Articles from Osmo Buller

La tragika sorto de Kalle Hoikkala

nobody@ipernity.com (Osmo Buller) — Mon, 26 Nov 2012 23:12:16 +0000

Osmo Buller has posted an article:

Kalle Hoikkala (7.9.1915-2.6.1937) estis la plej bona junaĝa amiko de alia Kalle (finna formo de Karlo), la fama verkisto Kalle Päätalo. Ili ambaŭ estis filoj de ege malriĉaj familioj. En 1936 la du junuloj, ambaŭ tre legemaj, mendis kune librojn. La estonta verkisto mendis i.a. Ĉu vi volas iĝi verkisto? de Mika Waltari (aŭtoro i.a. de la romano Sinuhe la egipto). Kalle Hoikkala mendis lernolibrojn de Esperanto kaj poste diligente eklernis la lingvon. Li do iĝis esperantisto 30 jarojn antaŭ ol mi, kvankam mi en mia knaba vanto kredis esti la unua esperantisto en Taivalkoski.

La 7-an de majo 1937 Kalle devis eksoldatservi en bicikla kompanio, kvankam li ne scipovis bicikli. Dum libera tempo en la armeo li senespere klopodis lerni tiun arton, sed li ne sukcesis. Suboficiroj kaj aliaj soldatoj konstante mokis lin, kio fine pelis lin al sinmortigo la 2-an de junio, eĉ ne monaton post lia enarmeiĝo. Li dronigis sin en rivereto apud la kazerno. La avara patro rifuzis pagi la revenigon de lia kadavro al Taivalkoski, pro kio la junulo estis enterigita en lia kazerna urbo Mikkeli en suda Finnlando. Antaŭe la patro ankaŭ estis malpermesinta al la filo resti en la lernejo pli longe ol la leĝo postulis, kvankam gravuloj de la komunumo klopodis persvadi lin lasi la knabon plu studi, ĉar li estis escepte inteligenta.

La foto montras la fruan esperantiston de mia hejmloko kelkajn tagojn antaŭ lia morto. La vizaĝo de tiu bela junulo malkaŝas ne nur malfeliĉon sed ankaŭ inteligenton. En 2003, kiam mi estis direktoro de la Päätalo-instituto, lia ankoraŭ vivanta fratino donacis al mi liajn Esperanto-librojn, kiujn ŝi ĉiam zorge konservis. Mi deponis ilin en la arkivo de Kalle Päätalo, lia sola amiko. La arkivo troviĝas en la Päätalo-instituto en Taivalkoski.

Neŭtraleco en praktiko: ne juĝi sed eduki

nobody@ipernity.com (Osmo Buller) — Sun, 25 Apr 2010 16:49:16 +0000

Osmo Buller has posted an article:

Neŭtraleco estas baza principo de UEA, sed facila arto ĝi ne ĉiam estas. Ne ekzistas formulo por kalkuli neŭtralecon, sed la decidantoj devas mem pritaksi tion. Kiam ili agas nome de UEA, ili devas scii ne miksi en sian rezonadon proprajn politikajn, religiajn aŭ aliajn preferojn. Necesas konsideri nur la intereson de UEA, sen timi eĉ malagrablan kritikon de tiuj, kiuj respondecas nur al si mem.

Neŭtraleco de UEA estas difinita en art. 5 de la Statuto: UEA estas neŭtrala rilate al nacieco, raso, sekso, religio, kaj sociaj kaj politikaj problemoj, kun escepto de la lingva problemo en internaciaj rilatoj. Tiu neŭtraleco signifas, ke UEA ne prenas starpunkton pri la koncernaj problemoj. Bonaj internaciaj rilatoj kaj la respekto de la homaj rajtoj, tiaj, kiaj ili estas difinitaj en la Universala Deklaracio de la Homaj Rajtoj kaj aliaj internacie rekonataj instrumentoj estas por la laboro de UEA esencaj kondiĉoj.

Elekto de kongreslando kaŭzas diskutojn pri neŭtraleco. Oni diras, ke elektante iun landon, UEA iel apogas ĝian reĝimon, kio ne estas neŭtrala. Oni ankaŭ diras, ke post la Malvarma Milito neŭtraleco arkaikiĝis aŭ devus esti rekonceptita, tiel ke ankaŭ pri ŝtataj reĝimoj UEA povu sin esprimi. Estas bone, ke okazas tiaj diskutoj, ĉar niaj decidantoj povas erari. La diskutoj ankaŭ montras la gravecon de UEA por esperantistoj. Pri UEA oni ne indiferentas.

