Articles from Laszlo Istvan TOTH

Moderna sklavoposedado ene de EU

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Sun, 04 May 2014 19:04:22 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

Tri gravaj celoj, kiujn fondintoj de EU klopodas atingi kaze de pluaj aliĝintaj landoj:

1) Ekhavi iliajn merkatojn.

Novaj akiritaj merkatoj helpas evoluintajn ŝtatojn mildigi siajn gravegajn konsekvencojn de superproduktado. Kiel rezulto, aĉetantoj de novaj aliĝintaj ŝtatoj nuntempe aĉetas varojn produktitajn je pli, ol 80% en evoluintaj landoj, respektive varojn, kiuj kvankam estas fabrikitaj en propraj landoj, tamen en kompanioj posedataj de evoluintaj landoj: en tiuj kompanioj lokaj laborantoj, ”aborigenoj” laboregas por ”sklavaj kompenspagoj”.

2) Post atingo de tiu unua celo (akapari merkaton), baldaǔ realiĝas ankaǔ tiu dua celo: lokaj produktantoj bankrotas kune kun lokaj industrioj de prilaborado (ili ne havis eblon enkonduki modernan produkt-teknologion), kaj simile bankrotas ankaǔ ceteraj industrioj pro simila kialo, do malaperas merkata konkurado. Sekve, senlaboreco atingas katastrofan nivelon. Tio neprigas senesperiĝintajn laborserĉulojn akcepti mizere pagitajn laboreblojn po 12 horojn en kvar skipoj por minimuma salajro (kio estas kvinono el tiu de evoluintaj landoj) en fabrikoj posedataj de companioj el evoluintaj landoj. Tiel evoluintaj landoj de EU kaj ankaŭ iuj el ekster-EU realigas siajn proprajn koloniojn de modernaj sklavoj, kaj evoluanteco de tiuj prifintitaj landoj iĝas plue konservita laŭ deziro de evoluintaj landoj.

3) Ekhavi kontrolon super tiuj landoj por, ke tiu kontrolo ne transiru al sub rusa influo.

Sed kio pri apogmono de EU?

Nu, tio estas nur fiŝlogo por misgvidi popolojn de evoluantaj landoj.

Kvanto de tiu ”apogmono” plietiĝas kompare al profitego gajnita el akaparo de merkato (neniigo de merkata konkurado kun loka produktado), respektive el profitego gajnita el sklav-laborigo.

Espereble kara leganto, vi estas sufiĉe saĝa por kompreni tion, ke en nuna ruzega mondo EU ne klopodas altruiste helpi per mono iun ajn evoluantan landon.

Ĝenerala maljuniĝo de "bonhavaj" socioj

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Mon, 25 Feb 2013 17:01:36 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

En tiuj t.n. ”bonhavaj” socioj malkreskas nombro de geedziĝoj, kaj kune kun tio malkreskas ankaǔ nombro de idoj. Gejunuloj pro troa okupatiĝo ne havas tempon konatiĝi. Pro rapidaj ŝanĝoj gejunuloj devas pli kaj pli, kaj pli ofte lerni, denove lerni, kaj tro multe labori. Pro tiu trolaciga, trostresa laboro ili pasigas hejme libertempon precipe per ripozado, anstataǔ konatiĝi.

Tiu ”bonhava” socio ne tiel komprenendas, ke per normala laboro eblas kontentige vivi, sed tiel, ke ekzistas nur eblo, ke per duobla kaj duona laboro oni povu gajni unu kaj duonan salajron. Tiu eblo gajni pli multe, ol per normala laboro, kaj tiu minaco perdi laborlokon instigas gejunulojn pli kaj pli multe labori, kaj ĉiun ceteran faktoron subordigi al laboregado.

Iu alia faktoro, kiu kondukas la ĝenerala socia maljuniĝiteco estas grava diferenco inter vivnivelo de paroj sen idoj (aǔ kun nur unu ido), kompare al paroj kun du aǔ pli multaj idoj. Ĉi-kaze oni ne devas pensi nur pri mono, sed pri konsekvencoj de prizorgado pri familio: anksio pri idoj, respondeco, nedormitaj noktoj, penadoj, timo perdi laborlokon pro foresto por prizorgi malsanan infanon, k.t.p.

Streso en laborejo mem kapablas forkonsumi grandan parton el energio de gejunuloj, kaj plue, laboreja malsekureco (timo perdi ĝin en ĉiu momento) kondukas plenrajte al ĝenerala evito fondi familion.

