Posts from Joan Inglada

La pledo por Ferrer aŭ la defendo de la propeka kapro

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Tue, 25 Aug 2009 05:00:25 +0000

Joan Inglada has added a post:

La Tragika Semajno, okazinta en Barcelono (Katalunio) inter la 26-a de julio kaj la 2-a de aŭgusto de 1909, havis sian propekan kapron en Francisco Ferrer i Guàrdia, kiu estis akuzita pri esti ĝia instiganto kaj pro tio arestita la 31-an de aŭgusto. Iuj diras, tamen ne kontrolite, ke oni arestis lin kiam li ekiris renkonti amikon por kune ĉeesti la 5-an Internacian Kongreson de Esperanto okazonta en Barcelono inter la 5-a kaj la 11-a de septembro.

Ferrer i Guàrdia elektis la Inĝeniero-kapitanon Francisco Galceran Ferrer (Vilanova i la Geltrú - Katalunio, 1874-1954), kiel defendanton.

Tamen, la defendo povis influi malmulte en la elnodiĝo de la juĝo, kiu, laŭ oni diris, estis solvita antaŭ ol okazi.

La tribunalo konstituiĝis la 9an de oktobro kaj je du kvaronoj de la sepa posttagmeze oni konis la verdikton: la morto-puno. La 12an je la dek dua nokte oni lin konfirmis la sentencon kaj la rifuzon de la forpardono. La 13an je la naŭa matene estis ekzekutita la sentenco, per pafmortigo fare de milita plotono.

De aprilo 1908 ĝis oktobro 1911, en la loka ĵurnalo Diario de Villanueva y Geltrú, aperis preskaŭ ĉiusemajne, kolumno Sección Esperanta. La kolumno de la 2a de januaro 1910 komenciĝas per jena raporto: “Aperis flugfolio eldonita de la Esperantista Internacia Societo en Parizo, defende de Francesc Ferrer i Guàrdia. Tiu flugfolio, kiu klarigas la senkulpecon de Ferrer i Guàrdia, enhavas ekstrakton de la informo de lia defendanto, la nobla kapitano de inĝenieroj, nia samurbano, Francesc Galceran. Temas pri tre kurioza flugfolio, montranta la veran utilon de nia lingvo.”

Tiu informaĵo temas pri la broŝuro La pledo por Ferrer eldonita en pluraj lingvoj laŭ oni povas konstati ĉe la katalogo de IISH (Internacia Instituto de Sociala Historio), serĉante laŭ aŭtoro Galcerán Ferrer Francisco.

Nun la afero konsistus trovi, se eblas, la tradukinton al esperanto, aù pli interese, kiu liveris la tekstojn al la esperantistoj. Francesc X. Puig Rovira, historiisto, diras ke en ĉiuj libroj pritraktante la aferon publikigitaj en la postaj jaroj oni transskribas fidele la skribaĵojn de la enketa juĝisto kaj de la akuzisto, sed preskaŭ neniu publikigas la raporton de la defendo.Li aldonas ke malfacilis al li ĝin trovi. Fakte en IISH aperas nur unu tiusence, krom la broŝuro menciita. Ĉu Francesc Galceran donis la tekstojn al sia frato, la esperantisto Gustau Galceran kiu mem tradukis ilin esperanten kaj liveris la tradukon al la eldonisto[j]?

Manifesto: Baza enspezo en la aktuala situacio de ekonomia krizo.

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Mon, 25 May 2009 21:32:18 +0000

Joan Inglada has added a post:

La ekonomia krizo havas pli grandan efikon ol antaŭvidite nur antaŭ kelkaj monatoj. Aktuale, ĉiuj

homoj kun minimumaj informoj dividas la opinion ke ni estas antaŭ senprecedenta krizo de post la

bankroto de 1929. Antaŭ iom pli ol unu jaro, ankoraŭ multaj homoj konsideris ke ĉi tiu ekonomia

situacio estis terura sed mallongdaŭra. Laŭ ilia vidpunkto, temis pri alia krizo inter tiuj multaj

okazintaj ekde la dua duono de la pasinta jarcento. Nun ĉio indikas ke ĉi tiu ne estas la kazo.

La sociaj sekvoj de ĉi tiu ekonomia krizo estas tre gravaj. Kvankam estas neeble scii ĉu en la nuna

stadio de 2009 ni estas je la komenco aŭ je la mezo de la krizo (ni estas definitive ne je la fino),

kelkaj el la sekvoj estas jam katastrofaj, precipe por tiuj sektoroj de la loĝantaro kiuj perdadas siajn

laborpostenojn. La kresko da senlaboreco okazas laû neviditaj rapido kaj kvanto dum multaj jaroj.

Konsidere pri la veraj donitaĵoj neniu ajn prognozo sufiĉas. Neniu prognozo menciis ke senlaboreco

atingus 17,3% dum la unua kvarono de 2009, kiel ni nun scias. Iuj esploristoj antaŭvidas ĝis 30% de

senlaboreco fine de 2010. Ĉiukaze, ni efektive scias, ke je la mezo de 2009 la nombro de

senlaboruloj en la Hispana Reĝlando jam superas, oficiale, kvar milionojn. La estonteco ŝajnas pli

pesimisma ĉar la ekonomia revigliĝo, kiam ĝi fine alvenos, ne povos rapide sorbi tiujn kvin

milionojn da senlaboruloj, kiujn oni atingos aŭ eĉ superos kiam la kulmina momento de dungiteca

detruo alvenos.

La niveloj de malriĉeco en la hispania ekonomio restis tre stabila dum la lastaj jardekoj. Tamen, la

ekonomia krizo rapide kreskigas la malriĉecon. En la lastaj jardekoj oni bezonis substancajn

indicojn de ekonomia kresko por elteni la proporcion de malriĉuloj preskaŭ je 20%; sed la aktuala

situacio grave pligrandigos tiun proporcion de homoj sub la sojlo de la malriĉeco,

La ĝeneraliĝita ŝoko de la krizo ankaŭ montris la evidentajn feblojn de fragmentigita kaj

kontraŭdira kaj nesufiĉa reto de socia protekto. Aldone, la krizo devigis la registaron rapidege

aktivigi kelkajn urĝajn rimedojn kiuj pligravigas la arbitrecon kaj deviojn de nia de sociprotekta

sistemo.

Konsidere pri la aktuala situacio, ni kredas ke la propono de Baza Enspezo (BE), senkondiĉa mona

atribuo por ĉiuj civitanoj kaj homoj kun leĝa rezidado, povus esti tre utila por tiuj sektoroj de la

loĝantaro kiuj plej suferas la efikojn de la krizo. Kvankam evidentas ke BE estas mezuro kiu ne

povas ĉesigi la krizon per si mem, malgraŭ ĉiuj gravaj efikoj kiujn ĝi povus produkti, ni ne dubas ke

ĝi povus mildigi ties pli severajn sekvojn sur la plej malfortajn sektorojn de la loĝantaro. Defendi

BE-on en situacio de ekonomia krizo ne sekvigas de tio ke ne ekzistas bonaj kialoj defendi ĝin

ankaŭ dum periodoj de ekonomia sukceso. Ni simple celas indiki ke se iuj el la kvalitoj de BE

povas havi utilajn efikojn en stabilaj ekonomiaj situacioj, tiuj kvalitoj estas eĉ pli efikaj kaze de

grava ekonomia krizo kiel tiu, kiun ni aktuale alfrontas. Kial?

La fakto disponi konstantan BE-on, okaze de laborpostena perdo, permesus alfronti la estontecon

malpli maltrankvile. Kvankam ĉi tiu estas karakterizaĵo de la BE por iu ajn ekonomia situacio, ene

de krizo, kiam senlaboreco estas multe pli alta kaj la konstanta perdo de laborpostenoj kreskas laŭ

akcelita rapido, ĉi tiu karakterizaĵo de BE akiras socian gravecon. Fidi al BE kiam la senlaboreco

ampleksiĝas kaj la promesoj de labora rekapabligo ŝajnas blankaj mensogoj, sekurigus, kvankam

aŭstere, la plej tujan estontecon.

Malriĉeco ne nur signifas senigon je materialaj rimedoj por ekzisto. Malriĉeco implicas ankaŭ

dependecon de arbitreco aŭ avareco de aliuloj, fendo de memestimo kaj socia izoleco de tiuj

suferantaj ĝin. BE ekvivalenta almenaŭ al la enspezo de malriĉeca sojlo estus metodo por ĉesigi tiun

malriĉecon, kaj agi tre rekte kontraŭ la efikojn de malriĉeco. En situacio de ekonomia depresio en

kiu, kiel ni diris, la procentoj de malriĉeco grave kreskos tiom, ke ni povos baldaŭ atingi proporcion

de unu malriĉulo inter ĉiu kvar enloĝantoj, la BE agus kiel bona digo por ĉi tiu ondo da malriĉeco.

BE konsistigus ankaŭ potencan instigon por la serĉo de laborpostenoj por ĉiuj homoj kiuj perdis ilin

ĉar kontraste kun la kondiĉitaj kontribuoj kiuj ekzistas hodiaŭ, BE ne malaperus kiam oni ekricevus

salajron. BE forigus la tiel nomitan kaptilon de malriĉeco, kio permesas al la laboristoj serĉi novan

dungadon kun pli granda efikeco kaj malpli trudaj premoj. Ĉi lasta afero ofte turniĝas en

dismultiĝon de laborpostenoj malbone pagitaj, apenaŭ kvalifikitaj kaj malmulte produktivaj. BE

ankaŭ malfermus interesajn perspektivojn por la kresko de partatempa dungado libervole elektita.

La ricevo de BE siginifus redukti la riskon je la momento komenci certajn memdungiĝajn

aktivaĵojn. Skize prezentite, estas du specoj de entreprenistoj: tiuj, kiuj ĝuas apogon (familian, en la

plimulto de la kazoj) kiu permesas al ili etskalan entreprenan projekton en akceptebla maniero, kaj

tiuj por kiuj memdungiĝo estas la sola labor-ebleco. En ĉi tiu dua kazo, la risko transiras la eblecon

perdi la investon; ĝi ankaŭ inkluzivas perdi la vivtenajn rimedojn, kio signifas ke iu ajn investa

decido rezultas pli risko-plena. Sed la risko ne finiĝas tie ĉi: ofte, la manko de komenca minimuma

kapitalo dekonvinkas potencialajn entreprenistojn. BE permesus al ĉi tiuj entreprenistoj kapitaligi la

etskalan entreprenan projekton kaj, samtempe, supervivi pli sendepende de la ekonomia sukceso.

En depresia situacio, BE ne signifus nur provizi pli grandajn instigojn por memdungiĝo sed ankaŭ

pli garantiplene alfronti, eĉ se nur parte, la eventualaĵojn de potenciala bankrotiĝo de entrepreno kaj

la eblecon komenci alian entreprenon kun pli grandaj eblecoj de sukceso.

En situacio de ekonomia krizo, ambaŭ atakoj al laborpostenoj kaj al salajroj abundas: la Internacia

Monfonduso, la hispana Centra Banko, la Banco de Bilbao Vizcaya Argentaria (BBV kaj la A),

hispana mastrar-organizo CEOE, inter aliaj organizaĵoj, sen ia ajn konsidero manifestis sian

interkonsenton al salajra modereco, laŭnecesa maldungo, la malkarigo de la “labor-faktoro” kaj la

redukto de la pensioj kaj de la socia protekto. Ni konstatas konstantajn anoncojn pri entreprenaj

likvidaj procesoj aŭ personara reguligo, kaj nenombreblajn fin-fermojn de malgrandaj entreprenoj.

Abundas rezistaj bataloj por proveviti maldungojn kaj la damaĝon de laborkondiĉoj. BE povus roli

kiel strik-fonduso kaj tiel permesus al laboristoj plifortigi ilian reziston defendante siajn

laborpostenojn. La ekonomia krizo povas konduki en gravan regreson de la sociaj konkeroj pene

akiritaj. BE povus fariĝi efika ilo en la manoj de la laboristoj por rezisti ĉi tiun regreson, kaj ankaŭ

imagema ideo por plifortigi kaj restrukturi ĉi tiujn sociajn konkerojn, inkluzivante la principojn de

pli granda individuiĝo, integriĝo al la imposta sistemo, progresiveco, redistribuo, agado kontraŭ la

stigmato kaj universaleco de protekto.

La aktuala krizo elmontris ke, kiam oni opinias tion interesa kaj necesa, oni uzas grandegajn

kvantojn de publika mono por klopodi savi situacion kiun produktis tiuj, kiuj vetis senbride cele al

maksimuma profitado de financa spekulado. La volumeno de mobilizendaj rimedoj aŭ la politika

kaj la administracia komplekseco ne estas sufiĉaj kialoj por kontraŭstari al konsidero de grava,

ampleksa kaj profunda propono kiel BE.

Ĉi tiuj estas kelkaj el la pripensoj kiuj senprokraste devigas nin ĝenerale prezenti al la civitanecaro,

al sociaj organizaĵoj, politikaj partioj, laborsindikatoj kaj sociaj movadoj, ĉi tiun socian propono,n

t.e. BE-on, por ke ĝi estu serioze taksita kiel metodo por eviti la sekvojn de la krizo al tiuj sociaj

sektoroj, kiuj krom tio, ke ili estas unu el la plej damaĝataj, tute ne respondecas pri ĝia elĉeniĝo.

