Posts from Tonyo

La alia 11-a de septembro

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Fri, 11 Sep 2009 15:49:13 +0000

Tonyo has added a post:

En 1973:

La lastaj vortoj de Salvador Allende, en Esperanto.

100 jaroj de la U-Kongreso de Barcelono

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Thu, 10 Sep 2009 17:23:36 +0000

Tonyo has added a post:

Ĝuste dum tiuj ĉi tagoj oni kunmemoras la 100-an datrevenon de la kvina Universala Kongreso, kun la vizito de Doktoro Zamenhof al Barcelono (kaj poste al Valencio).

Kun tiu preteksto, mi verkis du artikolojn por reta ĵurnalo kie mi kelkfoje kunlaboras:

Pri la unuaj Internaciaj Floraj Ludoj.
Pri la forpaso de Marie Schröder, ĝuste kiam ŝi estis vijaĝonta al Barcelono (tiun informon inspiris al mi la blogoj de Ailanto kaj de Bernhard)

Cetere, mi mencias en la unua la informon ke la konata pedagogo, kaj martiro de la Tragika Semajno, Francisco Ferrer i Guardia, havis rilaton kun Esperanto. Jam du amikoj petis al mi klarigon pri tio, kaj nun mi trovis la precizan fonton: La informo aperas en la libro de Xavier Margais, "El moviment esperantista a Mallorca", p 181. Mi tradukas:

En [la ĵurnalo] "La Almudaina" (4-a de septembro de 1909), inter aliaj novaĵoj, oni informas ke Francesc Ferrer sin direktis al Granollers por iri kun amikoj al Barcelono kun la celo ĉeesti la Kongreson de Esperanto. En "La Última Hora" (3-a de septembro 1909) entre aliaj novaĵoj ili rakontas la traserĉadon kiun oni faris al li. Oni asertis ke li portis poŝtranĉileton, fotilon kaj en la monujo leteron en Esperanto pri kiu, ĉe ties prenado, li montris aktivan intereson ke ĝi estu detruita.

Ne estas pliaj informoj pri lia aktivado, laŭ mia kono, kaj ĉiukaze li ne ŝajnas tre aktiva esperantisto. Nur famiĝis unu lia diro, kiam oni demandis kial li uzas en sia lernejo la hispanan (kastilian), kaj ne la katalunan, ke li eĉ preferus uzi Esperanton. Plian detalojn legu ĉe Joan.

Pretiĝante por SAT-kongreso

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Fri, 17 Jul 2009 18:57:27 +0000

Tonyo has added a post:

Morgaŭ komenciĝas la 82-a SAT-Kongreso en Milano (Italio), sub la devizo: "Elmigri senlime, vivi sennaciece". Ĝi finiĝos la 25-an, kvankam ne por mi, kiu devos reveni jam marde. Do, jen la lasta ebleco. Profitu la ŝancon, kaj aliĝu tuj!

Informoj pri programo, praktikaj informoj kaj aliĝmanieroj aperas en: http://sat.arciesperanto.it

Okaze de la Kongreso aperos libro "Gramsci kaj esperanto", eldono de Andrea Montagner kun enkonduko de Carlo Minnaja. Ankaŭ estos prezentata "Plano B", traduko de fama libro por tuja agado, pri kiu mi esperas baldaŭ rakonti pli.

En Pola Radio

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Sun, 24 May 2009 22:24:18 +0000

Tonyo has added a post:

La temo de la prelego estis la laborista movado en Vaskio, kun speciala atento al du esperantistoj kaj socialistoj, membroj de la unua aŭtonoma vaska registaro. Ĝin vi povas trovi en mia retejo, http://www.delbarrio.eu/gracia.htm. Pri tiu tempo, vi povas vidi du bildojn en tiu ĉi retejo: klaku sur la apudan foton. Ilin donis al mi homo tiam aktivanta, kaj feliĉe ankoraŭ vigla, Eduardo Larrouy, kiun mi kun granda ĝojo mencias en la intervjuo.

Kaj ankaŭ mi parolas pri aliaj aferoj, mi esperas ke daŭre interesaj.

Twitter-2

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Wed, 13 May 2009 20:11:43 +0000

Tonyo has added a post:

Antaŭ kelkaj semajnoj mi skribis pri tiu servo de mikroblogado, Twitter. Nun mi elpensis novan utilecon por ĝi: instrui Esperanton. Legu pri tiu eksperimento en Libera Folio.

Nova aspekto de mia retejo

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Sun, 29 Mar 2009 17:07:41 +0000

Tonyo has added a post:

Dum la lastaj tagoj mi iom variigis la aspekton de la ĝeneralaj paĝoj de mia persona retejo, ĉe http://www.delbarrio.eu.

Mi ankoraŭ ne finis la adapton de ĉiuj, kaj mankas iom da laboro. Tamen, se iu ne havas ion pli interesan por fari dum tiuj ĉi tagoj, mi kore bonvenigus komentojn, sugestojn, kritikojn, ktp. Mi ne multe kompetentas pri teknikaj informadikaj aferoj, sed ŝajnas al mi ke nun la aspekto estas iom pli kohera kaj altira, kaj mi kreis kodojn de koloroj kaj stiloj por distingi (ne ĉiam akurate) la lingvon uzatan kaj la temon de la unuopaj paĝoj. Komparu ekzemple la tri indeksojn:

http://www.delbarrio.eu/eo.htm (esperante)
http://www.delbarrio.eu/es.htm (hispane)
http://www.delbarrio.eu/ali.htm (alilingve)

kaj ankaŭ la indeksojn pri literaturo, muziko, historio, eseoj, ktp. Mi ankaŭ celis ligi pli el unu paĝo al la ceteraj.

Se vi volas do komenti ion, teĥnikajn aŭ formajn, kaj se vi trovas erarojn, malbonajn ligojn, nelegeblajn tekstojn, ktp, mi tre dankus ilin.

