan kampanjon por la helpo de liaj Esperanto-celaj strebadoj en la medio. Kiajn ideojn vi havas?

Attila mem estas naskiĝinta en Budapeŝto, sed delonge li laboras en Vieno (Aǔstrio) kiel aktoro kaj kantisto. Vidu pliajn informojn pri li http://www.ipernity.com/home/attila.schimmer kaj http://www.ipernity.com/blog/32699/58596.

Amike: Imre Szabó

La saman stultaĵon

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Tue, 09 Sep 2008 03:59:45 +0000

Imre Szabo has added a post:

En la vivo verdire oni ne devus fari la saman stultaĵon dufoje, ja la elekto estas tiel granda.

Bertrand Russell

Legendo pri la Murda Lago

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Sun, 31 Aug 2008 19:51:24 +0000

Imre Szabo has added a post:

Iam, antaŭ longe-longe sur la monto Pongrác vivis paŝtisto, kiu havis

belegan filinon Ester. Ŝi estis belega, kiel vera feino. Svelta

staturo, belege blonda hararo, grizverdaj okuloj. Ester vizitadis la

foiron en urbo Gyergyó, kie ŝi renkontis „ĉarman, lertan" sikulan

junulon. Tiu junulo komprenis pri ĉio ebla, li estis kuraĝa kaj forta.

Je la unua vido ili enamiĝis unu al la alia. La junulo aĉetis por

Ester tukon, rubandon kaj mielkukon kun spegulo, kaj li petis ŝin esti

lia fianĉino. Ester ĝoje interkonsentis, poste tamen la afero ne

realiĝis, ĉar la junulo estis portata kiel soldato en la militon.

Ester atendis, persiste atendis lian revenon, tage ŝi laboris, sed

vespere ŝi ĝemetante rigardis la stelojn sur la ĉielo, nokte ŝi ne

povis dormi, ĉiuj ŝiaj pensoj vagis al la amato. Ŝi malgajis,

ploradis, ŝi afliktiĝis, la espero mal- kaj malgrandiĝis, sed ŝi

fidele atendis la karulon.

Baldaŭ en la vivo de Ester okazis io eĉ pli malgaja. Tiuregione

vagadis ĉefrabisto, kiu ekvidis Ester portanta akvon de la fonto, kaj

la belege bela junulino forte ekplaĉis al li, li levis en la selon kaj

rabis ŝin. Li portis ŝin en la restadejon de banditoj sur la Murda

monto. Dum tagoj li petegis Ester edziniĝi al li. Li alportis

ĉiuspecajn donacojn, orajn kolĉenon, ringon, belajn vestojn, sed Ester

ne volis, eĉ ne tuŝis ilin. La bandito, vidante la firmecon de Ester,

provis perforte devigi Ester iĝi la lia.

Ester en la fina senesperiĝo amare ekploregis kaj damnis la rabiston

kaj lian loĝlokon. La montoj ekaŭdis la plendon de la junulino,

abrupte ili ekmurmuris, ili ekĵetadis sin, la Murda monto falis,

kovrante la rabiston, lian vivejon, sed ankaŭ Ester. Kiam repaciĝis

ĉio, ekestis belega lago grizverda, kiaj estis la okuloj de Ester.

Ankaŭ nun videblas en la lago la trunkorestaĵoj de la pinarboj de

Murda monto. Laŭ la monto ankaŭ la lago ricevis la nomon Murda lago.

Ester ĉiunokte elvenas sur la lagon, tie ŝi atendas senespere sian

amaton.2

---------------------------------------

1 La plej granda kaj plej bela baraĵlago en Mez-Eŭropo. La legendon prezentas Jenő Gub laŭ la rakonto de maljuna sinjorino el Szárhegy (Transilvanio, nun parto de Rumanio).

2Laŭ alia versio, la falanta monto kovris ŝafaron, kaj la sango de la

bestoj kolorigis la akvon. Laŭ la ruĝa koloro de la akvo oni nomis ĝin

hungare Vörös tó, t. e. Ruĝa lago (rumane Lacu Rosu).

La plej longa vorto de la mondo

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Sat, 30 Aug 2008 15:57:10 +0000

Imre Szabo has added a post:

La plej longa vorto de la mondo estas sveda. Ĝi konsistas el 130 literoj:

"nordöstersjökustartillerflygspaningssimulatoranaggbibgsmaterielunderhallsuppflöljnings-systemdiskussionsinlaggsförberedelsearbeten".

La signifo estas

"preparlaboroj de diskuto pri la kontribuo al la suvencia sistemo por la aerskoltantoj sur la nord-orienta regiono de la Balto-borda artilerio".

Restis du demandoj;

1. Ĉu tiu ĉi vortserpento vere alvenis el Svedio?

2. Ĉu iu konas pli longan vorton?

(Aldona demando: Ĉu iu pretas nombri la literojn, ĉu vere ili estas 130?)

Kiel funkcias la furorlisto en Ipernity?

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Mon, 11 Aug 2008 22:29:11 +0000

Imre Szabo has added a post:

La malavantaĝo, kiu kaptis min, konsistas el tio, ke mi ne rajtas havi pli ol 1000 amikojn. Poste mi rimarkis, ke miaj blogaĵoj en la furorlisto ne povas plugrimpi ol... Bone, ne gravis. Sed la nunan situacion mi prezentas jene:

Mi verkis la blogaĵon Sepatage. Ĝin vizitis 115 personoj, kaj ĝi ekhavis 9 komentojn. Jen, vidu la statistikon:

115 vizitantoj 9 komentoj,

Kaj antaǔ ĝi staras:

34 vizitantoj 10 komentoj (germ),

25 vizitantoj 3 komentoj (fr),

20 vizitantoj 4 komentoj (fr),

26 vizitantoj 13 komentoj (fr),

58 vizitantoj 5 komentoj (angle),

32 vizitantoj 6 komentoj (angle),

54 vizitantoj 15 komentoj (fr),

49 vizitantoj 7 komentoj (Ee),

47 vizitantoj 7 komentoj (fr),

64 vizitantoj 7 komentoj (fr),

24 vizitantoj 8 komentoj (fr),

38 vizitantoj 17 komentoj (fr),

85 vizitantoj 9 komentoj (E-e),

79 vizitantoj 10 komentoj (angle),

35 vizitantoj 11 komentoj (fr),

20 vizitantoj 4 komentoj (fr),

58 vizitantoj 13 komentoj (fr),

34 vizitantoj 5 komentoj (fr),

42 vizitantoj 6 komentoj (angle),

71 vizitantoj 8 komentoj (angle),

40 vizitantoj 9 komentoj (E-e),

do, tiuj ciferoj estas antaǔe. Kiel tio funkcias? Kie restas la aliaj lingvoj, ekzemple la Nederlanda? Ĉu ankaǔ vi mem rimarkis iun similan strangan traktadon de Esperanto?

Sepatage...

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Sun, 10 Aug 2008 16:57:16 +0000

Imre Szabo has added a post:

Antaǔbildo

„svarmas al mi are la iamo,

klinas sin la kapo, kaj la mano

humilas.”

(Attila József -- trad.: I. Szabo)

Rememoro postulas intensan silenton: silenton. Verki la rakonton pri sesdek jaroj da vivo, denove riveli kaj reordigi la bildojn saturitajn de la lingvo estas ne malpli ol strebi priskribi la silenton -- per plurmil tropoj. Senfina procezo postulanta halton de la verkanto kaj ankaǔ de la perceptanto. Tiu tasko estas komuna, nur intima spiralo de dialogo povas doni metodon al la trankvilo de tiu ĉi dumhalta alproksimiĝo, senfina profundiĝo. Tiu, kiu verkis la bildojn de ĉi tiu ekspozicio, Sándor Apáti-Tóth, venis al grava haltejo de sia vivo, kaj tiuj, kiuj spektos la bildojn de ĉi tiu ekspozicio, iĝos malhaveblaj partoprenantoj de tiu stacio; ĉar la reciproka alrigardo estas premiso de la ekzisto dezirata artisme travivi, kiu kreas la eblon de arta verkado, kiel horizonton de la dialogo. Sen tio ekzistas nek lingvo, nek parolo -- nek silento. Ĉar silento estas ne la malkapablo, ne la manko de ekparolo, sed la kapablo fari la mondon hejmo, prezenti la aron de la aferoj en sia tuteco tie, kie ekvojas la tempo kaj hejmon trovas la homo. Por fari sin libera, delasi en si mem la alian travivitan kaj por fari siajn entreprenojn komuna trezoro. Artaĵo.

Sándor Apáti-Tóth kreis la hejmon por ekzisti, tiel li faris siajn bildojn liberaj, kaj li prezentis ilin starigante ilin antaǔ nin, por ke tiuj iĝu jam ankaǔ la niaj instigante nin ĉirkaǔiri la silenton. Ni trovas la vojon, kiu ene de la ordo de ebloj povas iĝi nia propra pere de tio, ke ĝi ligas niajn memorbildojn en koheran rakonton, historion.