La hispana parlamento ĵus kreis subkomisionon por analizi la oportunon de BE. Nun estas taŭga

momento por klarigi la eblecojn de ĉi tiu socia propono.

De antaŭlonge en la faka literaturo oni serioze diskutas laŭ scienca rigoro ĉi tiun ideon kaj oni

prezentas kaj konsideras ankaŭ kelkajn alternativojn rilate al la financado de BE, kaj ankaŭ al ĝian

politikan konkretigon. Ni kredas ke jam venis la tempon aldoni al la akademia kaj scienca rigoro la

politikan volon por antaŭeniri laŭ la vojo proponita de la BE.

La ekonomia malfirmeco kaj nestabileco etendiĝas ĉie tiel larĝe, ke ĝi atingas sociajn sektorojn kiuj

antaŭnelonge ĝuis rimarkindajn gradojn de sociekonomika sekureco. En ĉi tiu kunteksto, BE, kiel

universale garantiita reala reto tra reformo de la imposta sistemo, aperas kiel metodo por fortigi kaj

plibonigi la efektivan sekurecon de la loĝantaro, kio estas necesa kondiĉo por esti plenrajtaj

civitanoj.

Majo 2009

Reto por Baza Enspezo

Traduko: Joan Inglada, Hèctor Alòs

Ĉu manio, ĉu kio...?

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Fri, 22 May 2009 17:34:48 +0000

Joan Inglada has added a post:

Eble, plejcerte, la landa historio enskribas ion ajn en la homaj ĉeloj kio tra la genoj estas finfine kio montras la senmortecon de la homaro, -ne de la homoj, ĉu bedaŭrinde aŭ ne?

Kial nunaj demokratoj agas kiel antaŭaj ne-demokratoj? Kial iuj esperantistoj ne respektas la lingvaj rajtoj de aliaj homoj?

Vidu la 8an paĝon de la Bulteno de HEF numero 385 tie aperas teksto kaj du bildoj. En la bildoj oni povas legi JAUME VILADOMS I VALLS; tamen en la tekso oni legas alian nomon.

La afero ne estas nova; ĝi estas historia. Estis, kaj bedaŭrinde ankoraŭ estas, hispanaj homoj kiuj tute ne respektas la lingvajn rajtojn de la katalunoj, eble ankaŭ tiujn de alilandanoj.

Ankaŭ -ĉu bedaŭrinde?- tio ne dependas ĉu oni estas esperantisto aŭ ne. Tio dependas de la sorto liberiĝi de tiuj ne-demokrataj heredaĵoj.

Bonŝance mi havas hispanajn amikojn kiuj kredas je la diverseco kaj ili multe suferas kiam vidas ke aliaj hispanoj ne estas tiaj. Mi solidariĝas al tiu Hispanio -eble minoritata- defendanta pri la reala diverseco kie ĉiuj kulturoj estus ne nur protektitaj sed estimataj kaj kie estus prestiĝa valoro koni ilin kaj paroli iliajn lingvojn.

Mi opinias ke ni daŭre devas helpi por kontraŭstari tiujn hispanajn integristojn kiujn ĉiuj regatoj de la hispana Reĝolando, hispanoj inkluditaj- de antaŭ tiom da tempo suferas.

Minimumo por supervivi en tempo de krizo.

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Thu, 21 May 2009 22:07:42 +0000

Joan Inglada has added a post:

La pasintan 28an de aprilo kreiĝis subkomitato en la Hispana Parlamento cele studadi la enkondukajn eblecojn de la baza enspezo (BE) en la Reĝlando de Hispanio. BE, t.e., senkondiĉa mona asigno por la tuta loĝantaro, sen alia postulo ol la civitaneco aŭ akreditita loĝado.

Ĉi tiu propono estis studita kaj argumentita laŭ la lastaj tri jardekoj en malsamaj akademiaj, politikaj kaj sociaj medioj. En situacio de profunda ekonomia krizo kiel tiu en kiu aktuale ni estas mergitaj, kiun rolon povus plenumi BE? Mi limigos min al tri aspektoj.

Mi komencos pri la sekvoj de la senlaboreco. Perdi la laborpostenon kaŭzas situacion de bone studita ekonomia kaj vitala sensekureco. Malmultaj homoj povis imagi ke senlaborec-indico atingus 17,3% en la unua kvarono de 2009, kiel nun konstatita.

Ekzistas prognozoj de iuj esploristoj (Edward Hugh, inter aliaj) kiuj taksas eĉ ĝis 30% de senlaboreco fine de 2010. "Jam revenos la restariĝo", ripetas iuj kiel papagoj. Kaj tio estas vero, sed kiam ĝi fine revenos, ne povos ensorbi dum kelkaj jaroj ĉi tiun grandegan amason da senlaboruloj.

Se oni perdas laborpostenon, sed disponas senfinan BE-on, la estonteco prezentiĝas malpi maltrankvilige. En momentoj de krizo, kiam la senlaboreco kreskas rapide, ĉi tiu karakterizaĵo de la BE gajnas pli socian gravecon. Tuja sekvo de la granda kresko de senlaboreco, estas ke la malriĉeco ankaù kreskos abunde . Estis necesaj grandaj ekonomiaj kresk-indicoj dum la lastaj jardekoj por senkreske reteni la proporcion de malriĉuloj ĉirkaù 20%. La BE estus bona retenada digo haltige de ĉi tiu ondo da malriĉeco.La enspezo de BE supozus redukton de la risko en la momento iniciati determinitajn aktivaĵojn de mem-dungado.

Skize, ekzistas du specoj de entreprenemuloj: tiuj, kiuj havas apogon (familian, multfoje) kiu permesas ilin prezenti etskalan entreprenan projekton laù formo akcepteble solida, kaj tiuj por kiu la mem-dungado estas la sola labor-solvo. En la dua kazo, la risko, ne nur estas perdi la investon, sed perdi la vivtenadajn rimedojn, kio igas ke iu ajn investa decido rezultu multe pli riska.

Sed la risko ne finas tie ĉi: en multaj kazoj, la manko de minimuma komenca kapitalo malemigas aù sindetenigas potencialan entrepreniston. En subfala situacio, la BE, krom reprezenti instigon, ĉiukaze pli ol sen ĝi, por komenci taskojn de mem-dungado, supozus pli grandan garantion por povi alfronti, kvankam estus parte, la eventualaĵojn de tiuj kies etskala entrepreno malbone funkciis. Same kiel la ebleco iniciati alian entreprenon kun pli da eblecoj ol la antaŭa.

Multaj homoj kiuj konas la proponon de BE obĵetas: "Ĉio ĉi estas tre bela, sed kiel financiĝas BE?". BE kiu havas sencon devas signifi redistribuon de la enspezo de la riĉuloj al la malriĉuloj. Kaj ĉi tio signifas paroli pri la rolo de la impostoj. "La impostoj, malsame ol esti malhelpo por la libereco, estas necesa kondiĉo por ĝia ekzisto", laù la usona konstituciisto Cass Sunstein. La impostoj kaj la publika mono povas esti uzitaj por tute malsamaj celoj.

Oni devas memori ke la savoj kaj la helpoj al la bankoj realigitaj ĝis la nuna momento en Usono atingas 12,8 bilionoj da dolaroj (ĝis aprilo). Aŭ kio estas la samo: 42.105 dolaroj ĉiu enloĝanto. Krome, ĉi tiu kvanto egalas 14 fojojn la cirkulanta mono (preskaŭ 900.000 milionoj). Kaj temas pri tre proksima kvanto al tuto de la valoro de la usona MALNETA ENLANDA PRODUKTO.

Surprizas konstati la rapidecon laù kiu aperas la publika mono en determinitaj cirkonstancoj kaj la rezultanta avareco kiam temas pri garantiado de la materiala ekzisto de la loĝantaro. Usono alvenis al ĉi tiu nekredebla situacio: la nominalaj impostaj tipoj de la plej riĉuloj reduktiĝis de 91% en la jaro 1961 al 35% de la nuntempo, sed se temas pri entreprenaj profitoj la marĝena imposto ankoraŭ estas malpli. Ĉi tiu daŭriga granda rabato de la impostoj al la plej riĉuloj estas parto de la klarigo de la treega redistribuo de la enspezo de la malriĉuloj al la riĉuloj dum la tri lastaj jardekoj. Tiu, kiu estis ministro de la prezidanto Clinton, Robert B. Reich, skribis en la ĵurnalo The Washington Post de la pasinta 1a de februaro ke se en 1976 la 1% pli riĉa de la usonanoj akaparis la 9% de la nacia enspezo, en 2006 jam amasigis la 20%.

El la plej interesaj studoj realigitaj cele financi BE-on, konkludas du aspektoj de granda transcendeco: oni povas financi ĝin kaj la sektoroj de la loĝantaro kun malpli enspezoj klare gajnus koncerne al la aktuala situacio.

Per la kreo, la 28an de aprilo, de ĉi tiu parlamenta subkomitato por studi la neceson kaj la plenumeblon de BE, malfermiĝas la ebleco ke ĉi tiu socia propono estu konata de la Parlamento kaj de parto de la loĝantaro.

----------------------------------

Artikolo publikigita en hispana ĵurnalo El País, la 7an de majo 2009 skribita de Daniel Raventós kiu estas membro de la komitato de redakcioo de SINPERMISO kaj prezidanto de la Xarxa per a la Renda bàsica (Reto por Baza Enspezo).

Lia lasta libro estas Basic Income. The Material Conditions of Freedom. (Baza Enspezo: La materialaj kondiĉoj de libereco) (Pluto Press 2007).En la hispana: Las condiciones materiales de la libertad (El Viejo Topo)

La propono de Oleg Izyumenko

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Mon, 19 Jan 2009 15:21:46 +0000

Joan Inglada has added a post:

La propono de Oleg Izyumenko ĉe change.org "Introduce Esperanto as a foreign language subject in schools to help American kids succeed
" estas klasifikita en la 25 plej voĉdonitaj post la 10 venkintaj. La unua voĉdono produktis sufiĉe interesan debaton kaj la rezultoj de la dua estas tiom aŭ pli grava ĉar la retumantoj kiuj pasas tra la paĝo www.change.org/ideas, usonanoj kaj ne usonanoj, povas legi la vorton Esperanto kaj iuj eĉ povas klaki sur ĝin kaj legi iujn ajn el la centoj de komentarioj, inter kiuj iuj sufiĉe bonaj. Verŝajne la plimulto da vizitantoj usonanoj estas kiuj voĉdonis Obama-on kaj esperas pri la ŝanĝoj kaj ili kredas ke li povas fari gravajn ŝanĝojn tiel en la internaj aferoj kiel internacie kaj mi pensas ke estas interesa ke ĉi tiuj homoj trafu la proponon pri Esperanto.

Mi pensas ke ĉi tiu propono ne estas komparebla kun multaj stultaĵoj kiujn oni diris, skribis aŭ faris kaj kiujn verŝajne oni faros. La fakto ke ĉi tiuj homoj, kiu zorgas por la ŝanĝoj, kiujn interesas Usono kaj la tuta Mondo, havu aliron, je spano de la nazo, al la debato kiu estas originata rilate al la propono de Izyumenko, estas sufiĉe escepta kaj ni nin devas gratuli ke ĝi iris tiel.

Ni debas strebi labori laŭ kompakta kaj strukturita organizo sed ni ankaŭ devus disvolvi la kapablon profiti momentojn kaj cirkonstancojn ne antaŭviditajn kiel ĉi tiu.

«Barak Obama favoros Esperanton», diris Humphrey Tonkin

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Wed, 24 Dec 2008 01:32:56 +0000

Joan Inglada has added a post:

Humphrey Tonkin estis intervjuita de loka ĵurnalisto dum la 34a Kataluna Esperanto-Kongreso. (6-8, decembro 2008) (Vidu la intervjuon en la kataluna tie:: www.drac.com/cac/200812/20081209.html.

Jen la traduko (korektita de Dro A Giridhar RAO, el Hajderabado. Dankon):

R：raportisto T：Dro Humphrey Tonkin

La emerita instruisto en humanismaj studoj de la universitato de Hartford, la brita lingvisto kaj esperantisto kiu prezidis en diversaj okazoj la Universalan Esperanto-Asocion, UEA, Humphrey Tonkin, 69, estis la stelo, ĉi tiun semajnfinon, de la 34 Kataluna Kongreso de Esperanto kiu okazis en Casal Pere Quart de Sabadelo.

R: Konvinku min ke Esperanto estas futuro-ŝarĝita armilo.

T: Ĝin pruvas ĉi tiu kongreso kie oni parolas pri ĉio kaj ĉiuj en Esperanto.

R: Nur estas kongreso.

T: Esperanto havis unue meteoran kreskadon kiu poste stagnis. Tio certas kaj ni ne nin flatas, sed interreto pruvas ke la tendenco estas kreskanta.

R: Ĉu interreto parolas Esperanton?

T: Skribu en Guglo la vorton kaj, kiu estas nia prepozicio i. Aperas proksimume 72.000 rezultoj.

R: Ne ĉiuj estas paĝoj en Esperanto.

T: Sed jes la plimulto. Kaj se vi iras al Vikipedio vi vidos ke la kataluna estas la 15a lingvo plej uzata kaj Esperanto la 22a. Estas 100.000 artikoloj en Esperanto en Vikipedio.

R: Mi tion estus dirinta neniam.