Al niaj decidantoj la afero estas klara: dum validas la supra vortumo de art. 5 de la Statuto, ili ne opiniu pri la reĝimo de la kongreslando. La unua kondiĉo, por ke lando povu inviti UK , estas ekzisto de Esperanto-asocio. En la praktiko taŭgas nur lando, kies asocio aliĝis al UEA kaj havas la forton por organizi UK . Kvankam UEA ne juĝas pri la politiko de la kandidata lando, UK ne nepre eblas ĉie. Nome , ne sufiĉas loka forto kaj fizikaj kondiĉoj, sed UEA devas povi libere kunmeti la kongresan programon. Ankaŭ fakaj asocioj k.a. movadaj instancoj, kiuj kunlaboras kun UEA, devas povi okazigi en UK siajn proprajn aranĝojn. Feliĉe en la kazo de tiuj UK-oj, kies lok-elekton mi partoprenis, neniam iu lando estis rifuzita pro tio, ke iu politika aŭ religia asocio aŭ ekzemple samseksemuloj ne rajtus tie kunsidi.

La aperon de politikistoj en la Honora Komitato aŭ kiel Alta Protektanto de UK oni foje kritikas kiel lezon de neŭtraleco. Ĉe UK ili tamen rolas kiel reprezentantoj de sia lando, ne kiel politikuloj. Oni ne havas ĉie tradicion de tiaj honoraj funkcioj, sed en multaj landoj ĝi ja ekzistas, ĉu nur kiel dekoracio ĉu kun reala signifo por montri gravecon de la aranĝo aŭ por pliglatigi aliron al oficialaj instancoj kun petoj pri financa aŭ alia subteno. Konsulejo povas rigardi vizopeton de kongresano pli favore, vidante la rangon de la Alta Protektanto. Altranguloj ja “pruntedonas” sian nomon ofte nur por akceli turismon kaj ili patronas aranĝojn, kies celoj estas kontraŭdiraj inter si. Tial UEA ne prezentas tiajn amikojn de UK kiel subtenantojn de Esperanto, krom se ili mem tiel esprimiĝis. Kontaktoj kun ili tamen donas okazon informi ilin pri Esperanto. Ĉiujare kelkaj el ili ankaŭ vizitas la inaŭguron kaj estas impresitaj. Kelkaj fariĝas veraj amikoj kaj foje eĉ embarasas nin per sia entuziasmo.

Kio pri homaj rajtoj? Ĉu UEA estas homrajta organizaĵo, kiu prijuĝu landojn ankaŭ el tiu vidpunkto? Pensante pri tio mi memoras la vortojn de prezidento U. Kekkonen en La finna vojo (1989) pri la neŭtrala Finnlando en la mondo: anstataŭ juĝisto ĝi preferas esti kuracisto. Estas interese, ke same kiel Ivo Lapenna en UEA, ankaŭ Kekkonen parolis pri aktiva neŭtraleco. Laŭ la Statuto respekto de homaj rajtoj estas esenca kondiĉo por la laboro de UEA. Homrajta edukado siavice estas esenca parto de tiu laboro, kaj la rolo de UEA pli trafe karakterizeblas kiel tiu de edukisto. Por tiu edukado UEA dediĉis ekz. programerojn en UK-oj kaj eldonis la bonegajn librojn Homaj rajtoj: demandoj kaj respondoj, Kio estas demokratio? kaj Paĉjo, kio estas rasismo? UEA edukas pri homaj rajtoj, sed ĝi ne juĝas – krom se temas pri lingvaj homaj rajtoj, specialaĵo de UEA, kiu ja kongruas kun ĝia Statuto, eĉ se ĝi ne konas tiun koncepton. Tamen, ankaŭ pri lingvaj homaj rajtoj UEA pli eduku ol verdiktu.

Mi kredas, ke neŭtraleco plu restos bona principo, kiu certigos, ke plejparto de esperantistoj povos identiĝi kun UEA.

En reciprokaj rilatoj

nobody@ipernity.com (Osmo Buller) — Wed, 30 Dec 2009 09:07:28 +0000

Osmo Buller has posted an article:

Kiam Unesko renovigis la rilatojn kun UEA, Federico Mayor* pravigis tion i.a. per la graveco de la informretoj de UEA por “disvastigi la mesaĝon de Unesko kaj antaŭenigi ĝiajn idealojn”.