Esperantŭiter

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Wed, 25 Feb 2009 23:03:08 +0000

Tonyo has added a post:

Por tiu kiu ĝin ne konas, temas pri retejo / servo, en kiu oni mesaĝas / blogas, sed tre mallonge, preskaŭ nur por doni tre mallongajn detalojn, ĝenerale pri sia stato kaj faroj. Vi povas amikiĝi kun aliaj homoj, kaj tiel vi scias novaĵojn pri ili tuj en la momento.

Nu, mi ne intencis ĝin utiligi, ĉar ne estas tempo por tiom atenti, eĉ preskaŭ ne por Ipernity, kiun mi lastatempe ne tre ofte povas viziti. Sed ĉiukaze mi malfermis konton, kaj nun trovis ke estas pli da esperantistoj tie ol mi supozis. Do, se vi iam decidas aliĝi al ĝi, mia konto estas http://twitter.com/tonyodb

Mi ne promesas ĝustatempajn ĝisdatiĝojn, sed certe estos plezuro se mi iam renkontas vin tie.

(Noto: mi modifis la titolon. Plaĉas al mi tiu eltrovo "Esperantŭiter")

Hipokritaj filmoj

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Sun, 01 Feb 2009 19:58:53 +0000

Tonyo has added a post:

Se vi ne konas la filmon, mi simple diru ke ĝi enhavas denuncon pri la fitraktado al la aborigenoj en Aŭstralio, kaj specife al la kampanjo eduki la mestizojn en kristanaj misioj por viŝi la rilaton al la malnova raso kaj kulturo (pri tio estis artikolo de Franciska Toubale en numero de "Sennaciulo" de pasinta marto). Tiu estas la baza temo de la filmo, kiu kondukas la historion. Do, kiel vi vidas, la alrigardo estas ŝajne progresema kaj denunca. Sed mi havas problemon: se la ĉeftemo estas la aborigenoj, kial la ĉefroluloj estas la blankuloj?

Nu, tia alrigardo povus esti akceptebla en aparta kazo, en kiu oni volas rakonti historion el alia vidpunkto, el la rolo de flanka spektanto. Sed, kiel vi povas imagi, tio ne estas la kaŭzo: simple la filma grandindustrio bezonas belulojn, stelulojn.

Laŭ mi, tiu estas klara kazo de hipokriteco, kaj mi devas konfesi ke mi ne povas elteni ĝin.

Kaj ĝi estas tre ĝenerala. Mi havas liston de filmoj en kiuj la fenomeno ree okazas: blankuloj estas la malbonaj, sed blankuloj estas la herooj.

Mi unue rimarkis tiun fenomenon kiam sufiĉe juna mi ĉeestis kinmaratonon kun tri filmoj pri la milito de Alĝerio. Unu estis la fama “La batalo de Alĝero”, de Gillo Pontecorvo, filmo sobra, kies ĉefroluloj, kolektivaj, estis la loĝantoj de la urbo. Sed la du aliaj (unu el ili “La question”, la alian mi ne memoras), kvankam teorie favoraj al la alĝeria sendependeco, uzis la vidpunkton de la bonaj blankaj eŭropanoj. La komparo de la filmoj montris la falsecon de la lasta elirpunkto.

Poste mi rimarkis kiom oftas la sama fenomeno en aliaj filmoj. Ekzemple, oni povas kondamni la mistraktadon al la nigruloj, uzante kiel ĉefroluloj blankajn advokatojn, kiel ĉe "Mortigi najtingalon" ("To kill a Mockingbird"), blankajn policistojn, kiel ĉe “Ardas Misisipio” (“Mississippi Burning”), aŭ blankajn ĵurnalistojn, kiel “Kriu liberon” (“Cry freedom”).

La samon oni trovas ofte en la vakeraj filmoj teorie favoraj al la indianoj. Al tiu kategorio apartenas la filmo kiun mi konsideras la pinto de la hipokriteco “Dancanta kun lupoj” (“Dances with Wolves”). Jes, Kevin Costner eble estas amika al la ruĝhaŭtuloj, sed ne tiom ke li povas enamiĝi al unu: li bezonas blankvizaĝulinon por ke ekzistu amafero.

Mi tamen devas koncedi ke temas pri subjektiva impreso, kaj inter miaj plej ŝatataj filmoj troviĝas unu en kio okazas io eĉ pli grava: en “La jaro kiam ni vivis danĝere” (“The Year of Living Dangerously”) ne nur la ĉefroluloj estas blankhaŭtaj, sed eĉ la indiĝena rolulo estas aktorata de usona aktoro. Sed en tiu filmo Peter Weir ne estis alveninta en Holivudon, kaj li sukcesis fari specialan majstroverkon.

Sed ĉiukaze la regulo miaopinie devas esti klara, kaj mi sentas ke ĝi validas ankaŭ kiam mi legas kelkajn alvokojn de homoj rilate al la etnaj rajtoj, kaj al etnoprotektaj movadoj: la ĉefrolulo devas esti la suferanto.

La Magoj bone kondutis

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Sun, 18 Jan 2009 20:06:48 +0000

Tonyo has added a post:

En Hispanio ne estas Avo Frosto kiu alportas donacojn por la infanoj, kaj la ne tiom infanaj. Tie ĉi estas la Tri Magoj el Oriento, kaj la surprizo kaj la ĝojo venas la 6-an de januaro. Tion jam rakontis Manolo ĝuste la antaŭtagon, kaj mi tuj nervoze demandis kion alportos al mi la Magoj.

(Mi aldonu ke Manolo respondis ke ili donacos karbon, kio estas kion ili alportas al la miskondutaj knaboj – tamen ĉe mi la nuanco estas tre malsimila, ĉar mi devenas el minista familio).