La kompreno, la ekkompreno de la arto de Sándor Apáti-Tóth povas starti ĉe tiu ĉi punkto. La naskiĝo de liaj artaĵoj estas persona kaj intima rilato en la verkinto, kiu kreas sian objekton per alrigardo kaj ellevas el ĝia sinkinta ekzistado la zorgon interesan por li. Tiu ĉi tuŝiteco faras la artaĵojn unikaj, ĉirkaǔplektas per fadenoj de siaj ariĝantaj demandoj kaj sentoj la koncipendan mankon, la ĥaosan svarmadon. Tial iĝas la alrigardo lia propraĵo, lia zorgo, lia rilato kaj hejmo, kiuj en lia personeco prenas la direkton ekekzisti. Sed -- provizore nur por li sola. Tiu ĉi momento ja motivas nur naskiĝon kaj plenumon de la verkemo. Tiutempe por ni, akceptantoj, ankoraǔ ne ekzistas la verko, ni ankoraǔ ne estas partoj de la horizonto -- en la sinprezentemo de tiu ĉi semo palpeblas ankoraǔ nur rezultanto de farado de la komuna mondo. La semantika kampo ankoraǔ ne komunas. Ĝi serĉas sian vojon, ĝi strebas al la lumo, kaj ĝi iom post iom deĵetas desur si la tavolojn, kiuj ĝin ligas nekapteble unike al alrigardanto, al verkanto. La arta verkado en la momento de plenkreskiĝo, ĉe la unua tuŝo de la sunlumo gajnas definitive la renoviĝeman dinamismon de sia formo konservante en silento de la profundo la originan intencon de sia verkinto. Sed transformiĝinte ĝi kun daǔra strebado generi svarmajn signifojn en si mem kaŝfaligas la personecon. Paradokso de la artaĵo ĉi tie observeblas en sia nekaptebleco. Ĉar tiu ĉi plenkreskiĝo pere de nia specifa alrigardo aperas en la regno de videbleco. Tiam ĝi iĝas komuna valoro konservante en la profundo demandojn de la verkinto, kaj rivelante pere de ili niajn problemojn. La naskiĝanta verko mem estas tiu kontakteblo, kiu per flegado kaj prizorgado, atentemo fariĝas unika, specifa kaj samtempe tamen ankaǔ rilatopunkto ekster ni mem. Pere de kiu ni povas fiksi la piedojn kaj difini nian lokon. Axis mundi: akso de la mondo, ĉirkaǔ kiu povas turniĝadi la rado de la universo sen perdi poreterne la eblon reveni. Tiel povas artobjekto iĝi simbolo -- komuna ekzistaĵo kreanta senfinajn signifojn tie, kie la ekzistado pleniĝas kaj establiĝas: la kreado ripetiĝas -- denove kaj denove. Jen estas la punkto, de kiu forsvingiĝas la individuo por esti samtempe kaj eblo kaj historio de sia reveno.

Tamen tiu punkto, kiel komenco, sindetermino de la arta verkado ne estas interpretebla per nociaro de la spacdimensioj, ja niaflanke estas tiel aktiva alfokusiĝo, kiu preterlasas la ŝanĝiĝkapablon de la artobjekto, tiel per ĝia pleniĝo ni supozas retrovi ankaǔ nin mem en la malkovriĝo de la artaĵo. Tiu ĉi direktiĝo -- per kiu ni lasas apertiĝi la verkon -- estas konsciiĝo de nia persona opiniado, pozicio, kiu determiniĝas per tiu ĉi alrigardo kaj fundamentas la horizonton de niaj dinamikaj moviĝoj kaj forlokiĝoj. Ĉar nin liberigas la opiniado proponata de artaĵo, la libero formi nian opinion kaj ekdiskuti, la malkovro de ni mem kaj tiu de la alia. Tie komenciĝas la tempo kaj la mezurebleco de la spaco. El tiu ĉi momento disvolviĝas la mondoj antaǔa kaj posta, tiu ĉi nuno brakumas la ekziston de kvieto kaj moviĝo: jen estas Festo. Naskiĝtago. De kie ni denombras, ni rigardas antaǔen plene de planoj, kaj ni memoras pri la pasinto. Tio estas profundo de la silento estigita de la artverkado, artista alrigardo. La ekspozicio de Sándor Apáti-Tóth estas simbola liberigo disde la estiĝo de kvardekjara artisma laboro, zorgoj, taskoj kaj entreprenadoj, kiun okaze de sia naskiĝtago li donacas al si mem -- kaj al ni. El kiu brila prava gesto: „Genton, eĉ ne meznivele / jen, instruos tamen vere / ĉiam / mi jam!”

Post memvole entreprenitaj sindevigoj kaj rigoroj de kvardek jaroj povas ĉio ĉi aperi antaǔ ni sur la bildoj de ekspozicio, kiujn instigis prezenti la etika ordono la alvokiteco, liaj geavoj, la jarcento, la bazaj travivaĵoj de amo--naskiĝo--forpaso kaj la traǔmo de diktaturoj. Prezentado kaj ne stampado. Liajn unuajn movojn gvidis malkovra ekrigardo de la propraj travivaĵoj, kies fonto ekzistis ne ie en ajna mondo, sed kun la modlebleco de travivaĵoj akompanataj de sentoj. El tio li devis malkovri kaj selekti en si mem tiujn bildojn, kiuj povas porti la unike kaj tamen komune kompreneblan eblon de la artaĵo. La modlebla, asociativa nekaptebleco de tiuj internaj bildoj -- liaj travivaĵoj --, do, objektoj de liaj akiraj aktoj en siaj kadroj postulas de sia verkinto priskribon, kiun ne kontentigas pasiva observado, stampado, eksperimentado pri sinesprimo. Tiuj tentaj fantomoj kvankam proponas facilan vojon al la sukceso, tamen ili dispolviĝas en la trivialeco de senvizaĝa intimeco, kiu kapablas stampante kopii nur jam komprenitan, antaǔfabrikitan travivaĵon tiel, ke li preteras la objektojn de tiuj travivaĵoj kaj aktoj, kaj li aperigas la subjekton de la eǔforio de la nura travivo, do sin mem. La metodo de Apáti-Tóth komenciĝis kaj plenformiĝis ĉe la forhuŝado de tiuj fantomoj. En interplektaĵo de inerioriĝintaj bildoj li ne lasas plu tiujn ĉifonaĵojn, kiuj ne malkovras liajn objektojn en siaj simpleco kaj pureco. Ne li mem volas vidiĝi, kvankam fotografio proponas tiun facilan eblon, ke li vidigu sur la bildoj sin mem; sian ĉeeston kaj perspektivon. Li prefere malproksimiĝas kaj malaperas. Tiu lia malaperemo certigas la eblon al liaj akcentitaj aperoj: al la disvolviĝo kaj libereco de la bildoj. Ĉar el sia interna reto kunliganta siajn bildojn li forigas ĉiujn nereflektitajn opiniojn kaj ideologiizadojn, kiuj servas ne rekte la esencodisvolvon de tiuj bildoj, la pli larĝajn kunligojn de la estigaj cirkonstancoj. Ilia pura kaj malkovra rimarko postulas de la verkanto aktivan kaj malmolkoran prizorgadon. Sándor Apáti-Tóth estas aktiva kaj malmolkora prizorganto, ĉar tion li heredis de la prauloj kaj de la epoko -- la rememoro tiun ĉi taskon mezuris al li, kaj li akceptis ĝin. Li lasas, ke la bildoj prezentu sin mem, kiuj saturas lin pere de la kontaktoj, heredoj kaj historio. Tamen la fonto de tiuj travivaĵoj, kiuj determinas lin, estas serĉendaj ne en li, ne li mem produktis ilin memstare en si mem. La enhavoj fiksitaj per internaj aktoj kaj abstraktadoj, kiuj ĉiuj havas ekziston ekster li memstare, al kiuj li svingiĝas el si mem eksteren por interiorigi ilin -- kaj kiujn akompanas travivaĵo -- ĉiam devenas de aliaj, ili ĉiam prezentas la Alian en li, tamen pere de li. Ĉar sur siaj bildoj li volas vidigi ne la propran sperton en la travivaĵoj ricevitaj de la Aliaj, prefere la fonton de tiuj travivaĵoj, mem la objektojn de lia rigardo: vizaĝojn, arbojn, signojn, vivantojn. Li kapablas fari tion, ĉar por li tiuj atestantoj, atestantoj de la ekzistado, ne estas indiferentaj: li havas rilatojn al ili, kaj en tiuj rilatoj li malkovras la polusojn de la alkroĉiĝo -- la mondon kaj sin mem. Tiel, nur per tiu rekono eblas prezenti la mondon, kun humilo de profunda dankemo, ĉar dum jardekoj li alvenis en la hejmo de klarvido. Li scias jam, ke ankaǔ lin kreis liaj perceptitaj imagoj. Jam povas malkovri sin la plena (kolor)spektro de la ekzistosilento. Tial ne estas bezonataj la koloroj por Sándor Apáti-Tóth. Ĉar la koloroj lasus nin sur la surfaco, misvojigus nin kaj nur respegulus. Kaj tial ankaǔ la formoj ideece konturite, kun puriĝinta puritaneco disvolviĝas sur liaj bildoj, kaj ili prezentas vere tion, kion determinis al ili la propraj kadroj. Universalemaj bildoj -- resopirantaj al la arĥeo, kie fluas en sin mem prafonto kaj prafatalo sen deŝiri la feajn ĉenojn de mergiĝanta materieco. Nur per tiu nemiksita kredo kapablas Apáti-Tóth la fenomenojn estiĝantajn de la alrigardo disigi disde la algluiĝintaj eksteraj klaĉadoj. Seke kaj per cizelita fajno li senŝeligas la malveron de la senfina antaǔenfluo atribuita al la tempo desur la vasta momento de la nuno sentempe estiĝanta kiel eterna imagitaĵo. Nigre. Blanke.