Ni mem foje prenas niajn rilatojn kun UN, Unesko k.a. tro unuflanke. Ni emas pensi, ke ili gravas nur por povi pledi por nia propra afero sur tiuj forumoj por atingi decidojn favore al Esperanto, kiujn la ŝtatoj devus sekvi. Tamen, la internaciaj instancoj ekrilatis kun ni ne por inviti nin persvadi ilin por Esperanto. Same kiel ni, ankaŭ ili deziras profiti de la rilato.

Kiel Mark Fettes skribis ĉi-rubrike (jul.-aŭg., p.121), ni devas partopreni la oficialajn forumojn por aŭdigi nian voĉon en la diskutoj pri paco, homaj rajtoj, kulturo kaj evoluigo k.a. problemoj de nia tempo. Por havi ion por diri pri tiuj problemoj, ni devas diskuti pri ili ankaŭ sur niaj propraj forumoj.

Nia plej grava forumo, la Universala Kongreso, de longe estas tia diskutejo kaj ĝia temo ofte ligiĝas al tiu de speciala jaro aŭ jardeko de UN aŭ Unesko. Niaj revuoj ĉerpas materialojn de ili, precipe de Unesko; Kontakto faras tion en preskaŭ ĉiu numero. UEA jam frue konsciis, ke Unesko atendas konkretajn agojn de UEA. Tiel ekestis la serio Oriento-Okcidento, nia plej longedaŭra (ekde 1961) kontribuo al programo de Unesko.

Domaĝe, ni ofte forgesis raporti ekz. al Unesko, ke ni “disvastigis ĝian mesaĝon”, pro kio ni preskaŭ perdis nian statuson. El tiu leciono ni espereble lernis. Nun nia plej malforta ĉenero estas la landaj asocioj. Tro malmultaj el ili respondis al la ripetaj alvokoj kontakti la UN-asocion aŭ Unesko-komisionon de sia lando. La plej multaj landaj asocioj verŝajne eĉ ne diskutis pri tio en sia estraro. Estas bedaŭrinde sed vere: sur multaj kampoj la klopodoj puŝi landajn asociojn similas predikadon al surduloj. Tio devas ŝanĝiĝi.

Lastatempe UEA eldonis tri librojn de Unesko pri temoj, kiuj devus daŭre nin okupi. Homaj rajtoj: demandoj kaj respondoj estas nepra manlibro pri la “esenca kondiĉo” de nia laboro, kiel la Statuto de UEA nomas la respekton al la homaj rajtoj. La du aliaj libroj (Kulturo kaj evoluo, Kulturo kaj teknologio) donas bazojn, krom por ĝenerala memklerigo, ankaŭ por nia Statuta celo disvolvi “komprenon kaj estimon por aliaj popoloj”.

Tiujn librojn oni devus donaci al sia Unesko-komisiono aŭ -klubo. Kaj eĉ se oni mem kredas scii jam ĉion pri iliaj temoj, necesas tamen legi ilin, por ke, parolante pri ideoj plej malsamaj, ni ĉiuj tamen nomu samajn aferojn per samaj vortoj.

----

* Federico Mayor estis tiutempe la ĝenerala direktoro de Unesko.

En klero estas la espero

nobody@ipernity.com (Osmo Buller) — Wed, 30 Dec 2009 08:59:54 +0000

Osmo Buller has posted an article:

Junularo estas la estonteco de la popolo. Naskante infanojn popolo mendas estontecon.

La Esperanta popolo ne certigas sian estontecon per biologiaj infanoj, t.e. denaskuloj, nek TEJO estas nia tuta estonteco. Niaj veraj infanoj estas la komencantoj – domaĝe nia infanmortado estas katastrofa – kaj nia junularo estas la novaj esperantistoj, kiuj povas esti de kiu ajn aĝo. Nuntempe ĝuste la “tria-aĝuloj” estas por ni ĉiam pli interesa kaj fekunda junularo.

Por progresi, popolo devas esti bone edukita. Ankaŭ por ni instruado devas esti la ĉefa prioritato. Kvankam niaj tri laborkampoj – informado, instruado kaj utiligado – estas interligitaj kaj informado ŝajnas esti la unua en la tempa vico, instruado estas la fundamento de ĉio. Kvazaŭ simbole ĝi staras meze inter la du aliaj; ankaŭ praktike ĝi estu en la centro.