Mia komento estis kompreneble tute ŝerca, ĉar la festo perdis grandan parton de sia magio de kiam miaj infanoj kreskis kaj konis la novaĵon ke “la Magoj estas la Patroj”, kiel oni ŝablone diras kiam oni volas elrevigi homojn pri sonĝoj kaj revoj.

Sed mi ricevis fortan surprizon. Ĉijare la magoj estis la filoj. Ili alportis donacojn, kaj ili ne estis ŝablonaj.

Estas malfacile trovi adekvatan donacon por paĉjoj. Ŝajnas ke por maturiĉoj (masklaj mezaĝuloj) nur taŭgas libroj, parfumoj aŭ kravatoj. En mia kazo libroj perfektas, sed ili malofte rezultiĝas bonaj donacoj, ĉar miaj preferoj forte malsamas disde la libroj legitaj de la edzinjo kaj la filoj (ili legas fikcion), kaj por ili malfacilas scii pri kiu malkutimaĵo mi nun interesiĝas.

La knaboj riskis... kaj trafis. Junecan t-ĉemizon, kiun mi nun surportas, kaj du ege interesajn librojn. Eble ne tiujn kiujn mi aĉetus, sed plene trafajn, kaj, ĉefe, montrantajn maturan juĝon.

La filiĉjo elektis la hispanlingvan version de la biografio verkita de usona historiisto Gabriel Jackson, pri la lasta ĉefministro de la hispania Respubliko, Juan Negrín, politikisto tre polemika, pri kiu necesis senpartia analizo jam de antaŭ jardekoj. Mi konsideras la biografiaton tiom interesa, ke mi estis dediĉinta al li artikolon en mia blogo antaŭ du jaroj (kaj la filo tion ne sciis!).

La filinjo (ĉu panjo helpis?) riskis fikcion, sed specialan, kaj ŝi denove trafis. “The Curious Incident of the Dog in the Night-time” estas anglalingva novelo rakontita el vidpunkto de aŭtista junulo. Mi ankoraŭ ne finis ĝin, sed la impreso kiun ĝi postlasas estas vere nekutima. Ne mirindas ke ĝi fariĝis, laŭ mia kono, tre sukcesa en Britio.

Mi ne multe scias persone pri aŭtismo kaj sindromo de Aspergeno, sed dum tiuj ĉi tagoj la legado de tiu novelo hazarde koincidis pri diversaj informoj kiujn mi trafis diversloke, pri studoj pri ĝiaj heredaj kaj/aŭ dumgravedaj kaŭzoj, pri la ebla antaŭnaska detekto kaj ties sekvaj ebloj, kaj pri la ebla aŭtismo de unu el miaj plej admirataj homoj, kiun mi menciis en alia blogaĵo pri malkono pri sciencistoj, la fizikisto Paul Dirac. Aŭtismo estas sindromo kiu multe pensigas. Ĉu vere temas pri malsano, en plejmulto de la okazoj? Kiel marki limon en kontinua spektro? Ĉu oni vere povas difini ĝin kiel kazon de ekstrema maskleco? La kazoj bezonantaj specialan zorgon kaj traktadon ŝajnas esti delikataj kaj teruraj por la familio. Tial iom senkuraĝigas trovi komentojn, kiel iujn aperintajn sekve al la artikolo en blogo en tiu ĉi spaco; mi tiam pensis ke kelkaj rimarkoj estis tro frivolaj, sed mi nun konvinkiĝis pri ĝi.

Sed, revenante al la komenco: la Magoj sendis pensigajn donacojn. Kion pli trafan oni povus peti?

Mia nova Eklezio

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Thu, 23 Oct 2008 21:29:41 +0000

Tonyo has added a post:

(mi skribis tie ĉi aldonan tekston por akompani la apudan bildon, sed nun mi ne trovas ĝin sufiĉe amuza; do, pli bone vi mem sugestu en la komentoj; mi nun estas iom mallaborema )

POSTNOTO: Mi ĉiam supozis ke ĉiuj komprenos ke temis pri amuzaĵo, pri parodio, kaj iom surpriziĝis je la suspekto ke eble ne ĉiuj tion same taksis. Sed nun mi ĵus komprenis: kiam oni scias ke iuj organizis "Esperantan Panteonon" tute serioze, mi povas konstati ke homoj jam surpriziĝas pri nenio!

Radio en Esperanto

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Sun, 05 Oct 2008 19:55:34 +0000

Tonyo has added a post:

(En español más abajo, con ocasión del Día del Blog en Esperanto)

Verkita unue kiel kontribuo al la Tago de la Blogo en Esperanto, la 15-an de decembro 2007, kaj aktualigita je la 5-a de oktobro 2008

Hodiaŭ, en la Esperanto-Tago, kaj okaze de la jam antaŭe menciita Tago de la Blogo en Esperanto, mi verkas ankaŭ en mia denaska lingvo, la hispana. Vidu sube.

Mi elektis la temon ne nur ĉar tio permesas ke la titolo estas senŝanĝe dulingva, sed ankaŭ ĉar al tiu ĉi temo, la radio en Esperanto, mi dediĉis mian blogon ĝuste antaŭ unu jaro.

De tiam malgrandiĝis la eblecoj aŭskulti radion per tradiciaj metodoj, pro la perdo de Radio Polonia kaj itala RAI. Sed kompense tre kreskis la komputilaj kaj podkastaj elsendoj, tiel ke nun preskaŭ eblas pasigi la tutan tagon aŭskultante radion en Esperanto. En plej multaj kazoj eblas jam elŝuti la arĥivon al via mp3-legilo, kaj ĝui ilin dum vi promenas, vojaĝas, hejmlaboras, sportas aŭ faras ion ajn. Mi do kuraĝigas vin trovi la metodon por tio; mi notis ke kelkaj homoj iom timas la teĥnikaĵojn, sed, kredu min, nun tio estas treege facila afero.