Silentoj

„Mi estas jene: kion en minuto

mi vidas, mi rigardas tion de centmil jaroj.

Moment' -- kaj preta jam la tempo-tuto,

kaj ĝin kun mi rigardas centmil praulaj paroj.”

(Attila József -- trad.: K. Kalocsay)

„Mi serĉas mian vizaĝon sur la akvospegulo. Aliaj rerigardas al mi: avo, avino, deruliĝintaj jarcentoj, jarmiloj. Mi revidas ĝis la kreado... La sorto enmanigis al mi fotilon.” -- skribas Sándor Apáti-Tóth antaǔ la bildeserio Silentoj, konsistanta el 23 verkoj. Kaj li difinas sian taskon: „Mi devas starigi memoron al miaj kamparanaj geavoj, pere de ili al malaperinta, pura, sek-statura mondo Kie la vivo estis plena tiel, kiel Dio -- dum sep tagoj -- kreis la Mondon.”

Pura, seka tasko. Rezultato de plurjardeka persista laboro difinita per la plej profunda simpleco.

Entrepreno de ofero.

Sed el kio konsistas ĉi tiu tasko, kion signifas la sekeco de ofer-entrepreno? Ĝi ne povas esti nura gesto konservi solan travivaĵon aǔ travivaĵaron, ĉar fonto de ekmemoro estas samtempe fonto de travivaĵoj ankaǔ de ilia travivinto, kiu fonto ekster li havas memstaran ekziston, tamen lin tuŝante. Tiel la starigo de memoro devas enhavi reflektivan movon, en kiu kumuliĝas subjekto, akuzativo kaj ankaǔ la rilato kunliganta ilin, kiun akompanas nedisigeble la satura travivaĵo de intimeco. Devas do esti suprenmontrataj ili, ĉi tiu jam foraperinta mondo, kiu tamen estas organike ligita kun la mondo de la nuntempo. Kaj ĉi tie ekestas la vera, profunda signifo de la ofero, ĉar ĝi estas nenio alia krom prezenti la Alian vivantan en mi mem, la ne-egoon. Tiu ĉi reflektanta, aktiva kontemplado kunportas la malmolecon, ke estas devige apartigi la specifan, propreapartenan individuecon de la mondo solviĝantan en ni mem, solviĝantan en la propreapartena sperto de travivaĵo. Por igi ĝin artaĵo, kio signifas esence ankaǔ fari publika la propran, aperti por la aliaj ĉi tiun senfinan intimon, liberigi desub mia havado tion, kion mi sentas mia propra jam tiel deorigine. Avon kaj avinon, ilian plenan malaperintan mondon. Fari ilin libere alireblaj por la aliaj, lasi, ke ili -- la memoraĵoj -- manifestiĝu laǔ siaj propraj leĝoj.

La taskon de Apáti-Tóth malfaciligas, ke li scias: la homara kulturo -- sur la nivelo kaj de individuo, kaj de komunumo -- konstruas sian mondon vidige, ĝi konceptas sin per sonĝoj, simboloj, mitaj bildoj kaj signoj. Tiuj bildoj --ankoraǔ ne artaĵoj -- kaj simboloj denature havas malcertecon kaj nekapteblecon jam pro siaj metaforesko kaj transigivo. Ĉar ili ĉiam prezentas ion por tuj montri trans si mem. Ili estas malstabilaj, ĉar ili prezentas ion surhavatan, ion, kio ne ĉeestas. Ili levas en la nunon la ne nune ĉeestantan, kaj tiu oscila movo kreas samtempe divergon.

Sándor Apáti-Tóth konsciante pri tiuj ŝarĝitaj malebloj entreprenis rememori, kio samtempe determinis lian vojon. Tion signifas la oferon, la akcepton de la Alia kontraǔ la propra damaĝo, humile: „- Mi serĉas mian vizaĝon sur la akvospegulo”, tiel, ke ne nur mia vizaĝo vidiĝu, respeguliĝu, sed unuavice tiu de la avo, avino, ilia malaperinta, sub la akvon sinkinta mondo. La surfaco de la akvo estas la bildo kovranta la profundon kaj respegulanta min. Tie ni devas trovi la limlinion de la arta kreado por ke ankaǔ la aliaj povu vidi pere de mi ĉi tiun profundon vivantan en mi kiel bildo. La originon, la Praulojn, ilin mem, la Kreon, kiu tamen ekzistas ne pere de mi, sed kiu estas prezentebla nun nur pere de mi. Kaj ĝi travideblas, kiel la akvosurfaco. Tra la lensohorizonto tiel ekvidi ĉi tiun mondon -- kiu apartenas sepciale al ili --, ke malkovriĝu ilia esenco, kontakto kaj rilato al ties ekzisto. Al siaj objektoj, bestoj, kredo kaj Dio: al sia hejmo. Tiam la lenso de fotilo devas iĝi rigardo, por ke sur ĝia brilanta, respegula surfaco povu trairi ilia rigardo. Havu rigardon ĉiu, kiu malkovras tiun ĉi mondon! Jen, la eblo por la vizaĝo malkovri sin. Por tiu vizaĝo, kiu ne plu estas objekto inter la aliaj objektoj, ne aperanta fenomeno inter la fenomenoj, sed esprimo, t. e. parolo -- kiel Lévinas vortumas. Ne surfaco, sed parolo kun rigardo. Kaj jen la malcerta dueco de la bildo: vizaĝo havas okulojn. Ĉar okuloj estas unuflanke korpoparto de la aliulo, membro, kiun mi povas aparte analizi, kies movojn, brilon de ilia surfaco, kolorojn de la pupiloj, ktp. mi povas observi, aliflanke okuloj aperas kiel rigardo, se mi vidas ilin kiel rigardon, tiam ili estas ne nur vidaĵo, sed neelĉerpebla profundo. La okulojn mi povas tuŝi, la rigardon ne. La rigardo ne nur aperas, sed ankaǔ rigardas min (Ullmann). Kaj ĉio povas havi rigardon, ne nur Avino kaj Avo. Ankaǔ Domo, Baskulputo, Ĉevaloj kaj Ĉevalaro, Arbo, sed eĉ la Vivo kaj la Silento. Ĉar povas eksoni la Sonorilego ripozanta mute, kaj povas turniĝi la rado restante senmova. Ĉar ili esprimas, do ili parolas: ilia rigardo serĉas kontakton kun ni. Tio estas la eblo de dialogo. Li malkovras mondon sur la komuna bazo, en la komuna ekzisto, tamen karakterize lian mondon, kiu Eskale montras trans la aperigito. Pejzaĝokreajn, sekajn Ostojn, kie la formigaj fortoj de la mano rimas kaj disfalas kun la sulkoj de la materialo, tero. Kie la fingro de de sakraleco povas tuŝi la moldecon de la koto, kaj per la tuŝo ĝi kreas realaĵon, ekzistopluson.

Apáti-Tóth ekvoĉigas tiun ĉi ekzistopluson, pere de tio, ke li volas ne kapti, ne palpadi, do, ne regi --, sed li eltenas la rigardon de la aferoj. Li staras antaǔ ilin kaj reciprokas ilian rigardon. Liaj bildoj estas malfermiĝantaj pordoj, kiuj transsvingas nin tra la videbla al la horizonto de ĉi tiu mondo. La prezento de tiu ĉi esprimo estas la esenca kerno de ofer-akcepto kaj -entrepreno.

Ankaǔ la lumoj, la koloroj kaj la formoj reduktiĝas je tiuj ĉi reciprokaj rilatoj kaj bezonoj. Tiel aperas la seka tasko, entrepreno de Apáti-Tóth ankaǔ sur poetika nivelo, sur la nivelo de formado. La aǔdaca gesto de selektado kaj disigo ne elĉerpiĝas en la reflektado kaj asketismo al siaj propraj travivaĵoj -- en la temelekto de la bildoj aperas jam ankaǔ la kielo de la kreado kaj prezentado. Ĉi tiun malaperintan mondon, „kie la vivo estis plena tiel, kiel Dio -- dum sep tagoj -- kreis la Mondon”, li ekparoligas per la samaj puraj kaj sekaj rimedoj, lingvo. Ĉi tiuj du kuntekstiĝantaj realaĵoj -- mondo kaj tero, temo kaj rimedo -- sinkas en kompletan forgeson, ili alvenas en la limregiono de la prezentebleco kaj bildeco.

Li vidigas tiom kaj tiel, ke estas nek malpli, sed nek pli. -- La bildoj de Sándor Apáti-Tóth estas mem la limareo. Simple simplaj: ĉar tie kaj tiel vivis liaj geavoj.

Silente.