Produkti komencantojn tamen ne sufiĉas. Ja necesas pli da lerniloj en pli da lingvoj, por ke ni povu plimultiĝi, sed ni emas forgesi, ke por vera progreso necesas pli profundaj scio kaj klero. Tiun ĉi sulkon ni ne bone fosas. Ekzemple, UEA kaj ILEI funkciigas de longe la elementan kaj mezan nivelojn de la Internaciaj Ekzamenoj sed tute ne la superan. Apenaŭ troviĝas ĝisdataj verkoj pri la historio de UEA kaj de la tuta fenomeno Esperanto. La Enciklopedio aĝas sep jardekojn. La esplora-dokumenta fako de UEA, CED, devus provizi nin per klerigiloj, sed ĝi vegetas. Kaj tiel plu.

Kiam ni informas pri Esperanto, ne malofte oni petas nin diri ion en tiu lingvo. En tiu banala peto kuŝas io profunda: por esti kredinda, necesas mem koni kaj regi tion, por kio oni provas varbi aliajn. Kiam fine eblos supere ekzameniĝi kaj elekti inter multaj verkoj kaj eĉ kontraŭdiraj interpretoj pri nia historio, tiam ni povos pli optimisme rigardi antaŭen ol nun, kiam eĉ inter movadaj gvidantoj regas granda nescio pri la pasinteco. Por ili historia kono estas bufro kontraŭ la kaptiloj de naiveco, kiuj delogas fari multekostajn erarojn kaj ripeti samajn elreviĝojn. Por ni ĉiuj ĝi estas rimedo kontraŭ falsaj profetoj, kiuj provas mistifiki nin per siaj “novaj” ideoj, kaj kontraŭ movadaj politikistoj, kiuj kredas ke ŝanĝoj estas progreso sole per tio, ke ili estas ŝanĝoj.

* * *

Kara leganto, venis tempo danki kaj adiaŭi vin! Ankaŭ kun mia kolegaro mi jam lastfoje kafumis kune – nun grandparte disiĝas la teamo, kiu pli ol dek jarojn sindone funkciigis la koron de UEA. Sopire mi adiaŭas ankaŭ Roterdamon, la urbon de Erasmo kaj mondhaveno. Prave UEA havas hejmon en urbo, kies simboloj inspiras nin pensi homare kaj ĉiam konscii, ke nia laborkampo estas la tuta mondo!

Pri la motivoj de la okupiĝo pri Esperanto

nobody@ipernity.com (Osmo Buller) — Sun, 20 Dec 2009 15:15:02 +0000

Osmo Buller has posted an article:

La historio de Esperanto nature sugestas dividi la esperantistojn inter valor-orientitaj idealistoj kaj normorientitaj pragmatistoj emfazantaj la praktikan utilecon de la lingvo. Eblas apliki ankaŭ dividon inter instrumentalisma sinteno (la lingvo estas rimedo por atingi iun celon) kaj ekspresiva sinteno (partopreni en la Esperanto-movado estas agrable en si mem).

Pluevoluigita, la laŭmotiva disgrupigo de studrondanoj fare de Aulis Alanen* estas aplikebla al esperantistoj: 1. utilorientitaj, 2. evoluorientitajj (ĉe esperantistoj plu-dividebla inter 2.1. homarcentraj kaj 2.2. individucentraj) kaj 3. bonsentemuloj.

Estas neĝuste konsideri nur la reprezen-tantojn de la grupo 1 havantaj instrumenta-lisman sintenon. Ankaŭ por la evolu-celantoj Esperanto estas rimedo ĉu por tuthomaraj celoj (monda paco, internacia amikeco, ktp.) ĉŭ por la propra individua memevoluo.

La agadon de esperantisto influas pluraj aŭ ĉiuj el la menciitaj motivoj. La nuntempa Esperanto-movado devus i.a. en sia infor-mado emfazi la signifon de Esperanto precipe por la persona memevoluo kaj provizi por tio efektivan ŝancon en sia propra agado.

-------------

* Aulis Alanen (1929-1998), finna fakulo pri plenkresku-la edukado, profesoro de la Universitato de Tampereo

Kulturi per lingvo la pacon

nobody@ipernity.com (Osmo Buller) — Mon, 16 Nov 2009 23:03:19 +0000

Osmo Buller has posted an article:

Antaŭ deko da jaroj la lingvouzon de Unesko eniris nova termino, kulturo de paco. La ideo ne estis nova. Ĝi esence aperis jam en la Konstitucio de Unesko, kie ĝiaj fondintoj skribis tuj post la dua mondmilito: Ĉar la militoj ekestas en la homaj mensoj, same en la homaj mensoj estu pretigataj la defendoj de la paco.