T: Nu jam tion vi scias. Multaj lingvoj, kiel la eŭska, observis grandan revigliĝon danke al interreto. La lerna retejo de Esperanto «Lernu!» havas lavangon da ĉiutagaj vizitoj.

R: Sed la novaj emerĝaj povo-landoj, kun Ĉinio kape, montras nenian intereson por Esperanto. Ĉiuj ĉinoj lernas la anglan.

T: Ĉiuj, ne. Pli ol 1% de la loĝantaro, kaj tio en Ĉinio estas multaj homoj, havas intereson por Esperanto. Estas radio-programoj kaj la ŝtato ĝin promocias ĉar ĝi scias ke ĝi estas la lingvo de la egaleco.

R: Kion vi volas diri?

T: (La angla) Ne estas lingvo egaleco-cela. En intertraktado en la angla, angloparolanto ĉiam havas avantaĝon.

R: Donu al mi ekzemplon.

T: La sciencaj revuoj. Se vi ne eldonas en la angla, kaj krome en bona angla, viaj sciencaj progresoj estos nek legitaj nek, kio estas plej malbone, cititaj en aliaj sciencaj artikoloj.

R: Mi ekkomprenas.

T: Ĉu vi scias kial 15 el la 16 plej bonaj universitatoj de la mondo estas britaj aŭ (usonaj) amerikaj? Nur ĉar ili parolas la anglan. En la universitata mondo la sola lingvo kiu kalkuliĝas estas la angla.

R: Donu al mi nun ekzemplon de Esperanto kiel egaleco-cela lingvo.

T: Vidu, kiam mi estis en Irano kaj alproksimiĝadis la muĵaidina (muzulmana religia militista) puĉo kontraŭ la Persa Ŝaho, ĉiuj angloparolantoj loĝante tie fidis je la medioj kaj eĉ ne flaris ke ĝi ekokazos.

R: Kaj vi?

T: Mi ĝin sciis perfekte, kiel ĉiuj irananoj, ĉar mi parolis kun ili en egaleco de kondiĉoj. La irananaj esperantistoj ne min vidis kiel fremdulo.

R: Ĉu la ĵurnaloj ne diris la veron?

T: Ne ĉar ili estis skribitaj de okcidentuloj kiuj ne sci-povis la farsan.

R: Vi nun parolas al mi en la angla. Tio vin metas sur min.

T: Sendube. Kontraŭe kiam mi al vi parolas en Esperanto, kvankam al vi ĝin tradukas nia komuna amiko Òscar Puig, ni parolas en egaleco de kondiĉoj.

R: La vero estas ke eĉ UNO montras nenian intereson.

T: Ekde ĝia fondiĝo en 1945 UNO nur aldonis unu novan lingvon, la araba. Sed tio devas refariĝi tute.

R: Ĉu vi havas esperojn?

T: Malfeliĉe la celo de UNO ne estas la komunikado, sed la prestiĝo.

R: Ankaŭ Eŭropa Unio ne metas la fadenon en la nadlon.

T: Ĉu vi povas imagi kiom da milionoj da eŭroj ŝparus Bruselo se ĝi adoptus Esperanton? Malfeliĉe la landoj ne kuniĝas por batali kunkune kontraŭ la angla. Ĉiu batalas por sia lingvo kaj ne plu.

R: Angloparolanto kiel vi kaj tiom militema kontraŭ via lingvo. Ĉu hejme oni ne vin konsideras perfida?

T: Ah-ah-ah. Evidente ne. Multaj angloj estas esperantistoj kaj tio nin favoras por trairi la mondon.

R: Sed se ĝi al vi ne estas necesa.

T: Trairi la mondon per la angla igas nin malkovri ĉiun landon nur pere de kion eksplikas al ni la aliaj. Ĉie oni nin vidas kiel eksterlandanojn. Nur per Esperanto oni nin vidas kiel amikojn ĉar, krom lingvo, ĝi estas internacia movado.

R: La kompliceco de la minoritatoj. Se ĝi estus amasa ne plu estus tiel.

T: Certe, sed se ĝi estus amasa ĉiuj ĝuus ĉiujn aliajn avantaĝojn de Esperanto.

R: Mi ne komprenas kiel vi povas esti tiom optimisma.

T: Mi al vi donos solan kialon. La prezida ŝanĝo en Usono. Barak Obama favoros la disvastigon de Esperanto. (Vidu postskribon malsupre)

R: Kial li devus tion fari?

T: Ĉar li volas la internacian kunlaboradon kaj kredas ke Usono ne povas trairi la mondon laùplaĉe.

R: Kiel ŝekspira spertulo, kiel oni diras «ser o no ser» en Esperanto?

T: Esti aŭ ne esti.

That is the problem

LA KATALUNA NE MORTOS

La katalunoj estas kiuj plej bone povas kompreni la situacion de Esperanto. Via lingvo estis persekutita, sed ne mortis kaj ĝi hodiaŭ ĝuas bonegan sano. Kiel lingvisto mi pensas ke la kataluna ne malaperos. La historio pruvas ke vi havas nacian identecon sufiĉe forta por defendi ĝin kaj kontraû adversaj povoj kaj kontraû migraj movadoj. Sed jes, ĝi miksiĝos kun aliaj lingvoj kaj ĉiu kataluno parolos tri aŭ kvar aŭ pli da lingvoj. Sed tio ĉiam estas saniga kaj febligas neniun el ĉiuj lingvoj», diras Tonkin.

------------------------------------------------------------

PS: memoru ke vi povas voĉdoni en usona retejo la proponon de Oleg Izyumenko pri la lerneja instruado de Esperanto en Usono.

http://www.change.org/ideas/view/introduce_esperanto_as_a_foreign_language_subject_in_schools

Se Vi interkonsentas kun Oleg Izyumenko, provu registriĝi kaj voĉdoni. Ĉiu rajtas voĉdoni nur unufoje.

Fina voĉdono, inter la 5-a kaj 15-a de januaro 2009.

Tie partoprenos nur la unuaj 3 proponoj el ĉiuj kategorioj.

Voĉdonu kaj instigu ankaŭ viajn fidindajn geamikojn al voĉdonado! Sendu al ili tiun ĉi mesaĝon!

Ni proponas tralegi ankaŭ la bonegan (anglan-esperantan) diskuton okazantan en la retejo!

Ni povus verki mondhistorion... Vochdonu en usona retejo!

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Sat, 20 Dec 2008 09:59:28 +0000

Joan Inglada has added a post:

Darío Rodríguez el Madrido transkribis al kataluna listo ĉi tiun mesaĝon:

Rimarko de la transskribanto (Darío): la ideo estas varme subtenata far Sean O'Riain, prezidanto de Eŭropa Esperanto-Unio, kiu mem mesaĝis en la usona paĝo.

Temo: [Europo] Ni povus verki mondhistorion... Vochdonu en usona retejo!

Karaj Geamikoj!

La propono de Oleg Izyumenko pri la lerneja instruado de Esperanto jam re-falis al la 3-a loko en la kategorio "Education" kadre de la usona retejo

http://www.change.org/ideas/view/introduce_esperanto_as_a_foreign_language_subject_in_schools

Se Vi interkonsentas kun Oleg Izyumenko (Li diras la samon, kiun diradas nia Internacia Laborgrupo "Lingvolanĉilo" ekde jaroj), provu registriĝi kaj voĉdoni. Ĉiu rajtas voĉdoni nur unufoje.

Nia afero estis longe sur la 1-a loko. Se la nuna tendenco daŭros plu, tiu ĉi propono ne plu aperos en la dua, fina voĉdono, inter la 5-a kaj 15-a de januaro 2009.

Tie partoprenos nur la unuaj 3 proponoj el ĉiuj kategorioj.

Voĉdonu kaj instigu ankaŭ Viajn fidindajn geamikojn al voĉdonado! Sendu al ili tiun ĉi mesaĝon!

Ni proponas tralegi ankaŭ la bonegan (anglan-esperantan) diskuton okazantan en la retejo!

Kun amikaj salutoj, kristnaskaj kaj novjaraj bondeziroj

Ludoviko Moln'ar kaj Julinjo Farkas

***************************************************

Mesaĝo de Sean O'Riain:

Elkorajn gratulojn, Ludoviko kaj Julinjo. Mia vocho havas numeron 436.

Ankorau 3 vochoj kaj ni estos denove en la dua loko. Mi forte rekomendas al chiuj vochdoni.

Amike.

Seán Ó Riain

---------------------------------------------------------------

Nun, 20an de decembro, mankas 40 voĉdonoj por reakiri la trian lokon. Se vi opinias interesan la afero invitu viajn kunretanojn voĉdoni!

Kiel kanto

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Sun, 14 Dec 2008 09:57:09 +0000

Joan Inglada has added a post:

Okaze de la 34a Kataluna Esperanto-Kongreso en Sabadell (Katalunio), inter la 6a kaj la 8a decembro 2008, mia edzino kaj mi havis la honoron bankedi ĉe la prezidanta tablo inter du elstaraj esperantistoj kaj prelegantoj de nia kongreso, nome Humphrey Tonkin kaj Giridhar Rao. Ni parolis multe (mi eĉ tro, ĉar en okazoj tiaj oni devas profiti de ili kaj aŭskulti), eĉ pri poezio, pri kio mi tute ne spertas. Iam en ŝerco, pri io kion mi ne memoras, mi diris al mia edzino: "Tio estas sekreto inter vi kaj mi" kaj subite venis al mia kapo poemo de Robindranath Tagore, pri kiu tiumomente mi ne kapablis eĉ la titolon memori. Jen do, ĵus mi trovis ĝin:

KIEL KANTO

Manoj kroĉiĝas en manoj kaj okuloj sopiras al okuloj: Tiel komenciĝas la historio de niaj koroj.

Estas lunhela nokto en marto; La dolĉa odoro de rozo estas en la aero; Mia fluto kuŝas nependata sur la tero, kaj via girlando de floroj estas nefinita.

Tiu ĉi amo inter vi kaj mi estas simpla kiel kanto.

Via safrankolora vualo faras miajn okulojn ebriaj.

La jasmenkrono, kiun vi plektis por mi penetras en mian koron kiel laŭdo.

Estas ludo de donaco kaj rifuzado, senvualigado kaj rekaŝado; Iom da rideto kaj iom da timemo kaj kelkaj dolĉaj senutilaj bataloj.

Tiu ĉi amo inter vi kaj mi estas simpla kiel kanto.

Neniu mistero trans la nuno; Neniu penado por la neeblo; Neniu ombro post la ĉarmo; Neniu palpado en la profundo de l' mallumo.

Tiu ĉi amo inter vi kaj mi estas simpla kiel kanto.

Ni ne vagas el ĉiuj vortoj en la ĉiaman silenton; Ni ne levas niajn manojn en la malpleno por aĵoj trans espero.

Sufiĉas al mi kion ni donas kaj ricevas.

Ni ne elpremegis la ĝojon ĝis la ekstremo por ĉerpi de ĝi la vinon de sufero.

Tiu ĉi amo inter vi kaj mi estas simpla kiel kanto.

--trad. Valter Lipmen

Ligiloj al blogoj kiuj publikigas dokumentojn pri la 34a Kataluna Esperanto-Kongreso

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Tue, 09 Dec 2008 01:24:09 +0000

Joan Inglada has added a post:

www.ipernity.com/blog/joaningladaroig/116992 (Inervjuo al Humphrey Tonkin)

http://www.ipernity.com/doc/esperanto.josep (Fotoj de Josep M. Serrano)

www.ipernity.com/home/vinilkosmo (Vinilkosmo - Fotoj de Floreal Martorell)

www.ipernity.com/home/riquelme (Fotoj de Rosa Maria Riquelme)

www.ipernity.com/group/77921 (Grupo kreita de Arno Lagrange kun fotoj, filmeto, diskuto)

www.ipernity.com/doc/pedroesperanto (Fotoj de Pedro Hernández)

www.ipernity.com/blog/32869/113509 (Detala priskribo de la kongreso far Lluís Batlle kun ligiloj al registraĵoj de kelkaj prelegoj)

tinyurl.com/62k559 (Novaĵo pri la kongreso aperinta en la retejo www.esperanto.es)

www.ipernity.com/doc/esperanto.ie/album/98843 (Esperanto Irlando)

lakrokodil.wordpress.com (blogo el Tuluzo)

www.ipernity.com/doc/32751 (Documentoj de Onjo)

www.ipernity.com/doc/77361 (Dokumentoj de Pa-Be)

Mi aldonos la aperontajn

Balotu por "Fako de esperanto en la lernejoj" en la Kampanjo de Obama

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Thu, 27 Nov 2008 15:45:03 +0000

Joan Inglada has added a post:

change.org estas la oficiala politik-kampanjo de Barack Obama. Oleg Izyumenko starigis proponon por havi fakon de esperanto en la lernejoj de Usono. Eniru kaj balotu!

klaku.net publikigis ĉi tiun proponon; mi jam voĉdonis kaj jam havis reagon. Mi devas peti pardonon pro mia malbona angla.

En komentario oni mencias la retejon Springboard... to languages kaj tie oni povas legi la interesan paĝon Springboard and the National Languages Strategy kie oni klarigas la instruadon de esperanto kiel preparo por la lernado de aliaj lingvoj

Memoraĵoj pri la hispana enlanda milito

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Sat, 12 Jul 2008 16:07:26 +0000

Joan Inglada has added a post:

Pasintdecembre mi skribis memoraĵojn pri la hispana enlanda milito helpe, kune kun aliaj gemaikoj, al franca studentino kiu devis prelegi en ŝia jara ekzameno pri ĝi. Hodiaŭ mi ricevis mesaĝon per kiu ŝi dankas ĉiujn helpantoj, komunikas ke sukcesis pri sia ekzameno krom esti klasifikita unualoke kaj ricevi noton 20/20.