Signoj

„Mi akcentas, ke la morto ne influas kontinuecon de la vivo,

kiu estas bazo por la ekesto de vivo, sed ĝi esprimigas tiun.”

(G. Bataille)

La elementaj formoj kaj gestoj karakterizantaj la artismon de Sándor Apáti-Tóth, aparte ene de la apartigitaj kaj laǔtemigitaj cikloj, sed ankaǔ komune kapablas desegni la profilon de la verkinto. Ĉefa trajto de tiu profilo, kiu espereble konturiĝos por la interiorigantoj ankaǔ dum la kontempla spektado de la bildoj en la ekspozicio, estas, ke ĝi kun profunda atento proksimiĝas al la objekto. Ĉiam el malsamaj direktoj, ĉiam malsamaj celoj kaj motivadoj. Kaj la revenanta obstino de lia koncentrita kaj penetra rigardo tranĉe nuancigas la tonojn de lia profilo. Li ne lasas la materialon de siaj bildoj en unuflankeco, li rezervas la eblon de ilia ĉiam malsama prezentiĝo devenanta el ilia spontaneeco.

La penetra rigardo de Apáti-Tóth krom la permeso malkovri havas ankaǔ apartan strukturitecon, al kiu ni aludis jam pli frue, kaj kiun ni provis konturigi: la ĉeesto de la Alia en ni. Unu el tiuj formadaj fortoj de Apáti-Tóth, kiu ĉi tie, en la ciklo de 43 bildoj, estas eble la plej grava organiza kodo.

Tiu ĉi tavolo de lia ekspoziciita plena bildaro akiras eble dominantan rolon en lia Arto poetika, sed kadre de la Signoj ĝi povas pruviĝi decida aranĝprincipo. Ĉar la en-mi-ĉeesto de la Alia kun videbla konscio turniĝas al kaj kompletiĝas per la nedisŝirebleco de ĉeesto-de-Mi-en-la-Alia. Prunteprenante lian vortumon:

„Mi devas prezenti la trioblan bazan travivaĵon de amo--naskiĝo--morto. Granda, skua sento.” Sed kion signifas tiu skua sento akompananta la bazan travivaĵon de nedisŝirebleco? Eble tion, ke maleblas kapti la bazajn travivaĵojn de la vivo disigite, analize kaj klasifike, ĉar tiel ili iĝus objektoj en la premo de diskursiva mano de potenco, kaj ili perdus la bazan karakteron de sia ekzisto. Tion, ke ili abunde interplektiĝas kaj kun pulsanta ondado ili perdas re- kaj refoje sian ekvilibron, ili rompas sian ekziston solviĝante en la brakumo de la Alia. Ili lokiĝas ekster si mem por doni lokon al la Alia.

Dinamismo de kirliĝo, kiu kontraǔstaras al la fiksiga regado de la diskurso.

Tio estas specife homa travivaĵo de erotiko, kie en la amo kaj kreado spontanee eksplikiĝas antaǔ la entrepreno de la morto. Ĉar la erotiko efikas al la interna vivo de homo, dum ĝi serĉas kaj trovas sian objekton ekster si. Tiel ekestas malekvilibriĝo, la riskado de vivo por trovi lokon por nova, ankoraǔ ne ekzistanta kadre de la ekzisto -- oferante nin mem. Translasante la konturojn de la korpo, kvankam ĝia defendo montriĝas unue grava en la mondo de la sobra menso. La korpo kaj la bildo reciproke, simile unu al la alia prezentas ion, por ke ili per tiu sinprezento tuj forgesu esencan bazon: la materion, la materialecon ebligantan sian propran vivon. Dum jarmiloj ĉiam estis io nekaptebla, nedirebla, eĉ: malagrabla kaj volupta sento ligite kun la vidaĵo de korpo, kio ĉiam naskis la devigon premi la korpan materialecon inter kadrojn de certa vidmaniero -- koncepti ĝin kiel bildon. Tial la ekestinta korpo daǔre portas sur si disciplinitan konformiĝon al bildo, ĝi bezonas retuĉadon kaj sinbaradon. Ĝi evitas la konturdisŝirajn, elementajn fortojn de la vivodensiĝo en la materio, kiu estigas ekster si mem ekzistantan staton, tamen en siaj propraj kadroj. Ĝi evitas la morton, fiksiĝas en unusola punkto, perdas la travivaĵon de dilatiĝo de la nuno de tempo, kaj ne plu atendas ion ŝanĝkapablan. Ĝi ne atendas la estonton: ĝi ne estas graveda. Ĝi estas lesivita. Kontraǔe, la triopa, baza travivaĵo de amo--naskiĝo--morto prezentata de Sándor Apáti-Tóth ekparoligas en la scenoj de la jena ciklo spontanee ŝanĝiĝeman virinecon de la materialeco, kiu montras trans la limojn de la korpo, kaj kiu al unu, kaj nur unusola bildo neniam volas konformi. Al la ĉarmon de virineco. Kio ne estas beglo, sed ondiĝanta meandro kaj dissolva akvo, inunda fluido, lumado kirliĝanta en la profundo de malhelo. Kaj lokon certiganta forpaso ĉerpanta sian belecon el la transformiĝo, el la sakraleco de tanĝradia metamorfozo de subiranta suno kaj el la transracia metaforismo de la lingvo. Signifon el la re- kaj renaskaj Signoj.

Horloĝoĉeno de mia avo I--II.

„Ĉar ja pri amasbuĉado kiun sencohavan aferon eblas diri?

Pri amasbuĉado estu plena la silento, tio estas ĉiam tiel, esceptoj estas nur la birdoj.”

„Ŝajnis kategoria imperativo verki pri Dresdeno, pri la forbruligo de la urbo, ĉar tio estis la plej granda amasbuĉado en la historio de Eǔropo, kaj mi -- verkisto kun Eǔropa deveno -- ĉeestis.

Mi devis diri ion pri tio.”

(K. Vonnegut: Elspuriĝis la tempo)

La enigmeco de la kunplektiĝanta triopo de amo--naskiĝo--forpaso kaŝas sin en tiu cirkulanta kavalkado, ke ni povas savi nin kontraǔ la konstanta malekvilibriĝo nur per apogo unu al la alia. La baro de deliro (ekster-mem-ekzisto) estas retrovebla nur en tiu ĉi sinapogo, en la finiteco, kiu determinas la tempon de dediĉo. Tial ĉio havas sian propran tempon, en si mem, konsiderante la Alian: „ja la horojn kaj minutojn oni devas scii precize” -- konfesas Sándor Apáti-Tóth. Por ke ni ne lasu forkuri ĝin, kaj tiel ankaǔ nin mem, ĉar tiam disŝiriĝos la ĉeno, kiu ligas nin al nia mondo, al tero kaj ĉielo.

Kaj ni povas perdi la mezuron: tiuj estas bildoj de la friponaĵo de malhomeco. Eternigita heredaĵo de Sándor Apáti-Tóth el la dudeka jarcento: Horloĝoĉeno de mia Avo I-II.

Sed ĉu eblas paroli pri silento de la sensenco? Ĉu eblas priskribi la silenton post la pereigo? Ĉu bildigi la nebildigeblan?

Tion, kies esencon konsiderante ne povas esti refoje prezentebla, ĉar ĝi estas baze trans la lingvo. Ja la bildigo, la enlingvigo ĉiam estas, jam anticipe, sencigo. La eblo bildigi, rakonti staras en la raciigo de la evento, en la difino de anticipa narativa horizonto, al kiu alĝustigeblas la opaj okazaĵoj. Do, ĉu rakonteblas la silento post la amasbuĉado, post la hontigo, post la finfaro de la krimo? Eblas neniel, ĉar tiam ni donus senkulpigan klarigon pri tio, kio estas neklarigebla, neenmetebla en la idearon kreitan pri la homo, kaj ni prezentus la traǔmajn, diktatorecajn, historiajn okazaĵojn de la dudeka jarcento kvazaǔ staciojn de vojo al iu atinginda celo. Al io, kiu kaǔze ekestis, kaj el kiu io ekestos, kiu havas komencon, mezon kaj katarktikan finon. Se ni farus tion, tiam ni klaĉadus por plenigi la ekestan hiaton de silento, kaj ni ĉesigus kaj forgesus ĝian tremigan froston.

Tial ni devas paroli pri ĝi. Tamen. Por memori. Ĉar se ni ne farus, tiam ĝi fergesiĝus per transsalto, kaj rekonstruiĝus la mensoga, humanisma bildo pri ni. Ni paŝus plu, kaj ni povus ĝin fari neokazinta. Tiu ĉi antifono streĉiĝas en la profundo de la dudeka jarcento. Tial ni devas paroli pri ĝi. Estas etika ordono barakti kun ĉiuj suferoj de la eblo bildigi, jam nur ja pro la estimo. Pro la estimo al niaj geavoj, kiuj travivis la silenton de tiu ĉi ĥaoso, -- ĝian perditan silenton --, kaj ili devis enrigardi al la vizaĝo de kirliĝa-pereiga brutaleco. Al ĝiaj okuloj senrigardaj. Eĉ plurfoje: jen, heredaĵo de la dudeka jarcento.