Jen do la listo. Kaj notu la ĝojige grandan geografian, stilan kaj eĉ ideologian diversecon:

Radio Kubo: http://www.ameriko.org/eo/rhc
Radio Aktiva (Urugvajo): http://radioaktiva.esperanto.org.uy/. (iom ŝanĝiĝis la formon, sed daŭre aŭskulteblas)
Aŭstralio, Radio 3ZZZ: http://www.melburno.org.au/3ZZZradio/; originale en http://www.3zzz.com.au/.
Radio Vatikana, arĥiva dosierujo en mp3: http://radio-vatikana-esperanto.org/; originale en: http://www.radiovaticana.org/esp/index.asp.
Radio Pollando: http://www.polskieradio.pl/eo/
Radio Verda (nur podkaste), el Vankuvero, Kanado: http://radioverda.com/
Varsovia Vento: http://viavento.republika.pl/aktuale/sonmaterialoj.htm
Podkasto Ĉi tie nun (el Usono): http://www.zervic.com/chitienun/ (ne ĝisdatigita de marto 2007)
esPodkasto (el Svisio): http://esperan.to/podkasto/ (neregula;Rolfo anoncis ke eble ĉesos)
Roĝer Borĝes (el kie ajn): http://www.rogerborges.com (ne regula)
Ĉina Radio: http://esperanto.cri.cn/ (nur komputile, ne elŝuteble)
Parolu Mondo: http://parolumondo.com/. Vidu tie ĉi la spacon de Mirna
Radio Esperanto de La Ondo: http://la-ondo.rpod.ru/. Vidu ilian spacon tie ĉi en Ipernity.

Ĝuu!

*****************************

Redactado por primera vez el 15 de diciembre de 2007, actualizado el 5 de octubre del 2008.

Hoy es el Día del Esperanto, y con ocasión de lo que se ha venido a organizar como Día del Blog en Esperanto, voy a escribir un blog en las dos lenguas aquí, en Ipernity (normalmente, mi blog en castellano está en otra web.

He elegido el tema, la radio en esperanto, no sólo porque se escriba igual en español y en esperanto, sino porque también le dediqué la entrada en mi bitácora justo hace un año.

Aunque desde entonces han disminuido las posibilidades de escuchar radio en esperanto por los medios tradicionales (onda corta), han aumentado grandemente las emisiones retransmitidas a través del ordenador o los podcasts. En casi todas las ocasiones pueden bajarse los mp3, de forma que ya es posible dedicar casi todo el tiempo libre a escuchar esperanto de esta manera.

He aquí unos cuantos enlaces. Puede verse la considerable variedad geográfica, pero también en estilo y en ideología:

Radio Cuba: http://www.ameriko.org/eo/rhc
Radio Aktiva (Uruguay): http://radioaktiva.esperanto.org.uy/
Radio 3ZZZ (emisora étnica de Australia): http://www.melburno.org.au/3ZZZradio/ (original en http://www.3zzz.com.au/)
Radio Vaticano, http://www.radiovaticana.org/esp/index.asp. En mp3: http://radio-vatikana-esperanto.org/
Radio Polonia: http://www.polskieradio.pl/eo/
Radio Verda, desde Vancouver, Canadá: http://radioverda.com/
Varsovia Vento (podcast desde Varsovia): http://viavento.republika.pl/aktuale/sonmaterialoj.htm
Podkasto Ĉi tie nun (Estados Unidos): http://www.zervic.com/chitienun/ (poco actualizado)
esPodkasto (desde Suiza): http://esperan.to/podkasto/
Roĝer Borĝes (música de diversos países): http://www.rogerborges.com (poco regular)
Radio China: http://esperanto.cri.cn/ (se puede escuchar, pero no bajar)
Parolu Mondo: http://parolumondo.com/. Desde Brasil.
Radio Esperanto de La Ondo: http://la-ondo.rpod.ru/. Desde Rusia; tienen un espacio aquí en Ipernity.

¡A disfrutar!

Mi ne plu nomos min hispano

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Thu, 25 Sep 2008 21:59:06 +0000

Tonyo has added a post:

Tute certe mi ne estas la sola kiu sentas sin malkomforta rilate al la sistemo de nomado de landoj kaj landanoj en Esperanto. Tiu duobla sistemo, per kiu iuj landonomoj estas kreataj surbaze de iu gento, plus sufikso, dum ĉe aliaj la landnomo estas radiko, el kiu deriviĝas la nomo de la loĝantoj, ofendas miajn sentojn de simetrio kaj de justeco.

La kialoj pri tiu malkomforto estas tre similaj al mia kritiko pri la sistemo de genro de nia lingvo, kiu kondukis min al mia pledo por la forigo de seksismo en Esperanto, kiun vi povas legi aliloke. Unuaflanke troviĝas sento pri simetrio kaj beleco, sed mi koncedas ke ĝi per si mem ne pravigas klopodon por modifo de mia lingvouzo. Plej grave estas idea kialo: laŭ mia opinio, la sistemo (ambaŭ sistemoj: tiu pri genro/sekso kaj tiu pri landonomoj) povis havi ian sencon en la 19-a jarcento, sed ĝi neniel taŭgas por nia nuna socio. Tial, kiam ŝanĝiĝas niaj perceptoj, ne estas mallogike ke iom post iom, certe kun ia prokrasto, evoluu ankaŭ la lingvouzo.

Legu la Lingvajn respondojn, kaj vi trovos ke Zamenhof mem, kiu enkondukis la sistemon, sentis sin same malkomforta:

Tute alia afero estis (kaj tradicie restis) en la landoj malnovaj: ĉiun pecon da tero okupis ia speciala gento, nomis la landon sia speciala genta propraĵo kaj ĉiujn aligentajn loĝantojn aŭ ekstermis, aŭ permesis al ili vivi en la lando kiel “fremduloj” tial la landoj malnovaj preskaŭ ĉiam portas la nomon de tiu aŭ alia gento, kaj en Esperanto, ĝis la tempo, kiam ni havos nomojn pure geografiajn, ni tion esprimas per la sufikso uj. (...) Pli aŭ malpli frue venos eble la tempo, kiam ĉiuj Eŭropaj landoj ricevos nomojn neŭtrale geografiajn.