Ĉefa faktoro, kiu respondecas pri perdo de emo fondi familion estas ne tiom manko de mono, kiom manko de sekureco, de stabileco.

En Ĉiniaj urboj oni muntas kradon alsur fenestroj ĉe altaj loĝej-turdomoj ne por defendi loĝejon disde ŝtelistoj, sed por malhelpi senesperiĝintajn gejunulojn sinmortigi per elsalto el x-nivela etaĝo. Moderna sklaviĝo iĝis pli neeltenebla, ol iam ĉe enkoloniigitaj nigruloj sur kotonproduktejoj.

Privataj laborigantaj firmaoj estas interesitaj nur pri momenta profito, ĉar pri pensioj, pri sociaj sekurigoj ne ili devas prizorgi, sed ŝtato. Kiam temas pri ĝenerala maljuniĝiteco de socio, profitavidaj privataj firmaoj klopodas kaŝi verajn kialojn de ĝenerala maljuniĝiteco per mensogaj asertoj, ke gejunuloj rezignas je familio pro komforto. Dume malsaĝa publiko akceptas tiun mensogon, ĉar forgesas tion, ke en "malriĉaj" socioj, kie oni ne havas kion perdi, juna generacio ne mankas.

En fabrikoj, uzinoj pli kaj pli da varoj estas produktitaj per malpli kaj malpli da dungitoj, pro uzado de aǔtomataj maŝinoj (robotoj). Do, tendenco estas produkti pli kaj pli da varoj per malpli kaj malpli da dungitoj. Sed kio okazos pri maldungitoj? - ili iĝos senlaboruloj, kio ne estas problemo nur pri vivtenado, sed ankaǔ pri malkresko de potencialaj aĉetantoj de varoj fabrikitaj de robotoj. Do pli kaj pli da varoj plenigas bretojn de vendejoj, dume pli kaj pli kreskas nombro de homoj, kiuj ne kapablas aĉeti ilin. Sed tiukaze kiu aĉetos tiun grandegan kvanton de industriaj varoj fabrikitaj de robotoj? - senlaboruloj certe ne aĉetos ilin.

Baldaǔ pro globaligo, plimulto de landoj iĝos je sama nivelo, do ne eblos eksporti varojn al ceteraj landoj, ĉar ankaǔ tie aĉetantaro estos monmanka.

Nunonia

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Fri, 30 Mar 2012 19:54:12 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

Rilate al E-a lingvaĵo, ekzistas ja granda kaoso en mondo, ĉar mankas oficiale proponita, etalona lingvaĵo.

De kiam Zamenhof forpasis, pli kaj pli da 'eminentuloj' klopodis senlace aliigi, fuŝigi tiun originalan, sufiĉe klaran kaj facile komprenebla lingvaĵon, lanĉitan de lingvokreinto.

Kvankam Zamenhof ne difinis konkretajn regulojn pri frazumado, li tamen klopodis pli malpli respekti certajn 'neskribitan' regulojn por, ke frazoj estu klaraj, facile kompreneblaj. Ne eblas kontesti tion, ke lingvaĵo de Zamenhof ĝenerale estis multe pli klara, ol tiuj de multaj 'eminentaj' posteǔloj.

Posteǔlaj eminentuloi klopodis prezenti al lingvolernantoj 'pli elitan' lingvaĵon, ol tiu de Zamenhof. Sed tiuj 'pli elitaj' lingvaĵoj abundas per akuzativoj kaj dise-mise ĵetitaj adjektivoj, participoj, per senkiale uzataj kompleksaj konjugacioj, per verboj lokigitaj tre fore de subjekto, per disa-misa, tordita frazo-vortordo, per salamandraĵoj, per frazoj kompilitaj laǔ patrinlingva pensado.

www.edukado.net kreita en 2001 de Katalin Kováts, estas unua interreta, instrua portalo, kies redaktoro rekonis neceson prezenti al lingvoinstruantoj kaj lingvolernantoj inteligente difinitan, klaran kaj facile kompreneblan, elegantan, etalonan lingvaĵon.

Nelonge aperis nova interreta E-a portalo, http://nunonia.com, fakte iu iama, resurektiinta portalo, tiu konata Ĝangalo, kies redaktoroj, simile, kiel redaktoro de Edukado.net, surprenis respondecon diskonigi inteligente difinitan, etalonan lingvaĵon.