Nun la kulturo de paco estas akceptita kiel gvida principo de la tuta UN-sistemo. Por diskonigi ĝin tutmonde, UN proklamis la jaron 2000 Internacia Jaro por la Kulturo de Paco kaj la periodon 2000-2010 Internacia Jardeko por Kulturo de Paco kaj Ne-Perforto.

Ni esperantistoj familiaras kun la kulturo de paco, eĉ se per aliaj vortoj, ekde la Unua Libro. La Zamenhofa interna ideo aŭ, laŭ Lapenna, la solidariga rolo de Esperanto kaj humaneca internaciismo estas ĝiaj parencoj. Unesko difinis la kulturon de paco kiel valorojn kaj sintenojn kiuj en la konduto de individuoj kaj kolektivoj kreas kaj plifortigas la spiriton de paco kaj la respekton al aliaj.Ĝuste kiel parolis Ivo Lapenna en la Haga Uk en 1964:

Ekde la momento, kiam tiu genia junulo el Bjalistok ekhavis la ideon doni al la homaro komunan lingvon, tra ĉiuj niaj realigoj ĝis la hodiaŭa tago, la ideo de komuna, supernacia neŭtrala lingvo, estis ligita al la penso pri interkompreniĝo ne nur buŝa, sed ankaŭ kora, al la ideo de toleremo kaj komprenema rilatado al alies pensoj, ideoj, ideologioj kaj religiaj sentoj, al interkompreniĝo inter la rasoj kaj la nacioj, sekve al la monda paco.

La Esperanta literaturo estas beletro de packulturo. Almenaŭ mi ne trafis en ĝi verkon kiu pravigas perforton aŭ malestime traktas iun popolon. Nia lingva kulturo ne akceptas negativajn esprimojn pri popoloj. Mi povas nomi nekompreneblaĵon en mia finna lingvo hebreaĵo aŭ ĉinaĵo, kaj germano povas vidi en ĝi bohemajn vilaĝojn, sed por la sennacie neŭtrala Esperanto tia afero estas volapukaĵo. Tamen, individuoj malpacas ankaŭ Esperante. Konsciaj aŭ nekonsciaj antaŭjuĝoj ankaaŭ inter esperantistoj ne mankas. Ni povas akcepti, ke alia popolo estas alia, sed ne ĉiam, ke alia homo estas alia. Ni devas ankoraŭ packulturi nin mem.

Estas nature, ke UEA akceptis la alvokon de Unesko partopreni en la agado por packulturo, ĉar ĝi estas nia kutima agado kaj ĝia ideo unu el niaj statutaj celoj. Kun aliaj NRO-j ni ekkolektis subskribojn por la Manifesto 2000, per kiu la laŭreatoj de la Nobel-pacpremio resumas la principojn de la kulturo de paco. La Tel-Avivan UK ni dediĉos al diskuto pri Lingvo kaj la kulturo de paco.

Ni fosu ankaŭ la packulturan sulkon.

Manifesto 2000 por Kulturo de Paco kaj Senperforto

Konsciante pri mia parto de respondeco antaŭ la estonteco de la homaro, kaj tute aparte antaŭ la hodiaŭaj kaj morgaŭaj infanoj, mi devontigas min en mia ĉiutaga vivo, mia familio, mia laboro, mia komunumo, mia lando kaj mia loĝ-loko:

• respekti la vivon kaj la dignon de ĉiu homo sen diskriminacio aŭ sen antaŭjuĝoj;

• praktiki aktivan senperforton, rezignante pri perforto en ĉiuj ĝiaj formoj: fizika, seksa, psikologia, ekonomia kaj socia, precipe rilate al la plej malriĉaj kaj la plej vundeblaj kiel infanoj kaj adoleskuloj;

• kundividi mian tempon kaj miajn materiajn rimedojn, praktikante malavarecon por haltigi forpuŝadon, maljustecon kaj politikan kaj ekonomian subpremon;

• defendi la liberecon de esprimado kaj la kulturan malsamecon, ĉiam favorante aŭskultadon kaj dialogon kaj ne cedante je fanatikeco, mensogado kaj malakcepto de aliaj homoj;

• favori respondecan konsumadon kaj evoluon, kiuj konsideras la gravecon de ĉiuj vivo-formoj kaj konservas la ekvilibron de la naturo sur nia planedo;

• kontribui al la evoluo de mia komunumo, kun plena partopreno ankaŭ de virinoj kaj kun respekto de la demokratiaj principoj, cele al kuna kreado de novaj formoj de solidareco.