Mi opinias ke jam venis tiu tempo. Nenio pravigas en la 21-a jarcento la uzon de unu proceduro por eŭropaj kaj eŭropproksimaj landoj, kaj alia por ceteraj. Sed en mia kazo aldoniĝas unu vidpunkto kiun certe ne ĉiuj legantoj kundividos, sed kiun mi jam plurfoje tie ĉi defendis: ke mi ne kredas je la ekzisto de nacioj aŭ etnoj, almenaŭ kiel objektivaj realoj. Tial, mi ne sentas pravigebla la uzon de tiu ento, tre malfacile kaj subjektive difinita, kiel bazo por la nomado de realaj (eĉ se ne ĉiam pravigeblaj kaj certe ŝanĝeblaj) kreaĵoj.

Krome, kiel esprimis Zamenhof, en multaj kazoj la multetneco de lando kaŭzas ke la nomado de tiu ĉi surbaze de unu etno donas al tiu ĉi kvazaŭ moralajn rajtojn domini super la ceteraj loĝantoj. En aliaj okazoj, oni konsideras nacianoj ĉiujn loĝantojn aŭ ĉiujn civitanojn de la lando, en kies kazo tio igas absurda la nomadon de tiu ĉi surbaze de derivita koncepto.

Ekzemploj

La absurdecon de la proceduro montras du ekstremaj ekzemploj de eŭropaj landoj. La plej homogena lando, tiom ke oni uzas ĝin por grandskalaj genetikaj studoj, Islando, derivas la nomon de siaj loĝantoj el tiu de la lando. La civitanoj kiuj plej fieras pri la diverseco de sia lando, lingve, religie kaj geografie, la svisoj, havas nomon de etno kaj derivas el ĝi la nomon de la regno.

En la kazo kiun mi plej bone konas, tiu de la ŝtato kie mi loĝas, la afero ne pliboniĝas. Hispano estas, laŭ PIV, “civitano de Hispanio”, do, denove kazo en kiu la radiko deriviĝas el derivita vorto. Kaj ne temas pri eraro en la difino: etimologie, nomo Hispanio probable devenas el fenica esprimo signifanta “landon de kunikloj”, pro la abundo de tia besto en la iberia duoninsulo, aŭ en ties apudmeritanea parto.

Sed plej grave: envere ne ekzistas etno nomata hispanoj, ĉiel ajn oni klopodu difini etnojn. Mi memoras la surprizo kiam bona amiko, José Antonio Vergara, iam sendis mesaĝon al iu forumo en kiu li parolis pri la etnoj hispanoj, katalunoj, eŭskoj, ktp. Tio estis la unua fojo kiam mi aŭskultis tiun esprimon, kiun mi poste, en aliaj variantoj, legis ĉe aliaj katalunoj amikoj. Certe temas pri tro artefarita uzado: se oni per tiu esprimo emas difini la parolantojn de la hispana lingvo, ankaŭ José Antonio, ĉiliano, estus entenita, dum se oni volas paroli pri historia koncepto, ankaŭ la katalunaj amikoj ne facile eskapus tiun nomon. Dume, ento iom pli pravigebla, eĉ se ankoraŭ duba, kia Kastilio/kastilianoj, montras inversan lingvan skemon.

Eble mi klarigu jam ke mi nenion havas persone kontraŭ la nomo “hispano”, eĉ se la titolo de tiu ĉi teksto povas misgvidi tiurilate. Ĉiun ajn ĵus cititan signifon kiun oni prenu, mi perfekte plenumas. Mi estas ŝtatano de la reĝlando Hispanio, mia denaska lingvo estas la hispana, kaj mi devenas el loko tute en la koro de la historia Hispanio. Mi nek fieras nek hontas esti hispano, mi havas tre lozan rilaton al la tradicio ĝenerale asignita al tiu lando, scias ke la ŝtataneco, la lingvo kaj la historio influas mian propran identecon, sed en la sama maniero kiel multaj aliaj personaj cirkonstancoj kiuj neniel rilatas al tiu vorto. Eĉ mia ĝenerala malŝato pri konkuraj sportoj imunas min kontraŭ la patriotisma fervoro kiun oni ĝuis dum la lastaj monatoj en tiu ĉi mondoparto. Do, mia rifuzo nomiĝi hispano ne fontas el persona problemo: ĝi estas multe ĝenerala, kaj originas el la sociaj kaj ideaj sekvoj eltireblaj el tiu ĉi ĝisnuna duobla vortsistemo kiun mi ĝis nun priskribis.

Ĉiukaze, la tuta afero pri landonomoj ne tro ĝenis min ĝis nun. Mi konscias ke la evoluo de la lingvo okazas malrapide, kaj mi ne tro emas fokusi mian esperantan agadon sur lingvajn aferojn. Krome, ŝajnis al mi ke pli gravis la problemaro rilate la seksan diskriminacion, kaj mi preferis ne tro insisti pri dua batalkampo. Krome, la ĝenerala uzo de -i-, anstataŭ la sufikso -uj-, por derivi la nomojn de la landoj laŭ la unua sistemo, iel permesis trakti la gentojn kaj la landojn kiel apartajn radikojn (iom simile al diplomato kaj diplomatio), kaj ne tro pensi pri la implicitaj sekvoj de tiu uzado.

Pledo

Sed nun mi volas levi la voĉon. Kaj la ĉefa kialo por tio estas ĝuste la videbla revivigo de la uzo de tiu ujo, por nomi la landojn. Tio estis observebla jam de antaŭ iom da tempo en diversaj tekstoj kaj forumoj. Sed nun diversaj samlingvanoj publikigis libron, “Rusoj loĝas en Rusujo” (elŝutebla podofoe), por pledi malkaŝe por tiu revivigo. Ĝi levas la vualon de la malferma duobleco de la sistemo, jam el la malvera titolo (kiuj estas tiuj rusoj kiuj loĝas en Rusujo?)