-------------------------

Jen mia skribaĵo:

-------------------------

Mi naskiĝis en 1945a, nu, mi, bonŝance, ne trapasis la militon. Tamen tiu afero sufiĉe interesis min kaj nun mi profitas la okazon por skribi pri tio en esperanto. Miaj spertoj reduktiĝas al tio kion miaj familianoj rakontis al mi. Jen kion mi memoras:

Mia patro naskiĝis en 1914a, nu, kiam li estis militarigita en 1936a li estis 22-jara.

Dekomence li bonŝance ne devis iri batali ĉe la fronto ĉar li estis muzikisto kaj li estis aliĝita al blovbando de la partio POUM (Partit Obrer d'Unificació Marxista) tio estas, la laborista partio de marksisma unuiĝo (http://eo.wikipedia.org/wiki/POUM). Mi devas klarigi ke la registaro en Katalunio, ekde februaro 1936 konsistis el la koalicio de la maldekstraj partioj sub la nomo Maldekstra Fronto. Oni povas legi pri tio ĉe www.nodo50.org/esperanto/resp8.htm kaj ĉe www.enxarxa.com/esperanto/SEMPRUN%20Revolucio%20kaj%20kontraurevolucio.pdf interesa dokumento pri la "Revolucio kaj kontraŭrevolucio en Katalunio (1936-1937)

Kiam komenciĝis la ribelo de la militistoj kontraŭ la respubliko, la 17an de julio 1936a, en la respublikana flanko la laboristoj sin organizis por defendi la respublikon. Ili starigis defendajn komitatojn en ĉiuj vilaĝoj kaj urboj kiuj anstataŭis ne nur la magistratajn registarojn sed eĉ la aŭtonoman registaron de Katalunio -la Generalitat. Tiuj komitatoj -fakte revoluciaj konsilioj- estis formitaj el la sindikatoj kaj la maldekstraj partioj. Ili organizis policoskadronojn kaj tribunalojn kaj formis milicounuojn por la batalfrontoj. La maldekstraj organizoj starigis la Revolucion. Speciala trajto de la revolucia periodo estas ke ĉiu sindikato kaj ĉiuj maldekstra partio havis siajn proprajn milicojn.

Nu, mia patro ludis en la blovbando de POUM ĝis la 16a de junio 1937a ĉar tiam, kiam denove rehavis la povon la kataluna registaro, sed sub la rego de la stalinistoj, malleĝigis la partion POUM. Pri tio vi povas legi en la hispana tie: www.grups.pangea.org/pipermail/llista-aturemlaguerra/2007-November/002730.html kaj tie: www.fideus.com/partis%20-%20poum%20-%20general.htm

Tiam oni sendis mian patron al la batalfronto de la rivero Ebre. Mia patro, krom muzikisto estis lignaĵi-ĉarpentisto kaj oni laborigis lin ĉe la konstruo de tranĉeoj. Tamen, preskaŭ je la fino de la milito mia patro estis atestanto de tre terura fakto. Ĉar mankis homoj oni soldatigis knabojn 17-jarajn. Ĉe la batalfronto ankaŭ mankis nutraĵoj kaj mia patro rakontis ke ili havis sakojn plenajn de ostoj de bovinoj aŭ kiu scias de kiu besto , kiujn la militkuiristoj uzis ĉiutage por fari buljonon. Oni metis ilin en kaldronojn plenaj de akvo de la rivero ĝis la akvo ekbolis.

La sakoj de ostoj estis eltiritaj de la kaldronoj kaj lasitaj sekiĝi sub la suno, por esti reuzitaj la sekvan tagon. Ili ankaŭ nutris muŝojn kaj iujn ajn -flugantajn aŭ ne- malsatajn vivantajn estaĵojn.

Ĉar la soldatknaboj timegis la alvenon de la batala momento oni aldonis grandan kvanton da konjako en la buljonon kaj post la ingestado de tiu pocio ili estis senditaj al la batalo por defendi tion kio jam estis perdita de antaŭ multaj monatoj. El ĉiu sendita cento da soldatoj revenis nur deko.

Januare 1939, mia avino rekomendis, petis, konsilis sian filon ne sekvi la trupretreton al la ekzilo, pro tio mia patro konstruis fosaĵon en la hejma ĝardeno en kiu li kaj kunulo kaŝis sin dum kelkaj tagoj ĝis la ribelaj trupoj trapasis nian urbon, Vilanova i la Geltrú, voje al Barcelono.

Tiam komenciĝis timega epoko. Fakte li rakontis tion kaj cetere, al mi, nur parte kaj anekdote, de tempo al tempo, kvazaŭ romano en kajeroj. Vi povas imagi la timon kiun li havis paroli pri io ajn rilate al la milito aŭ al la politiko, nur laŭ tio kio okazis hejme en 1953, kiam mi estis 8 jara: Mi revenis de la lernejo kaj demandis al mia patro kiu estis Stalin, ĉar en la lernejo kunulo diris ke li mortis. Mia patro mutiĝis dum momento kaj fine li diris: Sta-l'in-fern, -kio katalune signifas li estas en la infero-; nu, la vortumado jam montras kia fihomo li estis, li aldonis. Aĥ, bone, kompreneble, mi akceptis.

--------------

Mia patrina avo havis etan nutraĵ-vendejon per kiu vivtenis sin la trimembra familio, t.e. miaj avino, patrino kaj li. Li estis pacema homo kaj bone rilatis al ĉiuj najbaroj - krome pro praktikaj bezonoj. Li mortis kiam mi estis 4-jara, do li rakontis nenion al mi pri la milito. Estis mia patrino, kiu naskiĝis en 1922, kiu rakontis tion:

La fantoma aŭto venis ĉe la onklo Valentí por veturigi lin ekster la urbo kaj lin mortpafi. La avo sciiĝis pri la afero kaj kuris en la bofratan hejmon. Brave li sin direktis al la armitaj revoluciuloj kaj diris: Kial vi volas mortpafi tiun bonulon kies nura kulpo estas pergajni sian vivon ludante la preĝejan orgenon? Ĉu vi ne rimarkas ke li estas kompatinda muzikista povrulo kaj nenio pli? Se vi serĉas katolikajn burĝulojn vi eraris la adreson. Ĉu vi ne rimarkas ke li timigita fekis en siajn pantalonojn? Ĉu vi kredas ke katolika dogmemulo sin kondutus tiele?

Tiam la revoluciuloj forlasis la onklan hejmon kaj li estis savita danke al la avo.

La fantomaj aŭtoj estis organizitaj de ĉiu maldekstra organizo, samkiel la defendaj milicoj, por praktiki inspektadajn traserĉojn ĉe suspektindaj kontraŭrevoluciuloj, t.e. katolikoj, burĝuloj, bienuloj, ktp. Ĉar en la vilaĝoj ĉiu konis ĉiujn oni la fantomajn aŭtojn venigis de alia sufiĉe malproksima vilaĝo.

Ie ajn la afero iom degeneris laŭ oni povas kompreni laŭ la sekva paragrafo eltirita de historia libro (Vilanova I La Geltru, 1936-1939: Guerra Civil, Revolucio I Ordre Social de Francesc Xavier Puig Rovira, ISBN 8484157385 / 9788484157380 / 84-8415-738-5): ...Ĵus disbatita la ribelanta militistaro en Barcelono okazis la rompo de la respublika ordo je ĉiuj niveloj... oni vastigis la miton ke la popolo venkis la insurekcian armeon kaj oni subtaksis la agon de la militistaj grupoj kaj de la policoj lojalaj al la respublika laŭleĝeco... La homa konduto de tiuj tagoj estas la propra de kiam la strukturoj de ŝtato sinkas... kaj kiam la publika ordo ne estas regata de la aŭtoritatuloj kiel ĝi konformiĝas en demokratio kaj kiam la armiloj anstataŭ esti sub la povo de la specialigitaj korpoj estas sub la povo de civilaj homoj, ekster la laŭleĝa rego...

Kiam finiĝis la milito, la ribelantoj devigis la venkitojn aliĝi al "Falange Española"( eo.wikipedia.org/wiki/Hispana_Falango); nu, se oni volas havi laboron oni devas aliĝi al tiu kontraŭrespublika ekstremdekstra totalisma klerikisma politikaĉa fiorganizaĵo. Kaj se oni volas daŭrigi sian memstaran laboron, kiel mia avo, oni devas aliĝi al tio; kontraŭe li ne rajtas ricevi provizojn por la disvendado. Sed mia avo tute rifuzis tiun aliĝon; li preferis perdi ĉion antaŭ ol konsenti kun tiuj fiuloj; verŝajne li estis superita pro tiuj hororoj kiujn li devis travivi. Tiam la familio decidis ke mia patrino aliĝu. Havi 18 jaran junulinon inter la kamaradoj estis granda sukceso por la lokaj falangistoj.

En 1954a la vendejo de mia avo ne plu ekzistis de antaŭ kelkaj jaroj. Tiam estante mi 9-jara, gvidata de alia pli-malpli konata knabo, ni ĉeestis la ejon de la falangistoj kie oni povis senpage ludi tablo-futbalon. Imagu kion devis trapasi mia patrino kiam ŝi estis falangisto ke kiam mi rakontis al ŝi mian viziton al la falangistejo ŝi furioziĝis, punis min kaj malpermesis min denove viziti tiun ejon.

-----------------------------

Mia bopatro, kiu dum la milito estis aliĝinta kiel karabenisto, estis membro de la sindikato CNT de antaŭ la milito, kiam li laboris en la fervoja ŝtata kompanio. Kiam la milito finiĝis lia bofrato ekziliĝis al Francio ĉar li estis estrarano de la loka CNT-sindikata sekcio sed mia bopatro hezitis ĉu ekziliĝi ĉu turni sian atenton al tio kion Franco diris ke ĉiu kiu ne havis sangan delikton nenion devas timi. Li tion aŭskultis kaj decidis resti. Post kelkaj monatoj, man-katenita kune kun burĝa respublika magistratano eniris la malliberejon. La magistratano, kiu laŭ mia bopatro estis bonulo, estis la sola loka respublika magistratano ekzekutita la tagon antaŭ ol alveni la indulto aŭ la komuto de puno. Mia bopatro estis torture pridemandita ĝis ili krevigis unu el liaj aŭdaj aparatoj.

Tiam li estis sendita al hospitala malliberejo ĉe Erronkari (Roncal) en Nafaroa (Navarra) ( http://eu.wikipedia.org/wiki/Erronkari), kie li restis preskaŭ jaro. Anekdote, kiam la malsanaj malliberigitoj iris piede de la stacidomo al la hospitalo, la vilaĝanoj amase iris surstraten gvati la paradon kaj li rakontis ke li aŭdis ke la geknaboj kriis panjo, panjo ili havas nek kornojn nek voston. Tio devenas el la frankismaj adjektivoj por la respublikanoj: ruĝuloj, tio estas, demonoj kun kornoj kaj vosto. Li perdis la aŭdadon de tiu flanko kie la torturistoj batis lin kaj dum la tuta vivo li devis ĉiutage zorgi pri la suborela traborada vundo.

Krome li estis klasifikita kiel kontraŭa al la registaro kaj nek la fervoja kompanio nek iu ajn entrepreno povis dungi lin. Ĉar li profesie estis lignaĵ-ĉarpentisto li starigis propran laborejon. Dum Franco vivis li preskaŭ ĉiutage havis viziton de homoj kiuj per plejdiversaj ekskuzoj eĉ ŝajnigis amikiĝi al li sed reale ili sekrete kontrolis lin. Mi tion atentis, sekvante unu el tiuj homoj kaj malkovris ke li estis fi-informisto de la Guardia Civil ( es.wikipedia.org/wiki/Guardia_Civil).

---------------------------

Se paroli pri mi mem nur diri ke mi ĉeestis religian lernejon kie en la unuaj jaroj la monaĥinoj devigis nin kanti la falangajn kantojn kaj pri la edukado, krom ĉiutage ĉeesti meson matene kaj trapreĝi la rozarion vespere ĝis mi estis 14 jara, la eduka medio konsistis el la plej vasta kultura dezerto kiun oni povas imagi. Pensu ke la plejmulto el niaj instruistoj samkiel niaj filozofoj, niaj verkistoj kaj cetere, aŭ mortis en la milito aŭ ekziliĝis aŭ estis malliberigitaj kaj tiam murditaj semajnon post semajno ĝis meze de la 1950aj jaroj.