Tio estas por Sándor Apáti-Tóth la simbolo de la poŝhorloĝo ricevita de la Avo. „Tiu horloĝo nun estas la mia. Ĝi nomiĝas: dudeka jarcento”, kies „trivita ĉeno foje disŝiriĝis ne plu reunuigeble” -- li skribas. La rakontoformoj, kiel oni verkis, pentris kaj amis antaǔ tiu epoko, jam plene disŝiriĝis, la ligoj kun la tempo, sakraleco definitive malkombiniĝis. La homo iĝis senhejma, ni forŝiriĝis de la organika pasinto, kaj rompiĝis en ni la fido je kontinueco. Senhejmeco, „kie konkero kaj liberigo en si mem estas nekompreneblaj.” Restis nur la senbrua silento, kiu forbaras la modernan homon disde la heredaĵo de sia malaperinta pasinto. Restis nur la sinkulpiga cinismo, la relativiga ironio, nia propra fremdeco en ni mem: la tiktakado de nenio. Plago, kiu ne permesas la naskeman enrigardon al la estonto, la atendadon de la ĝoja futuro devenigebla el la pasinto, ĉar infektiĝis kaj korpo kaj animo de ĝi. Aǔ ĝi estas nura lumo kaj parado, bunta opereto aǔ senkondiĉa seninfaneco, senmanpremaj manoj, kaptita viktimo.

Restis nur la prezento.

Tiun ĉi vojon trairis la ampleksa bildciklo de 39+41 verkoj de Sándor Apáti-Tóth: la Horloĝĉeno de mia Avo I-II. Li ne indulgas eĉ sin mem, li entreprenas la apertecon de la komuna homa krimo ne atendante senkulpigon. Ja la libero estas ne nur esti libera disde io, sed samtempe ankaǔ esti libera por io, por plenumi la decidon, por elporti la neatenditajn malagrablaĵojn, premiso de la libereco decidi estas la respondeco pri la nekoneblaj, tamen sindevige akceptendaj sekvoj. Tie staras la etika baza tezo, kiu estas dum jarcentoj unu el la pezoportaj pilonoj de la Eǔropa kulturo. Tamen la traǔmaj eventoj de la moderna historio preskaǔ forviŝis tiun ĉi fundamenton, kaj kadukiĝis la muroj konstruitaj sur ĝi. Tial devas Sándor Apáti-Tóth starigi moralajn demandojn sur siaj bildoj, kaj revortumi ilin.

Apáti-Tóth prezentas la indiferentecon malkomponantan la palisojn de la tradicio de respondec-etiko; li priskribas la procezon de forviŝiĝo kaj la restintan silenton, por alfrontigi al la konsterno de la sekvoj, jam sen ironio. Li malkonstruas la vidpunktojn de la narativoj, kiuj povus sekvi kiel eblaj klarigoj Li reduktas la ĉenon de rakontesko al la stumpigo, internen turniĝo de la materialeco. Tiel li atentigas, ke la plua validigo de tiu etiko estu ne pasiveco, prefere ĝi estu re- kaj rekreeble aktiva tasko, alivorte entreprenado. Absoluta entreprenado. Ĉar cetere restos nur la mondo de la homogena fizika spaco, la neatingeble foriĝanta alteco de la firmamento, al kiu vane sin etendas la nudiĝintaj brakoj de la arboj. Tiuj estas vortoj de soleco: aǔdace starantaj arboj, herbotufoj fermitaj en si mem, fekundaj regionoj iĝantaj tomboj kaj dezertoj, kie jam ankaǔ la vojoj kondukas nenien. Nur la senhomeco de la defalintaj, forlasitaj objektoj eĥas la vakuon de la homo. Ĉi tiu bilda mondo estas groto de la korpon perdinta Eĥoa forlasita de sia Narciso, la adoro obsedita de la propra spegulbildo. Stumpigita ekzisto, sian ekziston perdinta kalveco: Horloĝoĉeno de mia Avo. Disŝiriĝinta horloĝoĉeno.

Tamen. Sándor Apáti-Tóth insiste kredas, ke spite al la disŝiriĝo la horloĝo ankoraǔ tiktakas ie, ja: „la Suno ĉiutage plenumas sian vojon.” Sunleviĝo.

Trovitaj bildoj

La celo de tiu ĉi ekspozicio kaj volumo estas la prezentado de artisma vivovojo plenumita en kvin cikloj. Kvin cikloj, en kiuj konsistiĝas en sia ŝanĝiĝeblo -- jen libereco de la Spektanto-Interioriganto -- iu mondo. Ja la cikloj rezervas ĉiujn versiojn de rekonsistigo, kiujn la vidantoj, la alrigardantoj de tiuj bildoj povas krei por si mem. Tiun liberecon povas simboli la variabloj de Trovitaj bildoj. La simboloj de la kunliga teksaĵo, por ke la gracieco kaj ĉarmo de la movo havu ŝancon damaĝe al la fiksiĝo, enĉiziĝo de la meĥanismoj.

Tiu serio, konsistanta el 43 verkoj de Sándor Apáti-Tóth aperigas la junecon de eksperimentado, kiujn -- „en bizara kaj malverŝajna loko” -- en la mortolito de la Avino li trovis. Ili regajnis sian ekziston el la jam-forgesiteco; ili citas la freŝan, rekrean geston de rememoro. Tial estas rekoncepteblaj bildoj el la antaǔaj cikloj, ĉar deprenante de tie ili povas ŝargiĝi per plene malsamaj, novaj signifoj. La aperteco mem. La oferto de la plena sindono, kiam ĉio dependas de ni, spektantoj: simbola Rorschach-testo, en kiu malkovriĝas ĉio, kion ni lokigas kaj vidas en la mondo, pli precize: por ni malfermas sin nia mondo, kiu estas intima, tamen komuna spaco. Spaco ekspozicia. Kie ni foj-foje marŝas sur Senvojaj vojoj perdante la paŝojn. Ni Elĉerpiĝas, Trans-malaperas, Speguliĝas poste Resopiras, Proksimiĝas kaj Enamiĝas, poste Elrompas: „Praeksplodas.” Por re- kaj rekomenci. Kaj rekomenci...

Sepatage

„Miajn entreprenitajn, devigajn taskojn en la tago de la inaǔguro de ĉi tiu ekspozicio -- kiu koincidas ankaǔ kun mia 60-a naskiĝtago -- mi devas konsideri plenumitaj. Mi estas denove libera, kiel adoleskanto. Plena de planoj. Fortojn mi petas de la Kreinto.”

(Apáti-Tóth Sándor)

Estiĝinta. Fin-verkita. Transdoneble deŝiriĝis la verko por sonĝi siajn revojn historio-formante svagante inter ideoj kaj kredoj de la Aliaj. Por ricevi ŝancojn -- kaj doni. Por kredi, ke postvekiĝe Eva atendos. Graveda.

Enakceptita.

János Lehota M.

estetikisto

Mia vivo estas fotografado...

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Fri, 08 Aug 2008 11:35:30 +0000

Imre Szabo has added a post:

Al mia sesdekjariĝo

Mi estis eble dudekjara, kiam mi definitive kaj nenuligeble decidis, ke -- uzante la vortojn de la hungara poeto János Arany -- mi estos sinjoro bildskribanto. Inventante miajn pasinton kaj supozeblan estonto mi difinis por mi la plej gravajn fotografiistajn taskojn.

Mi devas starigi memoron al miaj kamparanaj geavoj, pere de ili al malaperinta, pura, sek-statura mondo Kie la vivo estis plena tiel, kiel Dio -- dum sep tagoj -- kreis la Mondon.

Mi devas prezenti la trioblan bazan travivaĵon de amo--naskiĝo--morto. Granda, skua sento. Kiel unuiĝis en mi tiuj tri? Sekvatage de la naskiĝo de nia filo mi estis petita fari fotojn pri sekcado de mortinto. Mi entreprenis nek antaŭe, nek poste tion, mi ne povus, sed tiam...

Mi trovis Eŭropon malsana. Difektita virusportanto de diktaturoj, kie konkero kaj liberigo en si mem estas nekompreneblaj. Tamen mi spertis: la Suno ĉiutage plenumas sian vojon. Ankaŭ nuntempe mi fidas je ĉiuj sunleviĝoj.

Dume mi retrovis en bizara kaj neverŝajna loko -- en la mortolito de mia avino -- miajn eksperimentajn, forgesitajn bildojn. Ĉe ilia farado, komence de la sepdekaj jaroj, en tiu periodo de mia fotista kariero mi kredis ilian aperigon faka sinmortigo.

Niaj avoj kaj patroj donis al ni parte belegan, parte pezan heredaĵon. En la vivo de ni ĉiuj devas veni la momento, kiam konsideri ĝin estas neevitebla. Ni devas scii nian lokon en la mondo, ni devas fieri pri niaj valoroj, kaj ni devas precize inventari la (eĉ hazardajn) kulpojn.

Tiel ni nomeblas homoj.

Miajn entreprenitajn, devigajn taskojn en la tago de la inaǔguro de ĉi tiu ekspozicio --, kiu koincidas ankaǔ kun mia 60-a naskiĝtago -- mi devas konsideri plenumitaj. Mi estas denove libera, kiel adoleskanto. Plena de planoj. Fortojn mi petas de la Kreinto. (http://www.apatitoth.hu/szulinapra.php)

*

Silentoj (Genezo)

Mi sidas antaǔ silenta, trankvila akvospegulo. Mi rigardas en la profundon, ĝi kirliĝas tie malsupre.