Mi volas pledi por la uzo de nur unu el la du eblecoj trovataj en nia lingvo, ĝuste tiun sugestitan de Zamenhof. La homgrupoj ne estu nomataj per vortradikoj. En la kazo de ŝtataj, etnaj aŭ similaj grupiĝoj, la bazo estu la geografiaĵo, dum oni uzu prefikson (ĉikaze -an-) por derivi la nomon de la grupanoj. Siavice, la geografiaĵon (ŝtaton, regionon, k.s.) ni konsideru kiel radiko. Fojfoje oni povas ĝin rilatigi al aliaj realaĵoj, kiel lingvo (Francio al la franca), urbo (Alĝerio al Alĝero), rivero (Senegalio al la Senegalo), aŭ eĉ malnova tribo (Kantabrio al la kantabroj), sed nur kiel etimologiaĵo, aŭ kiel ampleksa sufikso, kaj ĉiukaze ĉiam memorante ke tio donas nek privilegiojn nek rajtigojn: vi trovas aliajn lingvojn en Francio, aliajn urbojn en Alĝerio, aliajn riverojn en Senegalio kaj ne plu estas kantabroj en Kantabrio.

Ĝis nun mi tamen iom dubis pri mia sukceso en la protesto, ĉar unuavide la aŭtoroj ŝajnis havi ĉe sia flanko la forton de la Fundamento, kaj mi timis ke mia protesto vidiĝus kiel pledo por reformo. Mi suspektis ke ne temis vere pri reformo, ĉar, kiel dirite, mi ne pledas por kreado de nova sistemo, sed pri utiligado de nur unu el la du eblecoj fiksitaj dekomence en nia lingvo, laŭ la modelo de aliaj klasikuloj de nia lingvo. Krome jam antaŭe okazis glitoj en la uzo de ambaŭ sistemoj por determinitaj grupoj (Egiptio, ekzemple), do, oni povas fari tion por ĉiuj grupoj senescepte.

Sed nur mi ne konvinkiĝis pri la ĝusteco de mia pledo, eĉ el la lingva vidpunkto. Fakte, ĝis tiu punkto ke eble mi estus povinta ŝpari tiun ĉi tutan pecon, por fari nur simplan ligon al superba artikolo: la kritiko de Sergio Pokrovskij al la ĉisupre citita libro de Löwenstein, Corsetti kaj aliaj. Ĝi estis la artikolo kiun mi estus volinta verki se mi estus tiom lingve klera kiom estas Sergio. Mi nur aldonas la ideologiajn kaj la personajn aldonojn (pri kiuj nur mi, ne Sergio, respondecas).

Krome, tiu pledo por uzo de nur unu sistemo solvas la ĉefajn kialojn kiujn la aŭtoroj uzas por sia batalo kontraŭ -i-. Unualoke, la facileco, pri kiuj pluraj, kaj ĉefe Corsetti en la antaŭparolo, insistas. La konfuzoj pri la uzado de unu konkreta el la proceduroj kaj prefiksoj tute malaperas per tiu sistemo. Oni nur devas lerni la nomon de la lando. Ke ĝi devenas el alia radiko, eĉ se tiu estas praa etno, kiel la iberoj, estas superflua nocio. Ĝis la artikolo de Pokrovskij mi ne sciis ke birmo estas etno, Kameruno, monto kaj Namibo, dezerto, same kiel multaj el la aŭtoroj ne konsciis ke meksiko (hispanlingve mexica) estas alia maniero nomi la aztekojn (en la esperanta vikipedio aperas artikolo pri la “meŝikoj” sed estas perfekte eble uzi la nomon meksiko por la praetno, Meksikio por la lando, Meksikurbo por la ĉefurbo kaj Meksika Distrikto por la regiono).

Do, de nun, se vi volas rilatigi min al iu specifa regiono, mi estas kastiliano. Kaj same, se paroli pri ŝtatoj, ne nomu min hispano: mi nur estas hispaniano.

POSTNOTO: Tiun ĉi tekston mi publikigis unue en mia alia blogo. Se vi deziras komenti, vi povas fari tion ankaŭ tie.

Intervjuo al Soros, kun pluraj mencioj al Esperanto

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Sun, 21 Sep 2008 22:15:45 +0000

Tonyo has added a post:

Hodiaŭ, la gazeto "El País Semanal" (dimanĉa suplemento de "El País", la plej grava hispana ĵurnalo) intervjuas al George Soros. Estas pluraj mencioj al Esperanto:

Demando: Parolante pri viaj opinioj, mi kredas ke ili grandparte forĝiĝis pro la familiaj spertoj. Via patro, Tivadar, estis, krom advokato, verkisto en Esperanto, kaj li igis vin paroli ĝin kiam infano. Ĉu vi ankoraŭ parolas ĝin?

Respondo: Ne, mi ne plu parolas ĝin, sed mi tion faris, kaj mi ankoraŭ povus tion fari. Estas fascina lingvo, fascina elpensaĵo, sed nun ĝi ne havas utilecon. Ĝia rolo kiel internacia lingvo estis anstataŭita de la angla; malbone parolita angla, sed ĝi estas la universala lingvo kiun ni havas.

Poste estas pluraj mencioj al la paĉjo Tivadar, kaj al ties libro "Maskerado" (memoru, originale verkita en Esperanto)

Poste denove:

[George Soros] forfuĝis el la sovetanoj en 1946 danke al sia ĉeesto en Esperanto-kongreso okazinta en Okcidento, kaj li alvenis en Londonon.

Krome, ankaŭ hodiaŭ aperas denove informo pri George Soros en "Le Monde", kaj tie la informo estas ke li ankoraŭ komprenas nian lingvon.