Renkontiĝo kun Ivo Lapenna

nobody@ipernity.com (Osmo Buller) — Thu, 05 Nov 2009 12:15:13 +0000

Osmo Buller has posted an article:

…por la Helsinka kongreso [54-a UK 1969] estis planita speciala poŝtoficejo por la tutmonda gastaro. Tial la estrino de poŝtejo en la nordfinna vilaĝo Taivalkoski alparolis dekokjaran esperantiston, kiu tie laboris dumsomere. La plano deĵori pagate en la Universala Kongreso ne realiĝis, ĉar LKK dubis pri la lingvo-kvalito de la nekonata knabo. Alian taskon oni trovis: en granda urbocentra magazeno estis instalita Esperanto-ekspozicio, tie li du aŭ tri horojn tage dejoris por gardi ĝin. Ne venis multe da klientoj por rigardi, ĉar temis pri speciala apuda ĉambro en iu supra etaĝo, sed tio eble estis tute bona. Tiu ĉi aranĝo faris sufiĉe “mucidan” impreson, la knabo trovis. Libroj kaj revuoj malnovaj, multaj jam flaviĝintaj, aspektantaj eluzitaj…

La lastan tagon subite aperis Ivo Lapenna. Kompreneble la knabo rekonis lin, jam nur pro la inaŭguro. Tiumomente neniu alia vizitanto estis en la ĉambro, kaj la kolero de la prezidanto direktiĝis al la junulo. Kiam la majstro pri informado klarigis kiel ekspozicio devas vere esti farata, „tio estis unu el la plej malfeliĉaj momentoj en mia esperantista vivo ĝis tiam“, rememoris la nordfinno. Dum tiu duona horo, kiu ŝajnis eterneco por ekploronta nekulpa dekokjarulo, Lapenna prenis ĉiun unuopan libron kaj diris, kial ĝi estu en muzeo sed ne en ekspozicio; sed atinginte la lastan libron la prezidanto subite ŝanĝis sian tonon, frapis lin je la ŝultro, ke ja ne estas li kiu kulpas, sed Lapenna volas tamen doni tiun lecionon por la kazo, ke li mem iam faros ekspozicion.

La finna knabo poste trovis ankoraŭ okazon, en printempo 1987, sincere danki letere al la baldaŭ mortonta Lapenna pro tiu efektive utila leciono. Li deĵoris kiel direktoro de la Centra Oficejo en Roterdamo, lia nomo: Osmo Buller.

Z.M. Sikosek: Sed homoj kun homoj: Universalaj Kongresoj de Esperanto 1905-2005, p. 128.

Trezorserĉe tra la librokatalogo

nobody@ipernity.com (Osmo Buller) — Wed, 28 Oct 2009 00:15:46 +0000

Osmo Buller has posted an article:

Unu el la plej belaj okupoj estas vadi tra la paĝoj de la librokatalogo de UEA. Sed… ĉiufoje oni vekrias kiel aprile Mark Fettes ĉi-revue: valoraj libroj ŝimas sur la bretoj… Honto! mi diras, ĉar dekoj da brilaj verkoj de pli ol duona jarcento atendas, ke ilin oni foraĉetu! Se entute eblas tia komerca verbo, kiam la prezoj tiel bagatelas, ke ili apenaŭ ekzistas!

Se nun por vi La konscienco riproĉas (rakonto de A. Strindberg, 1928; ~~4,20gld.~~), ne hezitu preni vian parton de tiuj malnovaj sed ĉiam valoraj libroj. Kelkajn el la perloj mi nun aparte proponas.

Eble mi komprenas, ke Juneca ardo (1936; ~~3,60gld.~~) kaj Vartejoj (1938; ~~3,60gld.~~), originalaj romanoj de N. Bartelmes, plu serĉas la lastajn aĉetontojn. Ili ne estas majstraĵoj, sed ili varme rakontas pri la vivo de proletinfanoj tiutempaj kaj devas legi ilin ĉiu, kiu serioze interesiĝas pri la Esperanta romano. Sed mi tute ne komprenas, kial alia originalaĵo, el 1924, Pro Iŝtar de H.A. Luyken, ne jam estas monopolaĵo de brokantejoj. Nuraj € 6,90 estas malmulte por tia fascine streĉa kaj belstila aventurromano. Des pli, ke ĝia fizika vesto estas preskaŭ luksa.