Mi prenas ŝtoneron en la manon, ĝi estas glata, brila. La malvarmeto ĝisiras la ostojn.

Mi forĵetas ĝin. Ĝi krispigas la akvon, poste revenas la paco.

Mi serĉas mian vizaĝon sur la akvospegulo. Rerigardas al mi aliaj : avo, avino, deruliĝintaj jarcentoj, jarmiloj. Mi revidas ĝis la kreado.

La sorto enmanigis al mi fotilon.

http://www.apatitoth.hu/csondek.php

*

Signoj

Etinfane mi tre ŝatis desegni signojn en la polvo. La imago buntigis la misterajn figurojn, la fantazio flugigis min al nekonataj pejzaĝoj, planedoj. Malaperemaj, rapide forviŝitaj signoj estis tiuj, sed en la animo longe restis ilia memoro.

Post jaroj, jam plenkreskule ofte revenis al mi en la kapon la bildoj en polvo. Desegni simbolojn por ke ili malfermu ĝis tiam neviditajn pejzaĝojn, mondojn ankaǔ por la aliaj.

Amo--naskiĝo--forpaso: ili vivas en mi kiel kohera bazo de travivaĵoj. Unue min fascinis pureco de la knabino-animo, poste la vaporo, veluro de la korpo; mi eĉ ne povis pensi pri io cetera.

poste entranĉis min la rekono: kune kun la koncipiĝinta vivo dikiĝas ankaǔ la morto. La delicon de la ĉi-tera ekzisto faras timiga ĝiaj unufojeco, unikeco kaj neripetebleco.

En la Universo ankaǔ la centjaraj gratdesegnaĵoj de fotografio estas mallertaj signoj en la polvo. http://www.apatitoth.hu/jelek.php

Horloĝoĉeno de la avo I--II.

La poŝhorloĝo de avo pendis kaj tiktakadis sur eluzita ĉeno. Li tenis ĝin ĉiam kun si, ja la horojn kaj minutojn oni devas scii precize. Ĝi estis kun li en Isonzo en la unua milito, kiam estis dispafata lia kubuto, ĝi estis kun li en la soifigaj grenrikoltoj, ĝi estis kun li en la milito, kiam la rusoj pelis lin kun la ĉevaloj tra duonlando. Ĝi tiktakadis sur la nokta ŝranko, kiam li mortis.

Tiu horloĝo nun estas la mia. Ĝi nomiĝas: dudeka jarcento. Sed la trivita ĉeno foje disŝiriĝis ne plu reunuigeble.

Mian horloĝon foj-foje mi levas al la orelo kaj mi aǔskultas tiktakadon de la nenio.

(...tiktakadon de la nenio mi aǔskultas.) http://www.apatitoth.hu/nagyapam_oralanca_1.php kaj http://www.apatitoth.hu/nagyapam_oralanca_2.php.

Trovitaj bildoj

Tiun bildaron mi trovis.

Mi havas kolekteman karakteron. Mi konservas leterojn de amikoj, desegnaĝojn de miaj kreskantaj infanoj, subskribojn de famuloj, salutkartojn de iamaj karaj gekonatoj, dediĉojn de estontaj gravuloj. Mi konservas eltondaĝojn de ĵurnaloj, kinobiletojn, kalkulslipojn, uzitajn glumarkojn, kaplinion de leterpaperoj de firmaoj, kaj entute ĉion memorigantan pri iu ajn, io ajn, pri etoso, pri iu posttagmezo, pri penso, pri ideo.

Mi zorgeme konservas ilin ĉiujn. Granda parto ne plu reaperas, respektive mi ĝuste tiun ne trovas, kiun mi serĉas.

La konservema karaktero min akompanas de la frua infanaĝo. Ĉiujn tirkestojn, bretojn, angulojn mi pelnigis ĉirkaǔ mi per valoraj fatrasoj. Eĉ. En neatentitaj minutoj ankaǔ en lignejoj, subtegmentejoj de parencoj, gekonatoj mi deponas plenan kartonkeston. Mi ne plurakontas...

Tiun bildaron mi trovis. Iam inter 1970 kaj 1973 estis farataj tiuj bildoj -- laǔ la motivoj re- kaj reaperantaj sur miaj tiamaj bildoj eblas relative bone datumi ilin. El la plimulto restis nur unusola, multaj eĉ negativon ne havas. El miaj tiamaj notoj mi scias, krom mia preparata ekspozicio Mitoj min interesis tiutempe speciale du aferoj: la problemo de tempo kaj spaco, repektive la aplikeblo de fotoj en la pentroarto.

Tiujn miajn bildojn, eksperimentojn mi forgesis komplete. mi eĉ ne supozis ilian ekziston. Pasintaǔtune -- kiam mi serĉis iun ceteran gravaĵon -- mi retrovis ilin. En absolute malverŝajna loko.

En la mortolito de mia avino. http://www.apatitoth.hu/talalt_kepek.php

Skiza biografio

Mi naskiĝis la 8-an de aǔgusto 1948. en urbo Cegléd; ankaǔ nun mi vivas samloke. Mi kreskis inter fotografiistoj, bildoj, mi ekfotis sesjara. Mi estis dektri-jara, kiam miaj verkoj rolis en tutlanda fotoekspozicio, Apenaǔ mi iĝis plenkreska, kiam miaj bildoj aperis sur la muroj de ekspoziciejoj en Tokio, Bruselo, Parizo, Bordeaŭ kaj Londono.

Mi estas kunfondinto de la Junulara Fotoarta Studio.

Mi estas membro en la Asocio de Hungaraj Fotoartistoj, en la Landa Societo de Hungaraj Kreantaj Verkistoj kaj en la Landa Asocio de Hungaraj Ĵurnalistoj.

Mi povis prezenti miajn bildojn en pli ol 60 memstaraj ekspozicioj.

Mi faris multe da librokovriloj, afiŝoj, prospektoj, ampleksaj etnografiaj serioj.

Preskaǔ dekmil miaj raportfotoj aperis presitaj. Materialo de pluraj bildlibroj pri urbo Cegléd estis elektitaj el miaj laboraĵoj.

El miaj artaj fotoj aperis volumoj Silentoj kaj Trovitaj bildoj.

Ekde mia dudeka jaro mi estis „liberprofesia” fotografiisto.

Estis donaco de la sorto, ke mi povis esti ekde 1991 dum kvar jaroj gvidanto de la Urba Televido en Cegléd.

Nuntempe komune kun nia filo ni funkciigas nian propran presejon.

http://www.apatitoth.hu/palyakep.php

Pli gravaj memstaraj ekspozicioj

1970 Szeged

1971 Cegléd, Budapeŝto

1972 Budapeŝto

1974 Cegléd, Budapeŝto, Nagykőrös

1975 Karcag, Abony

1980 Miskolc, Cegléd

1982 „Jelek/Signoj” - Eger

1984 „Jelek/Signoj” - Cegléd

1985 „Etűdök, jelek, emlékek 1972--82/Etudoj, signoj, memoraĵoj 1972--82” -- Muzeo Ernst en Budapeŝto, „Etűdök/Etudoj” - Balassagyarmat

1986 „Etűdök/etudoj” - Szolnok, „Etűdök, jelek, emlékek/Etudoj, signoj, memoraĵoj” -- Prago, „Jelek/Signoj” -- Komárom, „Emlékek/Memoraĵoj” -- Cegléd

1987 „Emlékek/Memoraĵoj” - Helsinki

1988 „Talált képek/trovitaj bildoj” - Fotoartista Galerio, Budapeŝto

1989 „Talált képek/Trovitaj bildoj” -- Békéscsaba

1990 „Talált képek/Trovitaj bildoj” -- Tápiószele

1992 „Ecce homo/Jen, la homo” -- Galerio Danubo en Budapeŝto, „Ecce homo/Jen, la homo” -- Cegléd

1994 „Ecce homo/Jen la homo” -- Szolnok

1996 Nagyvárad

1996 Komune patro kaj filo (kun István Tóth) -- Cegléd

1999 Cegléd

2000 „Csöndek/Silentoj” -- Székesfehérvár

2002 „Talált képek/Trovitaj bildoj” -- Szolnok

2004 Komune patro kaj filo -- Albertirsa

2005 Miskolc

2007 Nagykanizsa

http://www.apatitoth.hu/kiallitasok.php

Éva Tóth: Lingva Genocido kaj Deklaro de la Lingvaj Rajtoj

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Sun, 03 Aug 2008 20:27:02 +0000

Imre Szabo has added a post:

La titolo de la konsultiĝo estas demando: Ĉu ni vivas inter murdistoj? La respondo estas: bedaŭrinde jes. Ekde Kaino. Kio cetere senkulpigas nek Kainon, nek liajn disĉiplojn.