La titolo de la hispana artikolo estas "La milionulo kiu volis esti filozofo". Nu, pri li kaj pri tiu ĉi lia faceto, mi iam verkis en mia alia blogo.

Kaj nun mi ĵus verkis en alia blogo, de la sama ĵurnalo, en la hispana, pri la paĉjo de Soros, Tivadar, kiun mi konsideras multe pli interesa ol la filo. Fakte, mia opinio estas ke, se tiu ĉi ne estus milionulo, neniu tiom atentus liajn politikajn opiniojn.

Nova Sennacieca Revuo

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Wed, 13 Aug 2008 21:28:24 +0000

Tonyo has added a post:

Post unujara foresto, eldoniĝis nova numero de “Sennacieca Revuo”, la kleriga revuo de SAT.

Tre varia enhavo: el ŝtrumpoj kaj ĉininaj piedoj, ĝis scienca literaturo kaj klasifado de animaloj, de poemoj ĝis faŝismo, de tradukoj ĝis semkonservado. Mi ne hezitas rekomendi ĝian legadon, por kio vi povas kontakti la eldoninton.

Mi mem kontribuis per artikolo pri la rilatoj inter laborista kaj naciista movadoj en Eŭskio, kun mencio pri la rolo de esperanto ĉefe en la unua el ili. La titolo, “Kiam la vaska naciismo ne estis konsiderata progresema”, jam donas indikilon pri la enhavo: kiel mi diris en antaŭa blogero de tiu ĉi retejo, en tiu ĉi etnema mondo, multaj homoj kaj specife multaj esperantistoj, emas pensi ke la vaskaj sendependistoj estas progresemaj. Sed ioma rigardo al la historio malkaŝas la bazan fragilecon de tiu pritakso. Eble iam mi enretigos la artikolon, sed similan tekston vi jam povas legi en alia parto de mia persona retejo.

Kaj mi ĝojas ke almenaŭ unu amiko ŝatis ĝin... se mi bone interpretas la svedan frazon

Ĉu ni estas solaj?

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Sat, 12 Jul 2008 21:28:51 +0000

Tonyo has added a post:

"Ĉu ni estas solaj?" (Are we alone?) estas la titolo de la podkasto de la Instituto SETI, la organizaĵo kiu serĉas spurojn de eblaj eksterteruloj. Ne, ne temas pri ŝerco: ĝi estas tre serioza entrepreno, kiu utiligas sciencajn metodojn, kaj havas nenion komunan kun la famaj rakontoj de la NIFO-frenezuloj.

La podkasto mem traktas ĝenerale temojn rilatajn kun scienco, sed ankaŭ kun sociaj temoj, kun ĉio ajn kio povas iel interesi homojn por kiuj tiu esplorado ne nur havas sencon: oni eĉ povas diri ke ĝi estas unu el la plej indaj de la homa aventuro. Ĝin gvidas Seth Shostak, astronomo kaj lerta scienca komunikanto.

Kaj jen la novaĵo: ili menciis Esperanton en sia lasta eldono. La elsendo temis pri komunikado kaj lingvoj, kaj ili dediĉis grandan parton al la konstruitaj lingvoj, kaj kompreneble menciis nian. La intervjuito en tiu ĉi parto estis la organizanto de ekspozicio pri planlingvoj en publika biblioteko de Klevelando (Cleveland, Usono), kies enhavo pri Esperanto estas videbla en kelkaj fotoj en tiu ĉi ligo.

Vi povas elŝuti la mp3-on de la podkasto jene.

Ah, mi forgesis diri ke la lingvo estas la angla. Kaj kial mi aŭskultas podkastojn en la angla? Nu, kiel mi jam diris en alia loko, rilate sciencon, se mi iom komprenas la lingvon, mi preferas la originalon. Kaj bedaŭrinde, en tiu fako la anglaj informoj milfoje pli valoras ol la hispanlingvaj. Kaj ni ne parolu pri la stato de tiu fako en Esperanto...

UEA kaj futbalo

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Tue, 10 Jun 2008 21:00:16 +0000

Tonyo has added a post:

Konsiderante la pasintan sperton kaj la hieraŭan matĉon, oni ja povus tion supozi:

http://www.delbarrio.eu/2008/06/la-futbalaj-konspiroj-de-la-centra.htm

POSTNOTO: Evidente mi eraris. Esperantistoj nur influas la mondan ĉampionadon: ni ja ne estas eŭropa sed tutmonda movado!

Retaj forumoj

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Wed, 28 May 2008 21:46:16 +0000

Tonyo has added a post:

Tre atentu retajn forumojn. Ne partoprenu ilin se vi deziras debati kun amiko. Retaj forumoj ne taŭgas por diskuti tiklajn aferojn inter amikoj. Retaj forumoj taŭgas por:

informiĝi pri komunaj interesoj
kunlabori se oni havas la saman celon kaj intereson
diskuti se oni havas emon tuŝi la kojonojn unu al la alia.

Sed por diskuti inter amikoj, oni plej bone sidiĝu antaŭ kafotablo kaj rigardu unu la alian en la okuloj.

Antaŭ nelonge oni eldonis libron (en kiu partoprenis mia firmao) kun konsiloj por la uzo de la retpoŝto. Inter ili estas jenaj konsiloj, kiujn mi permesas al mi ripeti:

En afero kiu povas alporti problemojn, ne tuj respondu. Se vi respondas, ne tuj sendu. Se vi tuj sendas, sendu unue la mesaĝon al vi mem kaj poste juĝu. Post unu horo ĉio aspektas malsame.
Se vi ricevas mesaĝon ofendan de konato, ne respondu per retpoŝto, sed telefonvoku aŭ rendevuu persone. (Tiu ĉi konsilo ne ĉiam eblas en esperanta medio, sed tiukaze serĉu alian manieron klarigi la eblen miskomprenon antaŭ ol juĝi la enhavon)

En ĉiuj okazoj memoru ke la retpoŝto kaj la retdiskutado estas nek libera senĝena parolado, nek formala skribaĵo aŭ artikolo. Ili estas mesaĝiloj mezvojaj, kiuj por la sendanto ŝajnas pli proksimaj al la unuaj, kaj por la ricevanto pli aspektas kiel la dua. Do, ni havas ĉiujn ŝancojn malamikiĝi pro miskompreno.