Batalo pri la domo Heikkilä de J. Linnankoski (1919; ~~1,80gld.~~) al ni finnoj ruĝigas la vangojn, ĉar ĝi estas la plej moderna suoma verko Esperante eldonita… sed ne legu ĝin antaŭ enlitiĝo, ĉar okazas en ĝi io horora! Tamen la traduko de V. Setälä estas por li honora, same kiel tiu de H. Hall en La botistoj de A. Kivi (1919; € 1,50), al finnoj la komedio plej kor-proksima. Kaj de la norvega majstro de dramo, H. Ibsen, vi povas plu aĉeti Reaperantoj (1925) por… ~~0,60gld.,~~ kaj la belan teatraĵon Pasko (1935) de la svedo Strindberg por ~~3,30gld.~~

Se ankoraŭ halti ĉe teatraĵoj, ni nepre ne preterlasu Natan la saĝulo de G. Lessing, en traduko de K. Minor (1923; € 2,70), ĉar tiu verko, pasia pledo por toleremo, ne perdas aktualecon. (Kiel etan biskviton frandu la originalan komedieton de Minor, Pro Dio! Ne esperantiston! el 1924 je ~~0,60gld.~~) Kaj ni ne maltrafu verkon de alia granda germano: Atta Troll de Heine, “satiro de malbonaj poetoj kaj falsaj demokratoj”, trad. Zanoni (1925; € 1,20). Ĉi lasta verko fakte apartenas al poezio, sub kiu rubriko eldonaĵoj antaŭmilitaj laŭdinde malmultas. Tamen ni pluku tie Poemo de l’plugisto (1930; ~~3,00gld.~~) de la bulgara proleta poeto H. Ĥrima.

Sole la nomoj de la tradukintoj devus vin altiri al la Kabe-a interpreto de Bona sinjorino de E. Orzeszko (1924; € 0,60) kaj al tiu de E. Wüster pri La kantistino de W. Hauff (1921; € 0,60), historioj tragikaj. Kaj se la kataloga misinformo pri “iom lama fino” en La cikoni-kalifo de M. Babits (1929; € 1,20) fortimigis vin, sciu, ke temas pri romano sorĉe mirinda! Mirinda estas ankaŭ la traduko el la plumo de la frue mortinta hungara talento Karlo Bodó. La freŝon de lia lingvo vi ĝuas ankaŭ en la novelaro La norda vento de Fr. Karinthy (1926; € 2,70). Ili du aperis en la papere kaj aspekte ĉarma serio Biblioteko tutmonda de Rudolf Mosse.

Ĉe kuniĝoj de bona verkisto kaj kvalita tradukisto ni devas noti ankaŭ Noveloj de H. Sienkie-wicz / Lidja Zamenhof (1925; € 1,50), la satiran Orientaj fabeloj de V. Doroŝeviĉ / N. Hohlov (1924; € 1,20) kaj Elektitaj noveloj de I. Turgenjev / A. Mexin, ĉi-lasta i.a. kun la neforgeseble kortuŝa Mumu (1923; ~~2,70gld.~~).

Ĝis nun ni restis nur ĉe eŭropaj verkistoj, ĉar tiutempe ili ja pli ol nun superregis nian beletron. Tamen, la eldonejo Hirt & Sohn, kiu ŝajnas superregi ĉi mian kolekton, en 1924 eldonis la romanon Deklaracio (~~3,90gld.~~) de la japano Ariŝima, en traduko de T. Tooguu, kaj samjare eliris ĉe Hirt ankaŭ El la skizlibro (€ 1,50) de W. Irving, la unua usona verkisto monde famiĝinta. Tiu ĉi lasta estas interesa ankaŭ pro sia tradukinto, H.L. Elvin, nun membro de la Honora Patrona Komitato de UEA. Same ĉe Hirt aperigis ankaŭ la usonano E. Payson, kiu krome verkis ankaŭ originale, sian tradukon de la romano de kirliĝaj eventoj, La palaco de danĝero (pri Madame La Pompadour) de M. Wagnalls (1926; € 3,90).