La Universalan Deklaron de la Homaj Rajtoj ĉiu konas, kaj teorie ĉiu interkonsentas pri ĝia enhavo, kvankam la nuna stato de la mondo ne pravigas tiun ĉi supozon. Rilate al lingvaj rajtoj la stato estas simila aŭ eĉ pli malbona, ja la Universalan Deklaron de Lingvaj Rajtoj ratifikis nur tre malmultaj eĉ el la membroŝtatoj de UN, kvankam pasis jam naŭ jaroj post la Barcelona mondkonferenco, kiam subskribis la deklaron UNESCO kaj reprezentantoj de amaso da organizaĵoj por homaj rajtoj kaj minoritataj rajtoj, respektive tiuj de pli ol cent centroj de la Internacia PEN Klubo. En la nomo de la Hungara PEN Klubo la dokumenton subskribis mi, ankaŭ kiel membro de la Lingva, Jura kaj Traduka Komisiono preparinta la dokumenton kaj tiu de la Scienca Komisiono okupiĝanta pri la plua sorto de la Deklaro En 1992 jam naskiĝis la Ĉarto de la Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj, sed la Deklaro de Barcelono estas leĝprojekto pli vasta ol iam ajn antaŭe. Ĝi eksplikas ne nur tion, kion la hungara poeto Kosztolányi skribis jam en ka eseo „Loko de la hungara lingvo sur la terglobo” (A magyar nyelv helye a földgolyón), ke ĉiuj lingvoj estas egalrajtaj, sed ankaŭ tion, ke sendepende de la parolantara nombro, de la kodigo, sendepende de tio, ĉu la opa idiomo estas oficiala lingvo de ŝtato aŭ tiu de naciminoritato, ĉiuj lingvoj estas egalaj, kaj la lingvaj rajtoj estas samtempe kaj individuaj kaj kolektivaj rajtoj. La Deklaro akcentas, ke ĉiu havas la rajton partopreni en sia gepatra lingvo la instruadon ekde la infanĝardeno ĝis la universitato, ĉiu rajtas propralingve ĝui la avantaĝojn de la amaskomunikado, ĉiu rajtas sialingve utiligi la sanitarajn, la justicajn kaj la administraciajn servojn, eĉ la uzinstrukciojn de la komercaj varoj ĉiu devas ricevi en sia propra lingvo. Ĉiu havas la rajton skribi sian nomon laŭ la reguloj de sia gepatra lingvo, kaj ĉiu nacio kaj naciminoritato rajtas uzi sian propran nomon kaj siajn proprajn geografiajn nomojn.

La Universala Deklaro de la Lingvaj Rajtoj enhavas do nur evidentajn rajtojn. Sennombraj lingvoj formortis dum la homa historio, kaj ankaŭ nuntempe la hegemonio de la grandaj lingvoj, la homogenizado kaj asimilado minacas multajn lingvojn, respektice lingvajn komunumojn. En 1990 mi partoprenis la mondkongreson de la Federacio Internacia de Tradukistoj (FIT) en Beogrado, kaj post mia elektiĝo al la deksep-membra estraro mi prezentis la sekvan decidproponon en la ferma kunsido:

Ni, tradukistoj, kiuj konas, sekve povas estime taksi ankaŭ la aliajn lingvojn ne nur nian propran, subtenas la liberan uzadon de la gepatra lingvo de la naciaj minoritatoj en ĉiuj landoj de la mondo. Ni kredas, ke ne ekzistas pli altrangaj kaj malpli altrangaj lingvoj, ni kredas, ke ĉiuj lingvoj estas komuna trezoro de la homaro, ni kredas, ke ni ĉiuj respondecas pri ilia pluekzisto. La konservado de la gepatra lingvo ne estu heroaĵo, ja identiĝo kun la kulturo heredita de la prauloj estas evidentaĵo, nemalhavebla kondiĉo de la homa vivo.

La decidproponon la kongreso akceptis unuanime, sed spertante, ke ne multo ŝanĝiĝis ĉi-kampe, mi denove prezentis sam-enhavan proponon en la regiona konferenco de la Hungara PEN Klubo en 1997. Ĝin ni portis plu al monda kongreso de la Internacia PEN Klubo en Helsinki en 1998 kune kun mia kompletigo konigita jam du jarojn antaŭe en Barcelono, laŭ kiu UNESCO manifestu la 6-an de julio Tago de la Lingvoj. Tiutage ni subskribis la Universalan Deklaron de la Lingvaj Rajtoj.

La kongreso en Helsinki akceptis kaj plusendis la decidon, kaj UNESCO post unu aŭ du jaroj kreis la Tagon de la Gepatra Lingvo. Eble mi ne devas longe asertadi, ke temis ne pri tio. Tio, ke ni aprecas la propran gepatran lingvon, estas evidenta. Sed estimi la lingvon de la aliaj, de ĉiuj, pri tio mi volis alvoki la atenton same kiel dum mia Fulbright-gastprofesorado en Ameriko, kiam mi estis petata prezenti mallongan prelegon Pentekoste en presbitera preĝejo. Pli-malpli mi diris la sekvajn:

„Kaj kiam venis la Pentekosta tago, kaj la apostoloj pleniĝis de la Sankta Spirito, kaj komencis paroli aliajn lingvojn... Kaj kiam… la homamaso kunvenis kaj miregis, ĉar ĉiu aparte aŭdis ilin paroli per lia propra dialekto… la mirindaĵojn de Dio.”(La Agoj de la Apostoloj, 2: 1–11)

Dio faris miraklon. Li kapabligis la apostolojn paroli en fremdaj lingvoj por ke la ĉeestantoj el ĉiuj popoloj ekzistantaj sub la ĉielo povu kompreni ilin. Dio povus fari la miraklon ankaŭ inverse: tiel, ke la apostoloj parolas en siaj propraj lingvoj, kaj tamen ĉiuj komprenas ilin. Sed Dio agis ne tiel. Li volis, ke pri liaj mirindaĵoj aŭdu ĉiu en tiu sama lingvo, en kiu li naskiĝis, kiel la hungara biblio-tradukisto Gáspár Károly diras: en la „patrina lingvo”. Dio honorigis la homon, sian kreitaĵon prezentante, ke ĉiuj lingvoj, la lingvo de ĉiuj popoloj ekzistantaj sub la ĉielo, estas same gravaj, ja la homa kapablo kaj la senlima varieco de la lingvoj riĉigas la nefinitan variecon de la kreado. Unu lingvo disde la alia diferencas ne nur per siaj vortoj, ne nur per sia strukturo, ĉiuj lingvoj estas specifa maniero ekkoni kaj esprimi la mondon.

Nuntempe, kiam homoj estas torturataj kaj murdataj pro siaj raso, etniko, religio aŭ gepatra lingvo, ni pensu pri la pentekosta miraklo kaj ni preĝu kaj laboru por la libera uzado de la gepatra lingvo de ĉiuj popoloj kaj naciminoritatoj, por la pluvivo de ĉiuj popoloj minacataj en la ekzisto kaj honesto.

S-ro Tove Skutnabb-Kangas, sveddevena lingvisto, naskiĝinta en Finnlando, vivanta en Danio, internacia aŭtoritatulo de sociolingvistiko publikis en 2000 preskaŭ okcent-paĝan libron Linguistic Genocide in Education – or Worldwide Diversity and Human Rights?, tio estas Ĉu lingva genocido en la edukado -- aŭ tutmonda diverseco de la homaj rajtoj? Intence mi ne tradukis tutgloba la esprimon worldwide, ja la tutglobigo estas malamiko de diverseco, kiun la elstara lingvisto paraleligas kun la same minacata biodiverseco. Kiel inter la estaĵoj ekzistas malaperontaj, minacataj kaj neminacataj rasoj, tiel same estas klasifikeblaj ankaŭ la lingvoj. Kaj se formortas iu lingvo, kun ĝi pereas ankaŭ la popolo kreinta ĝin, kaj formortas ne nur unusola voĉo el la multtona koruso de la lingvaro, sed malaperos ankaŭ unu el la eblaj metodoj por kompreni la mondon.

Permesu citi, kiel tion mi faris jam plurfoje en pluraj lingvoj, la poemon de Sándor Kányádi Dum ĵurnallegado:

societoj asocioj

eĉ akademioj fondiĝas

kunlaboras por savi

tujpereontan

herbon arbon floron

aǔ insekton

mi ŝatus aparteni

al la familio

de tiuj herboj

arboj floroj birdoj

aǔ insektoj

La dramo Formutiĝo verkita antaŭ kelkaj jaroj de Miklós Hubay estis prezentata en friulia lingvo pli frue ol hungare, ne hazarde. La protagonistino de la dramo estas junulino, lasta transvivanto de lingvo – de popolo --, kiun en la malliberejo vizitas juna pastro por esplori ŝian lingvon antaŭ ol ŝi estos ekzekutata. Eksciinte, ke la virino (kiun perfortis la renegata provozo perfidinta siajn lingvon kaj popolon) estas graveda, li turnas sin al la internacia publika opinio por ke -- laŭ la romia juro – estu nuligata la mortkondamno de la graveda patrino. Sed per la kampanjo li akiras nur, ke la virino estis abortigata, tiel la ekzekutado ne plu havas juran baron.