Pardonu denove se vi jam estas sperta retumanto kaj por vi tio ĉi estas memevidenta. Sed mi ade kaj ade trovas tiun ĉi problemon. Nur por citi la du lastajn ekzemplojn de esperanta forumo: antaŭ kelkaj semajnoj kverelo okazis en la retforumo de iberiaj esperantistoj inter kelkaj plej bonaj amikoj, kaj nun okazis ĵus la samo en rondo de alia grupo de amikoj en tiu ĉi retejo. Do, mi pensis ke estus bone havi tion ĉi skribitan en loko kies ligon mi povas sendi en kazo de neceso.

Ne pensu ke mi riproĉas ion al iu ajn, nek konkrete nek ĝenerale. Mi mem lernis tiun ĉi lecionon (kaj mi certas ke ne tute kaj foje mi faras la saman eraron) en miaj unuaj partoprenoj en diversaj retforumoj. Do, tio ĉi estas ankau memmemorigilo:

Tonyo: estas tre facile esti miskomprenita en forumoj. Oni juĝos viajn mesaĝojn ne laŭ viaj intencoj, sed laŭ viaj vortoj kaj la interpreto de la leganto. Eĉ ne la ikonoj savos vin

Loteribileto

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Mon, 12 May 2008 21:24:21 +0000

Tonyo has added a post:

Eble vi jam rimarkis la bildon en mia dokumentujo, pri loteribileto de la Hispana Organizo por Blinduloj.

Pliajn eksplikojn legu en mia blogo: http://www.delbarrio.eu/2008/05/loti-kun-zamenhof.htm

kaj en la spaco de Julio: http://www.ipernity.com/blog/28697/55411

Tipe hispana eraro en Esperanto

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Sun, 04 May 2008 22:09:28 +0000

Tonyo has added a post:

Estas du trajtoj de ĉiuj lingvoj parolataj en Hispanio, kiujn ĉiuj hispanoj kaj hispanparolantoj preskaŭ neeviteble ŝovas en niajn klopodojn paroli aliajn lingvojn.

Unu estas la konfuzo inter bo kaj vo. Tio estas kurioze, kaj mi foje aŭskultis alilingvanojn esprimi miron pri tio, ĉar ŝajne temas pri du sufiĉe malsimilaj sonoj. Tamen, en Hispanio la sono v ne ekzistas. Por esti preciza, la sono de b inter vokaloj estas neeksploda, kaj do iel similas la vo-sonon, sed la vera vo nur ekzistas en kelkaj izolitaj lokoj en valenciparolantaj lokoj (sed mi ie legis la hipotezon ke temas pri posta reenkonduko aŭ pri troĝusteco; mi ne certas, mi tute ne estas lingvisto). En la nuna eŭska normo oni eĉ entute forigis la literon. La afero ŝajne venas jam el antaŭromiaj tempoj, kaj mia latina instruisto rakontis al ni ke ekzistis diraĵo en la antikva Romo: feliĉuloj la hispanoj por kiuj vivere (vivi) estas bibere (trinki). Do, ne surpriziĝu se vi aŭskultas hispanon demandi “Ĉu vi bolas?”

La alia trajto estas la neeblo prononci la likvidan son (s) en la komenco de vorto. Oni klopodu kiom ajn, ĉiuj hispanoj prononcas tiajn vortojn kiel estrato, eskui, espegulo. Mi iam aŭdis rimarkon de anglo: « Se iu diras “I'm Spanish” sen sono inter la mo kaj la so, tiu mensogas ». Eĉ en vortoj kiel elstara, ofte ŝoviĝas sono de e inter la lo kaj so (aŭskultu Radion Kubon). Pli amuze estas ke tial la hispana havas la saman vorton por du tute malsamaj (eĉ malaj) nocioj: skatologio kaj eskatologio, kaj ke tio eĉ konfuzis iun tre elstaran hispanan esperantiston (mi legis iam la artikolon, sed ne memoras nun ĉu temis pri Régulo aŭ De Diego aŭ alia).

Kial ĉiuj ĉi konsideroj? Nu, nur por iom pravigi stultan kaj hontigan (sed samtempe amuzan) eraron en lasta artikolo en mia blogo: kiel atentigis Kalle, mi ne volis paroli pri “nebranĉiĝanta senfolia tigo” kiam mi skribis skapo. Ne, mi volis esti tro ĝusta, kaj kompreneble celis eskapon.

Kia estultaĵo!

Le Punk

nobody@ipernity.com (Tonyo) — Sat, 12 Apr 2008 22:29:19 +0000

Tonyo has added a post:

En alia blogero aliloke mi rakontis pri hispana muzikgrupo, tre bona, kies famo iom post iom kreskas, kiu havas kanton en Esperanto. La grupo nomiĝas "Le Punk", la kanto "La lukto estas perdita", kaj la paĝo kie mi rakontas pri ili troviĝas tie ĉi. Vidu ankaŭ foton de la grupo tie ĉi, en Ipernitio, en la spaco de Vinilkosmo.

Nun mi trovis registraĵon de la grupo, en kiu ili kantas tiun kanzonon en koncerto. Vidu ĝin tie ĉi.

La sono estas ne tre bona, kaj krome oni sentas la lacecon de la koncerto en la voĉo de la kantisto. Do, eble ĝi pli plaĉos al vi se vi aŭskultas ĝin en la spaco de la grupo en MySpace: http://www.myspace.com/lepunkmadrid