---------------------------

Tio kio okazis en Katalunio, tio kio detruis unu el la edukaj, kulturaj, sanigaj, ..., landaj projektoj plej evoluigitaj de la mondo, tio kio detruis tiom da vivoj kaj tiom da familioj neniam plu devas okazi. Mi estas absolute konvinkita ke estas necesa kolektiva penado por plibonigi la demokration; ni devas rezigni neniujn el niajn laŭleĝaj celoj; tio kion ni devas rezigni estas iuj ajn perfortiga metodo por atingi ilin. Rilate al tio mi opinias tre grava tion kion skribis la sociologo Manuel Castells ( eo.wikipedia.org/wiki/Manuel_Castells) en la konkludo de sia trilogia verko La era de la información (la erao de la informado): ... Mi vidis tiom da delogitaj sinoferoj, tiom da sakstratoj pro persvado de la ideologio kaj tiom da provokitaj hororoj far la artefaritaj paradizoj de la dogma politiko... La plej fundamenta politika emancipiĝo konsistas pri tio, ke la homoj liberiĝu de la senkritika aliĝo al teoriaj aŭ ideologiaj skemoj... En la 20a jarcento la filozofoj volis ŝanĝi la mondon; en la 21a jarcento estas jam la tempo por ke ili interpretu ĝin malsame.

Tertremo de Siĉuano

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Tue, 20 May 2008 23:34:51 +0000

Joan Inglada has added a post:

www.youtube.com/watch?v=0lhI-vJDNsE

Amikino mia el Honkongo sendis al mi adreson de video dediĉita al la tertremo de Siĉuano kun la angla traduko de la kanto kiu apartenas al originala poemo, kiun mi esperantigis:

"Infano, rapide ekkaptu la panjan manon. La vojo al la Ĉielo estas tro malluma. Panjo timas, ke via kapo vundiĝu. Estu rapida, ekkaptu la panjan manon kaj mi akompanos vin.

Panjo, mi timas. La vojo al la Ĉielo estas tro malluma. Mi ne povas vidi viajn manojn. La disfalitaj muroj forprenis la sunbrilon. Mi ne plu povas vidi viajn tre amantajn okulojn.

Infano, piediru bone, la vojo antaŭen ne havas pli malĝojojn, ne plu neniam finiĝantajn lernolibrojn kaj ne plu pugnon de via paĉjo. Vi devas memori mian vizaĝon kaj tiu de via paĉjo, tiel, ke ni piediros kune en la sekvonta vivo.

Panjo, ne zorgu. La vojo al la Ĉielo amasiĝis. Tie estas multaj samklasanoj kaj amikoj. Ni komfortigas nin mem. Ne ploru. Kiu ajn panjo estas nia panjo. Kiu ajn infanoj estas panjaj infanoj. Amu la infanojn kiuj pluvivas en la tagoj sen mi.

Panjo, ne ploru. Larmoj ne lumigas nian vojon. Lasu nin piediri malrapide. Panjo, mi memoros vian vizaĝon kaj tiun de paĉjo. Memoru nian daton, ni piediros kune en la sekvonta vivo."

Kondolece al familianoj kaj amikoj de la viktimoj, kaj memore al ili mi skribas ĉt tiun artikoleton.

ĉapelitaj literoj per x-konvencio

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Fri, 16 May 2008 12:28:32 +0000

Joan Inglada has added a post:

Jen mesaĝo ĵus ricevita de Christian CONTI support@ipernity.com

This is now possible with ipernity!

Tio nun eblas per ipernity!

With the “X” convention.

Per "X" konvencio

Oni skribu (sen -)

c--x s-x g-x j-x h-x u-x C-X S-X G-X J-X H-X U-X

kaj oni ricevos la ĉapelitajn literojn post la sendado.

ĉ ŝ ĝ ĵ ĥ ŭ Ĉ Ŝ Ĝ JX Ĥ Ŭ

It works with ipernity in Esperanto only (you must type a text in that mode).

Tio funkcias en ipernity nur en Esperanto. (oni devas tajpi la tekston estante selektita la internacian lingvon, t.e. en esperanta moduso)

Texts previously typed are not converted.

Tekstoj antaŭe tajpitaj ne estas konvertitaj. (se oni redaktas kaj konservas ilin mi kredas ke fariĝas la konvertado)

It works for texts in Blogs, Groups, Comments, iperMail and Tags sections

Ĝi funkcias en tekstoj de blogaj, grupaj, komentaj, iperpoŝtaj kaj etiquedaj sekcioj

It doesn’t work but it will work very soon for Documents and Albums sections.

Ĝi ne funkcias sed ĝi funkcios tre baldaŭ en dokumentaj kaj albumaj sekcioj

Enjoy!

GXuu!

Ĉu estas interrilato inter la Majo de la 68-a kaj la 2-a hispana Respubliko?

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Thu, 08 May 2008 15:51:06 +0000

Joan Inglada has added a post:

Ĉu estas interrilato inter la Majo de la 68-a kaj la 2-a hispana Respubliko? mi demandas min. Ĉu la idealoj de la franca Majo ne estas tre korelativaj de tiuj de la anarkiistoj kiuj komencis sian revolucion la 1936-a?   

Kiu scias ĉu la koloniaj turbulentoj de la 19-a jarcento aŭ la hispana malfrua industria burĝonado, kiam la revolucia teorio jam estis sufiĉe disvolvita en Eŭropo, aŭ la ne partopreno de Hispanio en la 1a mondmilito, aŭ la tuta aro de tiuj faktoj, igas la laboristan movadon sin organizi ĉe la popularaj ateneoj kaj ideologia anarkiisma eksplodo disvolviĝas tra granda parto de la hispana ŝtato.   

Verŝajne la bolŝevisma revolucio kaj la hispana diktaturo de Primo de Rivera plifortigis la disvolvon de la anarkiismaj idealoj kaj la 2a Respubliko kaŭzis emocian anarkiisman tondron. La Internaciaj Brigadoj devenantaj el 54 landoj, la plimulto, 10.000 homoj, el Francio, ĉefe el la Parizo-ĉirkaŭaĵoj, trempiĝis en la anarkiismajn idealojn. La maksimoj, la motoj, la devizoj de la franca Majo havas grandan paralelismon al tiuj de la anarkiismo de la jaroj 1920 kaj 1930. Ĉu ne eblas ke iu ajn ideologio trapasis de avoj al nepoj, tio estas al la francaj kaj ekster-francaj studentoj kaj laboristoj influante la 68-ajn faktojn? Krom idealoj kiujn elportis la brigadistoj, la hispan-militaj ekzilitoj en Francion kaj en Meksikion ankaŭ devus iel re-nutri tiajn idealojn kaj ĝuste temas pri du landoj el la plej gravaj en la 68-aj revolucioj.

Aliflanke, estas homoj kiuj deduktas ke la franca majo, internaciigita per la hipia movado, la floraj ornamoj kaj la muzikaj farĉoj, la internaciigo de la drogoj, la eksplodo de NROj, la ekologiismo, ktp, kulminante per la post-modernismo, estis granda trompaĵo. Ĉu havas ian ajn kredeblecon tio kion diras Daniel Estulin en lia (bedaŭrinde nur en la hispana) artikolo “Beatles y la Contracultura”? Kiu estas Daniel Estulin?

Ĉio tio “marĝene de” aŭ “paralele al” la eŭropaj kaj usona imperioj kaj kapitalismoj, kies reagoj al sociaj eventoj de la 18-a jarcento kulminas per la unua granda milito kiu konvertiĝas en monda kiam, laŭ la Zeitgeist-la-filmo USONO provokas la ŝip-dronon de RMS-Lusitania, turista ŝipo, por pravigi sian eniron en la militan negocon.

Ekde ĉi tiu momento fiaskas la projekto de la “Respubliko de la malriĉuloj” kio ekde Paine kaj Robespiere (mi ne scias ĉu ankaŭ Jefferson) bakiĝadis kune kun la teoriaj kontribuoj de la 19-a jarcento iel heredaj de la enciklopediistoj.

Kataluna ĵurnalisto Àngel Casas diris ke, estante sufiĉe juna, Lauren Bacall propetis al la prezidanto Roosevelt ke li intervenu por defendi la 2-an hispanan Respublikon kaj Pascual Maragall, eks-prezidento de kataluna registaro, la tagon kiam oni donis al li la premion “kataluno de la jaro 2007”, diris ke Roosevelt pentis pro la fakto ne esti interveninta.  

Tamen favora al la interveno li estis, tra Pearl Harbor, ankaŭ provokita de USONO laŭ la Zeitgeist-la-filmo, en la 2-an grandan militon, kaj li atingis situi USONON ĉe-kape de la mondaj povoj, tiel kaj tiam komencante la plej agreseman etapon de la procezo de malposedigo kiu nuntempe atingas la plej altan gradon.

La malposedigo estas totala kaj neniu priparolas ĝin: la malŝtatigo de havaĵoj kaj servoj akumulitaj per la sinofero kaj ŝparado de pluraj generacioj de laboristoj en la okcidenta mondo kaj la privata proprigo de la akvo, de la fosiliaj brulaĵoj, de la arbaroj, de la natura heredaĵaro, inkluditaj la genetikaj kodoj de vegetalaj kaj bestaj specoj de la landoj de la Sudo. Kaj neniu diras ion ajn, escepte de malmultaj eruditoj kiuj nur mem inter-legiĝas. (Ĉu pravos Estulin?)

Eble la kolektiva nekonscio jam scias kiu estas la situacio kaj tial Johny Holliday plenigas stadionojn kvar jarojn antaŭ la koncerto!  

(Bonvolu legi la komentojn, ĉar ili ŝanĝigas ĉi lastan paragrafon)

Vivu la Respublikanismon kaj vivu Robespieron, tamen nur se li forĵuras esti subskribinta la malpermeso-dekreton de la “regionaj” lingvoj de Francio. Mi memoras ankaŭ ke Cohn-Bendit iris al Hispanio prelegi por la voĉdonado de la Eŭropa Konstitucio kaj diris ke la depostuloj de la nacioj sen tato devis rezigni profite de ĉiuj. Ĉu kulturan diversecon ne devas defendi ĉiujn?

Unesko, la Internacia Jaro pri Lingvoj kaj multlingvismo

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Thu, 14 Feb 2008 00:24:29 +0000

Joan Inglada has added a post:

Alvenis mesaĝoj al poŝto-listo de Kataluna Esperanto-Asocio pere de Dario Rodriguez kun rilato al Unesko kaj al la Internacia Jaro pri Lingvoj. De tiuj mesaĝoj mi eltiras ke:

En la retejo de Unesko aperis la alvoko de ties Ĝenerala Sekretario Koïchiro Matsuura pri tiu Jaro. La paĝaro kun la listo de la disponeblaj tradukoj, - inter kiuj tiu al Esperanto - estas ĉi tie. La adreso de la esperanta versio estas ĉi tie.

Mi tre rekomendas legi ĝin. Legu ankaŭ la mesaĝon, ege rekomendinda, de H. Mason (komento n-ro. 533, en la franca kaj en esperanto) inter la multegaj reagoj diverslingvaj en la paĝo de s-ro. Orban, kelkaj el ili kun altvaloraj argumentoj, kaj mem konkludu pri la granda solvo kiun donas la fakuloj pri lingva diverseco de la EU. Krome, ili enspezas sufiĉe bonajn salajron pro tio ;-(

Aliflanke Unesko estas reviviganta kaj pliboniganta sian programon "Index Translationum" (Registro de ĉiuj tradukoj de unu lingvo al alia). En la informaro de la programo jam ĉeestas ankaŭ indikoj pri tradukoj el kaj al Esperanto, kiujn oni povas listigi per la statistikilo en ĉi paĝaro .

Index Translationum estas bibliografio de la tradukoj havebla en la reto. Ĝi permesas kompreni kiu tradukas kaj al kiu direkto iras (pliiĝe kaj malpliiĝe) la traduko-fluoj. Ĝi, do, estas ilo por mezuri la kulturajn interŝanĝojn pere de eldonado kaj tradukado, kaj ankaŭ por analizi difinitajn temojn kaj evoluojn de lingvo-sociologio (lingvoj fortaj kaj malfortaj, hegemonioj, literaturaj kaj kulturaj modoj).

Ligilo en la esperantlingvaj ttt-ejoj al la ttt-ejo de la Index Translationum (www.unesco.org/culture/translationum) estus granda helpo, en momento en kiu oni provas renaskigi la Index-on post krizo, kiu endanĝerigis ĝian ekziston.

Mi sentis kuriozecon al "Index Translationum" kaj trovis tion:

cel-lingvo

Germana

Hispana

Franca

Angla

Japana

Nederlanda

Portugala

Rusa

Pola

Itala

Dana

Ĉeĥa

Hungara

Finna

Norvega

Sveda

Greka, Moderna (1453-)

Korea

Bulgara

Slovaka

Kataluna

Rumana

Slovena

Estonia

Litova

tradukaĵoj

259602

193951

184642

109702

104393

99191

69829

61661

59772

58097

56151

46319

45071

38889

35434

23001

22491

21628

20703

16879

14771

13228

12859

11571

11251

el la angla

162501

107352

116731

80893

64784

44070

26565

34655

28938

34883

22127

21806

23666

23368

14098

13215

17109

10273

4998

5494

5370

6483

5926

4644

% angla/totalo

62,60

55,35

63,22

0,00

77,49

65,31

63,11

43,08

57,98

49,81

62,12

47,77

48,38

60,86

65,95

61,29

58,76

79,11

49,62

29,61

37,19

40,60

50,42

51,21

41,28

Mi esperasi ne mise kompreni la aferon; jen iuj el miaj konkludoj: La nordeŭropaj landoj, kiuj sin vantas ke ili ne dublas la filmojn kaj ke ĉiuj parolas la anglan same kiel la gepatran, okazas ke el la tradukaĵoj al la gepatra, pli ol 60% estas origine angla. Kial ili elspezas tiom da mono tradukante lingvon kiun ili fieras regi senpere? Ĉu estas mito tio pri la regado de la angla?