Nomo, kiun la mondo maljuste forgesis, estas tiu de la belgo L. Bergiers. Apenaŭ 20-jara li kreis majstran tradukon de du noveloj de sia samlandano G. Eekhoud, Servokapabla! / Marcus Tybout (1927; ~~2,70gld.~~). Precipe en la unua el ili, la forte kontraŭarmea Servo-kapabla!, oni jam sentas simptomojn de lingvaj piroteknikaĵoj, plene fajrontaj en la originala novelaro de Bergiers, Ili (1930). Ĝin serĉu brokanteje!

Kion aldoni pri la malabunda faka literaturo? Sole tion, ke dum restas neelĉerpita la klasika La vendreda klubo (1921; ~~7,20gld.~~) kun valoraj artikoloj pri pedagogio de laboro, Leibnitz, kolorteorio de Ostwald, ktp., mi rikanas pri plia eldonado de scienca kaj faka literaturo.

Mi jam finas. Sed ankoraŭ io: Antaŭ 20 jaroj Petro Schlemihl (1922; ~~2,70gld.~~; 2-a eld. 2007, € 9,00) de Chamisso, en traduko de Wüster, fariĝis la unua beletra verko kiun mi legis en Esperanto. Pramalnova recenzo de V. Setälä tiom entuziasmigis min, ke mi tuj per ekspresa letero mendis ĝin ĉe UEA por ne malfrui. Aĥ, bluokula gimnaziano...

Kiel mi diplomiĝis pri Esperanto

nobody@ipernity.com (Osmo Buller) — Wed, 14 Oct 2009 12:31:27 +0000

Osmo Buller has posted an article:

Mi eklernis Esperanton en 1966, sed pasis tri jaroj ĝis mia unua konversacio, kiu okazis ĉe la enirejo de Dipoli, la ejo de la 54-a Universala Kongreso en Helsinko. Kiam mi venis al la kongresejo, jam de malproksime mi vidis la figuron de Vilho Setälä, bone konatan al mi laŭ multaj fotoj. Por diri la veron, mi simple decidis, ke kun tiu eminentulo, kiu tiam estis por mi la dua plej granda post Zamenhof, mi interŝanĝu almenaŭ kelkajn vortojn, por ke li estu mia unua kunbabilanto.

Mi kolektis mian tutan kuraĝon por alpaŝi la Majstron. Sed kion mi diru al li? Nu, mi decidis simple diri, ke mi ĵus alvenis kaj mi ne scias, kion mi devas fari. Zorge kaj iom longe mi pripensis mian frazon, ĉar kia honto estus erari pri gramatiko antaŭ tiu homo, kiu estas eĉ akademiano! Kiam mi estis sufiĉe certa pri la vortumo, mi alproksimiĝis, salutis, pardonpetis kaj demandis… Kaj Setälä afable montris al mi la akceptejon, kien mi iru por ricevi la kongresajn dokumentojn.

Fine li demandis, de kiu lando mi venas, kaj tio ja vere fierigis min: li ne povis diveni, ke mi estas finno! Tamen, aŭdinte mian nomon, Setälä ja memoris, ke duonjaron pli frue li aperigis en Esperanta Finnlando mian recenzon pri Vivo de Gandhi de Edmond Privat. Danke pro bona kontribuaĵo – jen liaj bele manskribitaj vortoj sur la titolpaĝo de lia ĵus aperinta gramatiko, kiun mi ricevis por tiu kunlaboraĵo.

Se la libro estis diplomo pri skriba scio de Esperanto, post la konversacio ĉe la kongreseja pordo mi sentis, ke mi sukcesis ankaŭ pri la parola parto. Kaj tiuj du diplomoj sufiĉis por mi ĝis nun.

Mi ne vere estas ĉi tie...

nobody@ipernity.com (Osmo Buller) — Tue, 08 Sep 2009 21:33:54 +0000

Osmo Buller has posted an article:

Mia nesto ĉi tie en Ipernity estas pli-malpli malplena, sed pli abunde mi troveblas en Facebook, kie mi komunikas Esperante kaj finne. Ipernity apenaŭ estas uzata de miaj ne-esperantistaj amikoj en Finnlando kaj mi havas nek tempon nek emon por umi sur du kanaloj. En Facebook mi kultivas i.a. albumon kun specimenoj el mia kolekto de fotoj -- la plej malnovaj aĝas pli ol 100 jarojn -- pri mia hejma kaj laboreja strato Nieuwe Binnenweg. Krome, kelkaj artikoloj kaj intervjuoj miaj estas legeblaj en http://www.esnips.com/web/obullersStuff.