En la hungara literaturo estas ofta temo la lingvo, nia propra kaj tiu de la aliaj. Ne nur la laŭdo de la hungara gepatra lingvo ekde János Sylvester ĝis György Faludy, ne nur ĝia defendo ekde Kosztolányi ĝis Illyés kaj Andor Bajor, ĉe kiuj la hungara lingvo samtempe estas metaforo ankaŭ de la aliaj lingvoj. Okazas ankaŭ inverse: la poemoj de Zoltán Jékely pri kurdoj, tiuj de Imre Csanádi pri estonoj, István Kormos pri katalunoj, Árpád Farkas pri lipovanoj estas samtempe kaj respekto al la popoloj vivantaj inter similaj corkonstancoj, kaj kaŝkonfeso.

Ekzistas iuj, kiuj ne ŝatas la fortajn esprimojn, kiel lingva genocido, diras S-ro Tove Skutnabb-Kangas, samtempe ili ne protestas kontraŭ la formo lingvomorto, kiu tamen estas la sama, krom ke ĝi ne almontras la plenuminton, ĝi kamuflas, forviŝas la fakton, ke iu lingvo ne formortas de si mem, sed iuj puŝas ĝin en la pereon, eĉ se ŝajne ne okazas perforto. Asimiligo, poemo de István Kovács (cetere polologo) estas tre preciza diagnozo de tiu procezo:

Unue la legendokantadon

poste la legendon

Unue la grundon

poste la hejmon

Unue la lernejon

poste la lingvon

Unue la tombosignon

poste la kredon

Unue la futuron

poste la pasinton

kaj

ĉion ĉi

samtempe:

prezence.

Kaj fine mi citu la admonojn de de Milán Füst, kiu devenigas sin de profetoj, kaj per la voĉo de Berzsenyi kaj Kölcsey li alparolas nin en la poemo

Al la hungaroj:

Ho gardemu, ĉar la lingvon de patrino

konfidis al vi la jarcentoj.

Kaj vi devas savi tiun. Aŭskultu min.

Iu nevidebla ekflamado

kreis ĉi mondon grandan kaj en vi

flagras ĝi. Ĉar ankaŭ vi havas flamon:

Sanktas ĉi-lingvo! Kroman trezoron vi ne havas!

Tiel mirinda lingvo estas la hungara. Ekstazo

min kaptas jam nur pensante pri ĝi.

Ne lasu do ĝin mergiĝi,

droni reen en la nebulon,

el kiu devenis

ĉi nobla-bela formo…

Malferma prelego de la konsultiĝo de la 52-a Verkista Tendaro en Magyarkanizsa.

Esperantigis Imre Szabó

Poemo en 25 lingvoj pere de Esperanto

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Sun, 06 Jul 2008 13:20:01 +0000

Imre Szabo has added a post:

Plej koran dankon mi diras al vi ĉiuj, kiuj partoprenis en tiu ĉi enorma laboro:

Afrikanse: Hannes van Loggerenberg

Albane: Bardhyl Selimi

Angle: Cindy McKee

Armene: Yenovk Lazian

Ĉeĥe: František Horáček

Finne: Anja Karkiainen

France: Roland Platteau

Germane: Felix Duesenburg

Greke: Spíros Sarafián

Hispane: Fernez Alter

Itale: Enrico Brustolin

Katalune: Ferriol Macip i Bonet

Latine: Bence Fehér

Latve: Margita Zemīte

Litove: Maryte Tiknyte

Nederlande: Leo De Cooman

Norvege: Johan Krogstie

Pole: Helena Tylipska

Portugale: João José Santos

Rumane: Mariana Berariu

Ruse: Mikaelo Bronŝteijn

Serbe: Dimitrije Janicic

Svede: KarlGustaf Gustafsson

Rezulte de via kontribuo legeblas la poemo Egerfarmos en 18 lingvoj (la Esperanta kaj la hungara versioj apartenas al mi) http://www.ipernity.com/group/poemoj/discuss/15316

Mi esperas, ke baldaǔ venos ankaǔ la alilingvaj variantoj, kaj la nomlisto signife longiĝos. Mi bonvenigas la novajn entreprenemulojn. Se vi ne trovas la poemon en via etna lingvo, aliĝu nepre! Kaj mi deziras al ĉiuj karaj interesiĝantoj bonan legadon -- ankaǔ en la gepatra lingvo.

Amike: Imre Szabó

La porkideto kaj la lupoj (popolfabelo el la hungara)

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Sun, 06 Jul 2008 12:18:33 +0000

Imre Szabo has added a post:

Estis en la mondo porkideto, ŝi havis dometon meze de grandega arbo. Foje, kiam ĝi kuiradis por si mem en la dometo, iras tien granda, griza lupo, ĝi enparolas tra la pordo:

-- Enlasu min, kara mia porkideto, estas malvarme ĉi tie ekstere, mi frostotremas.

-- Sed mi ne enlasas vin, ĉar vi manĝos min.

-- Enlasu almenaǔ unu mian malantaǔan piedon.

La porkideto enlasis unu ĝian malantaǔan piedon, sed ĝi kaŝe metis grandan marmiton da akvo sur la fajron.

Post ioma tempo denove ekparolas la lupo:

-- Tamen, kara mia eta porkido, enlasu ankaǔ alian mian malantaǔan piedon.

La eta porkido enlasis ankaǔ tiun. Sed por la lupo ne sufiĉis, post ioma tempo ĝi denove enparolis:

-- Kara, mia porkideto, enlasu ankaǔ miajn du antaǔajn piedojn.

La porkideto enlasis ankaǔ ĝiajn du antaǔajn piedojn; sed al la lupo eĉ tiom ne sufiĉis, ĝi ekparolis denove:

-- Dolĉa-kara mia porkideto, enlasu min jam plene, vi vidos, eĉ per fingreto mi ne tuŝos vin.

Je tio la porkideto bele metis sakon al la breĉo por ke la lupo envenanta dorse eniru rekte en ĝin. Tiel ĝi enlasis ĝin.

La lupo vere metis sin en la sakon. Ankaǔ la porkideto ne estis maldiligenta, abrupte ĝi ligis la buŝon de la sako, rapide ĝi deprenis la marmiton da bolanta akvo de sur la fajro, kaj ĝi brogis la lupon, poste ĝi rapide grimpis sur iun grandan arbpn. La lupo jelpegis ioman tempon, ĉar la bolanta akvo tiel forigis liajn harojn, ke restis eĉ ne unusola. Poste ĝi movis-provis sin ĝis fine malfermiĝis la buŝo de la sako. Ĝi elrampis kaj kuris rekte por alporti helpon.

Ĝi baldaǔ revenis dekope. Ili komencis serĉi la porkideton. Ili serĉis-serĉadis ĝin, ĝis fine iu el ili efektive ekvidis ĝin sur la pinto de la arbo. Ili kolektiĝis sub la arbo konsultiĝante kion fari, kiel kapti la porkideton? Ĉar neniu el ili povis grimpi sur arbon.

Post longa tempo ili decidis stari sur la dorson ĉiuj unu de la alia; kiel la vilaĝestroj en Ledec, sekve la plej supra nepre atingos ĝin.

Ili komencis grimpi sur la dorson unu de la alia. La kalva restis plej malsupre timante iri pli supren. Tiel do, ĉiuj aliaj estis sur ĝia dorso.

Ili estis jam tiel alte, ke mankis nur unusola. Ankaǔ tiu ekgrimpis jam. Tiam la porkideto abrupte ekkriis:

-- Bolantan akvon al la kalva!

La kalva tiel ektimis, ke ĝi elsaltis desub la aliaj; la multaj lupoj ĉiuj falis malsupren; al iuj rompiĝis la kruro, al aliaj la kolo; kaj la kalva tiel forkuris, ke oni vidis ĝin neniam plu.

La porkideto bele grimpis malsupren desur la arbo, ĝi iris hejmen; neniam plu kuraĝis iri la lupoj eĉ al la ĉirkaǔaĵo de ĝia domo.

László Arany : Hungaraj popolfabeloj

Esperantigita de Imre Szabó

Aĉetu Esperanto-hundidojn!

nobody@ipernity.com (Imre Szabo) — Sat, 05 Jul 2008 14:52:13 +0000

Imre Szabo has added a post:

"Svisaj Blankaj Ŝafhundidoj aĉeteblas!

Aĉeteblas multpromesaj lavangosavaj hundidoj de rezulthavaj gepatroj! Unike longharaj specioreprezentantoj aĉeteblas ankoraŭ kun limigita eblo elekti! Kun FCI-devenregistro, ĉipo, kontrakto ili vakcinitaj ekde la 10a de julio forporteblas el la Kenelo Blanka Fenikso (Fehér Főnix Kennel). Informoj: julia@dallos.eu, +36-30-999-0445, www.feherfonix.try.hu."

1. HUNGARE

"Svájci Fehér Juhászkutya kölykök eladók!

Eredményes szülőktől ígéretes lavinamentők eladók! Fajtájának páratlan hosszúszőrű képviselői még korlátozott választási lehetőséggel eladók! FCI törzskönyvvel, chippel, szerződéssel, oltásaikkal július 10-től elvihetők a Fehér Főnix Kennelből. További információk: svajci.feher.juhaszkutya.klub@gmail.com, +36-70-381-9090, www.feherfonix.try.hu."