Alia statistiko diras ke la 50% el la tradukaĵoj al la angla lingvo estas el 3 lingvoj, t.e. Germana, Franca kaj Rusa. Nu, interese scii kiom vasta kultur-diverseco atingas la anglo-legantojn ;-)

origina lingvo

Germana

Franca

Rusa

Hispana

Itala

Dana

Hungara

Japana

Hebrea

Nederlanda

Sumo 10 unuaj

Totalo

al la angla

22646

20681

11445

6432

4165

3167

3127

2343

2196

2108

78310

109702

% origina lingvo/angla

20,64

18,85

10,43

5,86

3,80

2,89

2,85

2,14

2,00

1,92

71,38

100,00

Amike,

Joan Inglada

Cenzuro de la amaskomunikiloj en Valencio

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Fri, 18 Jan 2008 22:08:07 +0000

Joan Inglada has added a post:

En 1981a, kiam la katalunoj ekhavis la aŭtonomecan statuson, la kataluna registaro celis starigi katalunligvan televidstacion ĉar ĝis tiam nur ekzistis du hispanlingvaj televidstacioj, TV1 kaj TV2. Tiu lasta elsendis iomete per la kataluna. TV3, la kataluna televido, ekstaris en 1983a. La kataluna lingvo estas la oficiala kaj propra lingvo de Andoro, Katalunio, Valencio (la antikva Regno de Valencio), Balearaj Insuloj kaj Langvedoko, kie ne estas oficiala kaj ĝi estas ankaŭ parolata en la aragona okcidenta franĝo de Katalunio, en iuj vilaĝoj de Murcio, sude de Valencio kaj en la itala vilaĝo de Alghero en Sardlando. Entute estas pli-malpli 10 milionoj da homoj kiuj kapablas paroli ĝin krom tiuj kiuj nekutimas ĝin paroli sed ja ĝin komprenas (inter 1 kaj 2 milionoj).

La valencianoj decidis ke ili ankaŭ volis katalunlingvan televidon, kaj pagis la necesajn antenojn, por ricevi la katalunan televidon en la valencian teritorion. La asocio Acció Cultural del País Valencià (t. e. Kultura Agado de la Valencia Lando), prenis sur sin la respondecon pri la afero kaj instalis serion de ripetiloj tra la tuta Valencia Lando.

Kelkaj jaroj post la apero de TV3, la socialisma Valencia Registaro, antaŭ ol la valenciaj balotadoj, decidis estigi sian televidan kanalon sed ĝi decidis okupi la frekvencon de la kataluna televido, sekve ĉiuj aŭtomate vidus la valencian televidon anstataŭ la katalunan. ACPV ŝanĝis la frekvencojn por esti TV3 vidita denove en la valenciaj urboj.

Post pli ol 20 jaroj de kataluna televido en la valenciaj urboj kaj vilaĝoj, la valencia registara partio PP (Popola Partio), dekstrisma, katolikisma kaj hispanisma, ŝirmis sin sub la Valencia Aŭdo-vida Akto kaj devigis la asocion ACPV fermi la ripetilojn. La asocio respondis ke ĝi ne obeos ĉar tio kontraŭas la liberecojn de esprimo kaj de informado. ACPV estis monpunita, de la valencia registaro, pagi tri cent mil eŭrojn (300,000).

La Valencia Registaro fermis la du grandajn ripetilojn apud la urboj Valencio kaj Castelló (norda grava urbo). Dume ACPV komencis proceson kontraŭ la Valencia Registaro, cele malhelpi ke ĝi ĉesigu la signalon. La Supera Valencia Tribunalo, studas la kazon por determini kion devus esti pli valora, ĉu la libereco de parolo kaj libera informado, ĉu la Valencia Aŭdo-vida Akto. La Tribunaloj de Valencio kaj Castelló apelaciis kontraŭ la Valencia Registaro, kaj sekve haltigis, momente, la ĉesigon de la signalo. Sed la Tribunalo de Alacant (suda grava urbo) apelaciis kontraŭ ACPV, tial la Valencia Registaro fermis la ripetilon en Xixona.

Aliflanke, Eŭropa Unio asertis ke la Valencia Registaro per sia konduto malrespektas la Ĉarton de Minoritataj Lingvoj de Eŭropo, kiu estis subskribita de Hispanio, kaj en kiu troviĝas ke la registaroj faciligu al la malplimultoj atingi la propralingvajn televidajn kanalojn, eĉ inter regionaj aŭ naciaj landlimoj.

Anglalingva informo estas tie: paucliment.lacucalbina.org/wordpress/2008/01/15/censorship-of-the-media-in-valencia kaj mi petas, bonvolu disvastigi ĝin inter viaj anglalingvaj kontaktoj.

Paradokso: kontraŭleĝa televido elsendas naziajn videojn

José Luís Tirado "Josety" estas proprietulo de la kontraŭleĝa televido Castalia Televido, kiu elsendas dum ĝia prov-etapo naziajn videojn. "Hazarde" la instalaĵoj, en la strato Lluis Vives, ekde kie elsendas ĉi tiu televido estas proprieto de la eks-urbestro de Castelló, José Luís Gimeno, nuna Delegita Konsilisto de Castelló Cultural (kultura publika entrepreno) kiun asesoras "Josety" por iu nedifinita projekto La Ciudad de las Lenguas (hispane: Urbo de la Lingvoj) kontraŭ, laŭ la parlamenta opozicio, la brutaj enzpezoj ĉirkaŭ 4.200 eŭroj. Nek la eks-urbestro kiu enspezas salajron eĉ pli abunda, nek la asesoro eksplikis iam pri kio konsistas ilia supozita laboro nek eksplikis kion ili faras por pravigi tiujn salajrojn tiom altaj. Ĉi tiu persono jam ĉefis pro ĵetado de ekstremismaj mesaĝoj ekde TV Castellón, kie li laboris, alimaniere konata kiel Tele Troncho. Josety ne plu laboras ĉe Televido de Castelló pro la nova bildo kiun pretendas doni tiu kiu, por multaj, estas konsiderita la ĉefa loka televido de Castelló kaj tio kondukis al interkonsentita laborfino. Ĉe Castalia TV oni povas vidi la paroladojn de Adolf Hitler, la ekzaltadan periodon de la nazia socialismo - konkrete la sesa kongreso de la NSDAP -, en kiu la kantoj kaj paradoj kosistigas la centran korpon de la bildoj, kiu daŭras dum horoj pro la ripeto de la sama afero en ĝia programado.

Siaflanke la provinca deputitino kaj membro de Nacia Plenumkomitato de BLOC, Maria Gràcia Molés, asertis ke "estas, minimume, miriga la toleremo de la Generalitat (Valencia Registaro) pri iu televido kiu elsendas sen iu ajn malferma permeso kaj kiu sin dediĉas al disvastigo de videoj kaj registraĵoj pri nazia ekzalto, krom daŭrigi la trajektorion de atakoj al la demokratio kiujn faras de antaŭ jaroj ĝia kreinto kaj direktoro, José Luís Tirado "Josety", kaj kiel samtempe sin dediĉas al persekuto kaj klopodo neebligi la kaptadon en la Valenciana Lando de la elsendoj de leĝa televido kiel estas TV3. La mezur-vergo kiun uzas la Registaro estas tre kurioza kaj tre suspektinda pri la egaleco de ĉiuj civitanoj antaŭ la leĝo. Molés asertis ke "jam estus tempo por elpurigi la necesajn respondecojn, por scii kial la Generalitat silentas kaj cedas antaŭ televido sen iu ajn leĝa permeso, se ĝi tion faras malgraŭ la antidemokrataj enhavoj kiujn oni elsendas aŭ ĝuste pro tiuj enhavoj, kaj dume klopodas neebligi al la loĝantoj de Castelló la ricevon de publika kaj leĝa televido, kun ĉiuj plurismaj garantioj kaj de respekto al demokrata sistemo, simple ĉar ĝi ne ŝatas ke la televidantoj povas konstati ke ili komprenas perfekte la parolatan lingvon kaj ke ili ŝatas la enhavojn kiujn ĝi elsendas".

Oni povas vidi specimenon de la opinioj (en la hispana) de Josety en ĉi tiu video de Tele Troncho je la fino de ĉi tiu paĝo: lavanc.com/lavanc/iphp/not1.php?id=2679

Bonvolu helpi la asocion ACPV kaj la valencian popolon pagi la grandegan monpunon. Oni povas transpagi aŭ enkasigi donaceton al hispana bankkonto de "La Caixa" 2100-0700-17-0200599135. La internacia kataluna art-pentristo Antoni Tapies kunlaboris per pentraĵo kiun reproduktaĵon oni povas ricevi kunlabore de minimume 10 eŭroj transpagitaj indikante la kompletan nomon kaj telefonante al kampanja numero +34963918386 inter la 9a kaj 14a kaj inter la 15a kaj la 18:30 horoj de lundo al vendredo.

Al la registaraj valenciaj politikistoj ni diras ke ni estas kontraŭ ilia kontraŭdemokrata konduto, kiun ni ne povas kompreni en la 21a jarcento, kiam televidstacioj kaj radiostacioj ĉirkaŭ la terglobo invadas niajn hejmojn, kaj ni ne povas vidi la televidon de niaj nordaj najbaroj.

Inter la societoj kiuj pretis implikiĝi en la kampanjo troviĝas Col·legi Oficial de Doctors i Llicenciats en Filosofia i Lletres i en Ciències de Catalunya (Oficiala Kolegio de Licenciuloj kaj Doktoroj pri Filozofio, Beletro kaj Sciencoj de Katalunio), Institut d’Estudis Catalans (Instituto pri Katalunaj Studoj) kaj Institut d'Estudis Eivissenc (Instituto pri Eivisiaj Studoj); ankaŭ la politikaj partioj "Convergència i Unió", "Esquerra Republicana de Catalunya", "Inicitiva per Catalunya-Verds" kaj "Bloc Nacionalista Valencià" montris volon aliĝi.

Fruktu kaj multiĝu, kaj plenigu la teron kaj submetu ĝin al vi...

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Mon, 14 Jan 2008 01:25:38 +0000

Joan Inglada has added a post:

La artikoloj de Reza kaj de Tonyo inspiris min skribi ĉi tiun:

Ŝajnas al mi ke estas multaj vidpunktoj rilate al patrujo. Eĉ estas vidpunkto laŭ kiu oni sin difinas monda civitano kaj tiam sia patrujo estas la mondo.

Iuj, eble la plejmulto, difinas patrujon laŭ la familia difino kaj tio dependas de multaj faktoroj. Mi ne scias ĉu la vorto patrujo vekas ĉiam nostalgion. Nostalgio, hejmveo, [dolora] sopiro al perdita patrolando, hejmo, epoko aŭ homo. Ni plendas, lamentas, ĝemas kaj veas. Ni, la venkitoj, sentas minacon pri malfeliĉo. Tia estas la homaro; tiaj ni estas. Mi ŝatus diri: "tiaj ni estis", sed tio, ĉu ebla, tre malproksimas.

Mia patrujo ne plu ekzistas. Mi naskiĝis, kiel aliaj -ĉu multaj, ĉu malmultaj- homoj, en ĉarma kvartalo de mia urbo. La kvartalo de miaj gepatroj kaj de miaj geavoj, eĉ de la plejmulto el miaj prauloj. Ĉiuj miaj konataj prauloj devenas el katalunlingvaj tertorioj. Sed mia patrujo estas mia kvartalo kaj nun ĝi estas preskaŭ nerekonebla. La kvartalo ekzistas, la stratoj estas preskaŭ la samaj. Ĝi havas du placojn. La malgrandeta havas belegan fer-fanditan fontanon Font de Ferro, fronte al kiu mi travivis miajn unuajn kvar vivjarojn, kun miaj gepatroj, patrinaj geavoj kaj du malgrandaj fratoj. Nun nur restas mi. Triste.

La granda placo ne plu ekzistas. Sur ĝi -senasfalta kiel la tuta kvartalo- la geknaboj ludis per turboj, globetoj, pilkoj, fronto aŭ dorso, ĵetono, blind-ludo, kaŝiĝo, rulringo, paradizludo kaj aliaj. Inter la knaboj estis unu tre ŝatata kiu konsistis en du teamoj. Unu knabo staris dorse kontraŭ la muro kaj per la manoj eltenis la kapon de alia knabo kurbigita antaŭ si kaj la aliaj knaboj de la sama teamo, kurbigitaj unu post la alia, formis kvazaŭ longan ĉevalon. La alia teamo, unu knabo post la alia, devas suriri kiel por rajdi sed per unu salto de malantaŭe; plejmalfacile estas la unuaj kiuj devas fari grandan salton apogante sin per la manoj sur la dorson de iu ajn sed saltante kiel eble plej antaŭen por lasi spacon por la tuta teamo. Gajnas la ludon la teamo kiu atingas komplete suriri se la ĉevalo ne eltenas la pezon kaj falas aŭ gajnas la teamo kiu eltenas pli da tempo.

Sur tiu placo estis fontano kaj best-trinkeja trogo kaj matene kaj vespere la tirĉevaloj kaj la muloj alproksimiĝis al ĝi por trinki akvon. Eĉ ŝafaroj kaj kapraroj aliris trinki akvon ĉar en la kvartalo estis/estas la strato de la kraletoj.

La nomo de la placo estas "Cap de Creu" (1), certe ĝi komunikis la urbon kun la antikvaj ŝoseoj, kiuj trairis la kamparon.

La ĉefa festo de la kvartalo estis Sant Joan (Sankta Johano) la antikva festo de la Somera Solstico. Sur la muro estis niĉo en kiu estis statueto de la sanktulo. La antaŭvespero oni festis la kermeson. Du semajnoj antaŭ la festo la gejunuloj vizitis ĉiujn kvartalan domon petante malnovajn meblojn kaj ion ajn malnovan sed bruligeblan cele al fajraĵa tureto, kiu estos pretigita por la kermesa festo. La 23an de junio vespere ĉiuj kvartalaj kunlonĝantoj kunportis seĝojn kaj kunigis ĉirkaŭ la placo. Oni ekbruligis la tureton antaŭ la miro de infanoj, knaboj, junuloj, plenkreskuloj kaj avoj.

Nun ankoraŭ loĝas en tiu kvartalo kaj en la domo kie mi naskiĝis miaj geonkloj, naŭdekjaraj, miaj gekuzoj kiuj ankaŭ estas geavoj. Kaj bopatrino kun filino, bofilo kaj nepoj, sed tiuj en nova loĝejo.

La placo "Cap de Creu" iĝis trafik-cirklo. Mia patrujo malaperis. Ĉu temas pri la "perdita paradizo"?

La homoj kiuj venis de aliaj landoj loĝi en mian kvartalon, iom post iom lernis mian lingvon; ĉefe la junaj, sed la plenkreskuloj ne kapablis. Tamen ĉar mi estis edukita per tiu alia lingvo -certe la grava, mi devis pensi- mi kapablis kompreni ilin eĉ paroleti kun tiuj novvenintaj plenkreskuloj.

Sed antaŭ kvindek jaroj envenis amase multajn enmigrintoj kaj la adaptiĝo ne tiom sukcesis. En la Biblio, Genezo, 1, 24-28, Dio diris: "...Fruktu kaj multiĝu, kaj plenigu la teron kaj submetu ĝin al vi..."

Antaŭ ne multe mi vizitis la lokan kamparon. Tie troviĝis kampo kie kiam infano mi helpis mian patron kulturi la teron. Nun tiu areo estas plenplena de domoj; eĉ en la torentoj estas domoj; eĉ en la vojoj tra kiuj mi vojaĝis per la ĉaro tirita de la ĉevalo.

Kiel oni povas vendi/aĉeti vojojn?

Mi renkontis maljunan geparon kaj ili vidante ke mi ion ajn serĉadis demandis al mi, per mia lerneja lingvo, ĉu mi serĉas ion. Mi resumis al ili mian infanaĝon. Oh! diris ili, ĉi tie nun estas multaj domoj, tio estas nova vilaĝo.

Tiam mi rigardas la mondon kaj pensas: Ah, bone, pro demokratio, movebleco estas rajto...

Nun, januaro-2008, la dekstrisma Popola Partio, paradokse, bazas la balotan kampanjon kontraŭ la persekuto de la hispana lingvo en Katalunio. En la katalunlingvaj teritorioj loĝas 13,5 milionoj de homoj kaj 11 milionoj komprenas la katalunan. Tamen nur unu tutteritoria kaj tri regionaj ĵurnaloj eldoniĝas katalune kontraŭ deko de la plej potencaj kiuj hispanas, la plejmulto el la filmoj, TV kaj radio-stacioj, etikedoj en ĉiuj produktoj, ktp, estas hispanlingvaj. En la valencia regiono de la katalunlingvaj teritorioj la registaro kiu estas sub la dekstrisma Popola Partio fermis la katalunlingvan TV-stacion.

Oni ŝanĝis mian patrujon, oni perfortis ĝin; venis homoj el aliaj landoj, plenigis nian teron kaj submetis ĝin al si...

Post pli ol 250 jaroj de malpermeso kaj persekuto de la kataluna lingvo kaj kulturo, kiam alvenis la demokratio mi esperis la revivigon de nia kulturo. Sed...

Tamen oni devas rigardi estonten. Mia vidpunkto estas ke la homaro nur daŭre restos vivanta, kiel ĝi hodiaŭ estas, se oni atingas protekti la kulturan diversecon; kontraŭe, pere de la konstanta morto de lingvoj kaj kulturoj la diverseco malriĉiĝas kaj la malsamaj necesaj vidpunktoj por trovi solvojn al la gravaj homaraj problemoj ne plu estos, la solvoj ne plu estos kaj la homa ekzistado iom post iom ne plu estos.

Ĉijare estas la "Jaro de la lingvoj" proklamita de Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj por stimuli la plurlingvismon, la unuecon kaj la internacian komprenon. Kion ni povas fari por vigligi tiun eventon?

Estas tiom da laboro por fari! Ekzemple, en Francio oni ŝanĝis la urbajn kaj vilaĝajn okcitanajn kaj nordkatalunajn nomojn al strange francaj nomoj, kiuj perdigis la signifon de la nomo. La toponimia scienco preskaŭ ne utilas por Okcitanio kaj Norda Katalunio. Mi ne scias ĉu la samo okazas en Bretonio. En la esperanta vikipedio oni uzas por Okcitanio la francajn nomojn. Kial ni ne ŝanĝu ilin?

En la mondo estas pli ol 6000 vivantaj lingvoj laŭ la ruĝaj punktoj en la mapo kiun vi povas vidi tie. Vi ankaŭ povas ricevi informojn el tiu retejo. La duono el la mondolingvoj estas en danĝero de estingiĝo nuntempe. La spertuloj diras ke se ni faras nenion, ĉe la fino de la 21a jarcento nur restos 600 lingvoj.

Ĉiu lingvo estas aparta mondo-koncepto, aĵo kiun oni perceptas malantaŭ ĉiuj ĝiaj vortoj, ĉar la lingvo estas la esprimo de kolektiva konduto, de malsama psikologio, nek pli bona nek pli malbona ol aliaj. Ne temas, sekve, pri nur traduki, sed oni devas kompreni. Lingvoj estas kiel mapoj; por bone koni la teritorion ne sufiĉas vidi la mapon, oni bezonas promeni sur la terenon. Ĉiuj kiuj parolas pli ol unu lingvon, tiuj tion scias tre bone. Lingvo estas monda vidpunkto. Disponi pri malsamaj vidpunktoj helpas solvi problemojn pri interkomprenado. Lerni lingvojn helpas kompreni la vidpunktojn de la aliaj. La movebleco estas rajto; lerni la lingvon de la loko kien ni nin movas estas signo de civitaneco.

(1) Cap de creu estas kruca kapo, eble tio signifas la plej fora loko de la urbo kaj ĝis la 19a jarcento tie estis tiu kruco kiu tiam estis translokita ĵus je la fino de la urbo kaj nun mi ne scias kie ĝi estas.

La mapo ne estas la teritorio

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Tue, 08 Jan 2008 12:12:40 +0000

Joan Inglada has added a post:

Mi trovis du-paĝan recenzon pri "Science and Sanity" de konatulo mia, farita antaŭ kelkaj jaroj, kiun mi tradukis kaj kiun mi alŝutas en mian blogon ĉar ĉi tiu libro estis menciita de Lluis en la komentoj al mia artikolo "Ne pensu pri elefanto" kaj en la diskuto Kial ni elektas labori por la justeco ... de la Grupo "Demandu ateiston"

Mi ne scias ĉu la recenzo rilatas al la tuta libro aŭ nur parte. Ĉar Lluis legis la libron mi ŝatus liajn komentojn.

--------------------------------------------

"La mapo ne estas la teritorio"

diras Alfred Korzybski.

En lia verko skribita en 1933a "Science and Sanity" li parolas jam pri la koncepto "neuro-lingvistika lernado", "neuro-lingvistikaj reakcioj" aŭ "neuro-lingvistikaj efikoj". La kompleta citaĵo, ĉerpita de la antaŭparolo de la reeldono de 1941, tekstas jene: "Mapo ne estas la teritorio kiun ĝi reprezentas, sed, kaze esti ĝusta, ĝi strukture similas la teritorion, jen la kaŭzo kial ĝi rezultas utila. Se la mapo povus esti ideale ĝusta, ĝi inkludus (laŭskale reduktita) la mapon de la mapo. Se ni pripensas niajn lingvojn, ni trovas ke, en la plej bona okazo, ili devas esti konsideritaj tiel nur kiel mapoj. Vorto ne estas la objekto kiun reprezentas; la lingvoj ankaŭ elmontras ĉi tiun karakterizan kapablon mem reflektiĝi: ni povas analizi lingvojn per lingvoj. La "lingvaĵo de la mapo" nepre malaktualiĝinta, devas alporti nin al semantikaj katastrofoj, ĉar trudas kaj reflektas ĝian kontraŭnaturan strukturon...

Estante la vortoj kaj la objektoj kiujn ili reprezentas du malsamajn aĵojn, la strukturo, kaj nur la strukturo, konvertiĝas en la sola interligo inter la parolaj procezoj kaj la empiriaj datumoj. La vortoj ne estas la aĵoj pri kiuj parolas... Se la vortoj ne estas aĵoj, kaj la mapoj ne estas la teritorio mem, tiam, evidente, la sola ligo ebla inter la objektiva mondo kaj la lingva mondo devas troviĝi en la strukturo, kaj nur en la strukturo. La sola utileco de mapo aŭ lingvo dependas de la simileco inter la empiriaj mondoj kaj la mapoj-lingvoj. La fakto laŭ kiu ĉiu lingvo havas iun strukturon... alportas nin al tio ke senkonscie ni legas en la mondon la strukturon de la lingvo kiun ni uzas..."

Tra 900 paĝoj, Korzybski parolas pri la neuro-lingvistika naturo de la homo kaj kiel ni procezas la informon. Li diras ke la homoj havas semantikan vivostilon, ni estas semantikaj kreaĵoj tra la nervoza sistemo, ni faras abstraktaĵojn ekde la teritorio de la mondo en kiu ni evoluas. Li asertas ke ni vivas pli per simboloj (vortoj, bildoj, sonoj, sensacoj, ekpensoj...), ol tra nia kontakto kun la realaĵo. Estas pli facile vivi per simboloj ol klopodi distingi inter simboloj kaj la realaĵo, inter la mapo kaj la teritorio. Ni reciproke konfuzas la mapon kaj la teritorion.

Ĉar ni estas semantikaj estaĵoj, ni nepre kreas simbolojn. Kaj ni nepre respondas al nia mondo laŭ mapoj, ne laŭ la realaĵo. Kiam okazas tio, Korzybski diras ke ni konfuzas reciproke kaj la mapon (niajn lingvajn simbolojn) kaj la teritorion. Ni identigas du aĵojn kiuj ekzistas je malsamaj logikaj niveloj. ... Ne estas pri la mondo pri kio ni traktas, sed pri niaj mapoj de la mondo, pri nia modelo de la mondo. Ni povas fari tion, fakte, kiam ni priskribas kion ni vidas (kion ni perceptas), sed ni ne vidas la teritorion pri kiu temas. Ni preferas vidi la konceptojn (mapojn) supermetitajn sur la teritorio (ekzemple, kiel okazas en la strukturo de la halucinoj aŭ de la hipnoto). Sed, kompreneble, kiam ni faras tion, ni ŝovas nin en danĝero, pro tio ke ni faras nesufiĉan ĝustigon de la mondo se ni konscias pri la mondo kiel io filtrita per la mapo, kaj ne pri la mondo kiel ĝi estas. Kaj tio, kiel diras Korzybski, konvertas nin en frenezajn personojn kaj, se ni ne ĝin korektas, en personojn demencajn.

La laboro de Korzybski pri la lingvaj aŭ semantikaj reakcioj supozas la komencon de postaj laboroj pri kiel funkcias la metamodelo kaj la signifoŝanĝo. Tiel, Korzybski diras ke ĉiam kiam homo havas fortan emocian respondon kiu ne temas pri io rilata al nuna stato, tio signifas ke ŝi/li havas semantikan respondon, kondiĉita pro ĝia signifo. Tiu homo havas semantikan respondon en sia korpo, pro tio ke estas la vortoj kiuj startigas ŝian/lian nervozan sistemon, ne la aktualaj eksteraj stimuloj. La nervoza perturbo estas konsekvenco de la signifoj kiujn ŝi/li atribuis al sia penso.

Korzybski klarigas kiel semantiko koncernas rekte nian nervozan sistemon. Ni pensas pri vortoj kaj pri lingvo-formoj en la interno de nia cerbo. Ĉi tiu sensa sistemo por procezi informadon kaj krei internajn reprezentadojn komprenas ankaŭ la komponado de nia nervoza sistemo (kun nia vid-kortekso, aŭd-kortekso, ktp). Tio sekve koncernas nian korpon kaj la reston de nia fiziologio (la rilato menso-korpo). Ĉi tiu nova semantika faktoro en nia nervoza sistemo estas iu homa karakterizo kiu ne ekzistas en la bestoj.

La homoj estas semantike kondiĉitaj. Ekde ni ne uzas vortojn kiel signaloj (kiel faras la bestojn), sed kiel kompletaj simboloj, niaj simboloj permesas al ni procezi informadon tra meta-nivelojn (ni ĉiam povas generi vortojn por priskribi ajnan aĵon kiu okazas al ni, sed ni ankaŭ povas generi vortojn pri tiuj vortoj). Ni havas senliman kapablon por funkcii en multoblaj komunikaj niveloj.

Tio signifas ke ni povas vivi en malsamaj abstraktaj niveloj, sed se ni ne atentas ni povas konfuziĝi en ĉi tiuj niveloj de abstrakteco. Niaj simboloj nin koncernas laŭmezure ke ili kreas unu el la plej signifajn aspektojn de nia medio, ili al ni povas indukti iujn psiko-fiziologiajn statojn rilatantaj al niaj internaj reprezentadoj, ne al la eksteraj. Kondiĉe ke niaj semantikaj reakcioj estu simple tio, reakcioj, ili estas aŭtomataj, tujaj kaj senkonsciaj. Estas nia homa programado kiu nin manipulas kaj kiu nin lasas, ŝajne, sen opcioj. Kiam ni konscias pri abstrakteco, ni eldiras semantikajn respondojn. Tio estas, ni konscie povas ŝanĝi la signifojn (ekzemple nian semantikon) kaj tiel generi novajn respondojn.

Ĉio antaŭa eksplikas nian necesecon ellerni kaj programi (aŭ reprogrami) neŭrolingvistike. Ĉiam kiam iu operacias ene de sia lingva medio sen kono de siaj propraj lingvaj kutimoj (interna dialogo, internaj reprezentadoj) kaj sia struktura influo pri si mem, estos facile al li elvolvi ĉian tipon de malekvilibroj.

Por ni, la homoj, la lingvo reprezentas nian pli altan neŭrologian funkcion. Korzybski diras ke por ni la lingvo estas fundamenta psikofiziologia funkcio. Ĉar la tuta lingvo havas strukturon, la tuta lingvo implicas semantikajn reakciojn interkonektitaj aŭtomate. Preskaŭ ĉiuj homaj atingoj ripozas en nia simbolouzo, tio estas, en nia kapableco klare kaj ĝuste komuniki. Ni havas simplan semantikan kaj simbolan vivomanieron el kiu ni ne povas eskapi. Reciproke, la bestoj ne havas doktrinojn, kredojn, laŭ la signifo kiun ni donas al ĉi tiuj vortoj. La doktrinoj ne apartenas al ilia medio. Sed ja ili apartenas al la nia kaj ĉar la semantikaj kondiĉoj apartenas al nia medio pli fundamenta, se ili estas trompaj ili povas nin pertorbi kaj faligi nin en plenajn procezojn de malstabileco. Nia nervoza sistemo realigas abstraktaĵojn, resumojn, integras laŭ niveloj kaj laŭ diferencaj ordonoj kaj laŭ la rezulto de stimulo, sekve, ĝi ne estas la stimulo mem.

Resume, Alfred Korzybski proponas en sia verko ke kiel semantikaj estaĵoj kiuj ni estas, ĉiuj ni konstruas nian mondon pere de la signifo de la vortoj kaj frazoj kiujn ni uzas, povante rekoni kaj konsciiĝi ke ajna aĵo kiun ni diras ne estas tiu aĵo, sed ke kiam ni estas en la parola nivelo ni povas ankaŭ savi nin pri la semantikaj reakcioj kiuj kondukas nin identigi la mapon kun la teritorio. Tiel, la mondo kiun ni mem kreas por vivi povas esti tiu kiu al ni malfermas eblecojn de funkciado kaj de spertoj anstataŭ tiu kiu nin plenigas de limigoj. Ĉio estas en la parola nivelo.

Ne pensu pri la Elefanto

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Wed, 26 Dec 2007 23:12:55 +0000

Joan Inglada has added a post:

Kolego mia ĵus legis la libron "Ne pensu pri la Elefanto" de la lingvisto kaj scia sciencisto George P. Lakoff (ĝorĝ lej-kof). De tiu libro li faris resumon al mi, kiu pli-malpli tekstas jene:

La homoj kiuj ŝatas labori por la plibonigo de la socio bazis tradicie siajn strategiojn en aksiomo: la homoj estas esence raciaj, kaj por liberigi ilin, kion oni devas fari estas havigi al ili ĉiun informon kiel eble plej klare, por ke estinte ĝi komprenita kaj racie analizita la homoj mem ĉerpu la plej logikan konkludon kaj konsekvence agu por protekti ilian propran intereson.

Nenio pli evidenta kaj komun-saĝa. Tamen, ĉi tiu aserto estas tiel falsa kiel la tero estas ebena. Ĝi estas ekpenso kiu devenas de la tempoj de la Klerismo, sed jam de antaŭ jardekoj la moderna psikologio kaj la neŭrobiologio pruvis ke tio ne funkcias tiele.

Fakte la homoj estas esence emociaj. Nia maniero kompreni la mondon kaj agi, okazas ĉiam surbaze de la nomitaj konceptualaj skemoj aŭ kadroj. Ĉi tiuj kadroj estas strukturoj kiujn ni havas fizike gravuritajn en niaj cerbaj cirkvitoj, kaj ili kreiĝas aŭ ili modifiĝas per tre malrapida proceso, kiun oni jam sufiĉe bone konas, kaj en kiu, kurioze, la racio estas nur iu plia komponanto, kaj ne la plej grava. Kaj krome, la plej granda parto de tiu proceso okazas subkonscie.

Nu: kiam la cerbo alfrontas al informaĵo kiu alĝustiĝas bone en kadro, la cerbo tendencas akcepti ĝin preskaŭ senhezite. Kontraŭe, la datumoj kiuj kontraŭdiras la kadrojn, eĉ la palpeblaj kaj nekontesteblaj evidentecoj, simple repuŝiĝis. La cerbo ilin neas, aŭ se ĝi ne povas, ĝi aŭtomate alrigardas aliflanken. Tio ne signifas ke ni estas stultaj. Simple niaj cerboj evoluis tiel.

Ie mi legis ke la amerikaj loĝantoj de la 15a jarcento tute ne povis vidi la alproksimiĝon de la kolumbaj karaveloj kaj laŭ la teorio de George Lakoff tio ne signifas ke la amerikaj indiĝenoj estis stultaj sed ke tiu informaĵo ne alĝustiĝis al iliaj mensaj kadroj kaj simple repuŝiĝis. Ilia cerbo neis la evidentecon kaŭ ĝi aŭtomate alrigardis aliflanken.

Oni bezonas multan koncentriĝon kaj volon por asimili datumon kiu kontraŭdiras la proprajn kadrojn, kaj tre malmultaj homoj pretas kaj kapablas fari tion. Tial la komunikado kiu baziĝas pri la argumentado nur taŭgas por konvinki tiujn, kiuj jam estas konvinkitaj aŭ emas konvinkiĝi, sed estas praktike netaŭga por ŝanĝi ies opinion. Tamen ekzistas aliaj manieroj, tre efikaj, influi aliajn personojn dank' al fakto alĝustigi la mesaĝon en la skemojn de la aliaj personoj, aŭ eĉ ŝanĝi rekte iliajn referenckadrojn. Tiel oni eĉ povas atingi ke iu ajn agus rekte kontraŭ siajn proprajn interesojn, kondiĉe ke la "ordonoj" venu envolvitaj en taŭga kadro. Nur rimarku tiujn malfeliĉajn "dekstrulajn laboristojn" kiu voĉdonas ĝoje favore al la malkresko de socialaj servoj kaj la kresko de necerteco kaj krome ili pensas ke ilia vivo pliboniĝos. Dum la maldekstrularo ankoraŭ ne sciiĝis pri tio, la dekstrularo ĝin perfekte konas de la epoko de Goebbels. Kaj ja, ĝi uzis de la unua momento ĉi tiun konon por indukti en la homojn submetiĝajn kaj soporajn sintenojn, kio ja plaĉas al ili. Ili unue kreis la politikan propagandon, kaj poste, kiam la "afero" elmigris en Usonon, ili elpensis la modernan merkatikon.

Sed Lakoff diras ke ĉi tiujn samajn strategiojn oni povas uzi por komuniki efike liberigajn mesaĝojn. Simple temas pri tio ke anstataŭ celi la manipuladon de aliulo, la intenco celas sincere komuniki ion, sed tiel ke ĝin oni vere asimilas. La uzo de metaforoj estas baza tiucele.

Eble tio rilatas al tiu konata diraĵo: "la signifon de nia mesaĝo oni mezuras laŭ la ricevita respondo de la ricevinto. Se la ricevita respondo ne estas tiu kiun oni deziris, oni provu ŝanĝi la mesaĝon. Se oni ne ŝanĝas la mesaĝon oni ne esperu malsaman respondon."

Lakoff dum prelego proponis al la aŭskultantaro ne pensi pri la elefanto, sed neniu povas elteni la provon.

La kutimo bruligi la trunkon solenas la alvenon de la Nova Suno

nobody@ipernity.com (Joan Inglada) — Tue, 25 Dec 2007 08:51:41 +0000

Joan Inglada has added a post:

La hejmo kaj la magio de la tió (ŝtipo).

La kutimo bruligi la trunkon solenas la alvenon de la Nova Suno.

La prapatra tradicio de la tió, kiu festas la vintran solsticon, transformiĝis en festo por la knaboj.

-----

Ĝin mi aŭdis hieraŭ kiam mi promenis tra la strato Portal de l'Àngel de Barcelono:

--"Rimarku, oni malkonstruis tiun kinejon kiu estis..."

--"Certe ili konstruos apartamentojn. Aŭ butikon. Aŭ kafejon...".

Baudelaire mem plendis: "Parizo ŝanĝas pli rapide ol la koro de mortonto". La urboj estas kiel la tradicioj: Barcelono estas ĉiam Barcelono sed ne estas la sama ol antaŭ du jaroj.

La tradicioj signifas daŭre adaptiĝi al la tempoj. La rito de la tió, ekzemple: "la tutan vivon oni ĝin aranĝis"; kvankam ĝi malmulte similas al la priskribo kiun faris Frederic Mistral ĉe Memòri e raconte (memoraĵoj kaj noveloj) de la 19-a jarcento. Tiun tagon la kamparanoj finigis sian laboron antaŭe por meti "la trunkon en la fajron" hejme. Kaj iufoje iu parenco aperis kaj diris al ni: "Bonajn festojn, kuzoj! Mi venas almeti la trunkon en la fajron kun vi!". Kune ni iris gaje serĉi la kristnaskan trunkon, kiu devis esti el fruktodona arbo.

En la kampardomo, ni igis ĝin trifoje rondiri la kuirejon, kaj en la lasta, antaŭ la kameno, mia patro verŝis sur ĝin, solene, glason da bolita vino, ekkriante: "Ĝojon, ĝojon! Kun la kristnaska nokto al ni iras ĉio bone. Dio nin permesu vidi ĝin venontjare. Kaj se ni ne estas pli, Dio volu ke ni ne estu malpli". Tiam ĉiuj kriis: "Ĝojon!". Kaj ni metis la trunkon inter la rulŝtonoj de la kameno kaj, kiam krakas la unua flamo, diris mia patro kruco-signante al si: "Elsaltu la flamo, brulu la trunko!"

Ĉi tiu trunko havas laŭ la loko malsaman nomon: en la kataluna medio ĝenerale estas la tió, sed en Taüll (*) estas la tronca de Nadal (kristnaska "trunkino"); en Ribagorça (*), la rabassa (trunko); la conco del foc ("avo-onklo"de la fajro) en Pallars (*) kaj la soca de Nadau (kristnaska trunko) en Vall d'Aran (*) .

En Eŭskio ĝi prenas formon en la persono de la Olentzero, dum en Andaluzio estas la trunko de kristnaska nokto. En Provenco oni nomas ĝin lou cachofio; en Francio, le tréfoir, kaj en la germana Vestfalio, der Christbrand... Ĝin ankaŭ kultas en Flandrio, en Anglio kaj en la slavaj popoloj.

En Katalunio ankoraŭ konserviĝas, sed kiamaniere! Infaniĝita, sensprita, malbonvendita ĉe la foiro de Santa Llúcia kun la ridinda barretina (kataluna tradicia ĉapo) kaj la rideto pentrita... Ĝi fekas donacojn kiam sonas "Feku tió / feku nugaton / se ĝin vi ne fekas / mi vin bastonbatos!". Tiu kutimo de la kampara kaj montara Katalunio alvenis en Barcelonon kun la migradoj kiuj okazis en la 18a kaj 19a jarcentoj.

La tió kunmemoris la riton de la Nova Fajro, la solstica festo. La domo en ombroj kaj la kameno estingiĝinta. Post beni ĝin, solene oni metis ĝin en la kamenon kaj oni bruligis ĝin. Proksime de la fajro, la tablo de la solstica nokto kovrita per fadenotablotukoj. Sur la tablotukoj la nova pano, knedita kun la faruno de la unua garbo de la antaŭa rikolto; kaj la nova vino de la ĵusa vinber-rikolto. Oni metis la Tempon al nulo kaj la Mondo, la Vivo komenciĝis: estis la liturgio de Nova Suno.

Iuj tradicioj forgesiĝas, aliajn oni elpensas. Aŭ ilin oni importas kaj enkorpigas en la proprajn. Multaj transiras de jaro al jaro. Kvankam ĉiuj ŝanĝas tiel rapide kiel urbo, kiel la koro de mortonto.

(*) T.N. nordokcidentaj katalunaj lokoj.

Aŭtoro: Joan Soler Amigó. Elkatalunigita, helpe de Darío Rodríguez, el la ĵurnalo "El Periódico":