Ekde 2003 ĝis 2006, Ĝangalo, diskonigis simile, kiel Edukado.net, klaran etalonan lingvaĵon, danke al redaktoro Flavio Rebelo.

Surprenante taskon publikigi aktualajn mondajn novaĵojn, Ĝangalo devis uzi foje ankaǔ iom nekutimajn fakvortojn, kontraǔ kiuj iam protestis certaj konservativaj E-istoj. Nu, ne eblas ĉion esprimi nur per tiaj vortoj, kiuj konvenas precipe por movadaj temoj.

Ekde nun, nova E-a portalo pri novaĵoj Nunonia, staras je onia dispono.

Do, karaj lingvolernantoj, nun vi jam havas du valorajn fontojn, el kiuj vi povas lerni klaran, elegantan lingvaĵon. Ekuzu ilin kun fido! :-)

Prisilentitaj aferoj iĝas malkovritaj

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Thu, 15 Mar 2012 18:27:05 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

Ŝajnas, ke pruvitiĝis tiu mia iama supozo, ke iuj 'monhavaj gravuloj' en Esperantio enviis tiun furoran portalon de Ĝangalo, kaj ne domaĝis elspezi monon por, ke tiu interreta portalo de Flavio Rebelo ne plu ekzistu:

Jen citaĵo el intervjuo kun Flavio Rebelo:

”Post la vendo de Ĝangalo, dum kvin jaroj mi estis devigata folasi la E-movadon, ĉar la tiama aĉetinto de la portalo, kun la celo ne trovi konkurencanton en Interreto, aldonis al la kontrakto feran klaŭzon, por ke mi ne kreǔ ian ajn retpaĝon en Esperanto.”

Substrekon mi faris.

Ne hazarde okazis tiutempe en 'Libera Folio' tiu atako kontraǔ Flavio Rebelo. Iujn personojn ĝenis tio, ke Esperantistaro preferis ne portalon de UEA, al kiu pagis kotizojn, sed tiun senpagan portalon Ĝangalon.

Tiam, kiam en mondo aperis mono, aperis ankaǔ kanajleco...

Kio estas salamandri?

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Sun, 19 Feb 2012 16:50:51 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

Dum mia komenca periodo de mia lingvolernado (ĉar oni dum la tuta vivo havas ion por lerni), mi multe penadis kompreni tekstojn skribitajn fare de Esperantistoj (eĉ tekstojn skribitajn fare de iuj eminentuloj). Komence mi ne miris pri tiuj malfacilaĵoj, ĉar mi kvitancis ilin kiel konsekvencon de mia mankhava lingvokono. Komencantoj ja ne deziru ĉion tuj!

Post forpaso de jaroj mi daŭre nur tre pene povis kompreni (pli ekzakte: diveni) mesaĝojn el tekstoj skribitaj fare de iuj, kiuj jam estis progresintoj.

Tiam mi komencis suspekti iun strangan aferon. Por mi uzi iun fremdan lingvon signifas provi identiĝi kun denaska parolanto de tiu lingvo, kaj vortumi laŭ tiu fremdalingva pensmaniero. Sed mi devis fortostreĉi min por povi pensi hungare dume mi legis tiujn frazojn kompilitajn fare de t.n. hungEsperantistoj. Nur tiel mi sukcesis kompreni iliajn mesaĝojn. Mi devis traduki ”laŭvorte” tiujn frazojn el Esperanto al la hungara lingvo por, ke ili havu sencojn.

Tiuj antecedentoj havigis al mi ideon enkonduki novan lingvouz-nocion: ”salamandradon”. Salamandri signifas uzi fremdan lingvon sub forta influo de la patrina lingvo, aŭ de la ĵus plej bone regata etnolingvo. Esence ĝi manifestiĝas per laŭvorta traduko de etnolingvaj idiomaĵoj al iu fremda lingvo. Sekve, ies salamandrado estas strikte etnolingvo-specifa.

Mi ĉerpis miajn spertojn pri salamandrado dume mi legis mesaĝojn senditajn inter hungaroj (hungEsperantistoj), sed mi tamen klarigos salamandradon precipe per anglaj idiomaĵoj, ĉar Esperantistoj en nia mondo konas certe pli bone la anglan lingvon, ol la hungaran...

angle: ”Peter put me up for the night.” (Petro tranoktigis min por la nokto.)

salamandre: ”Petro metis min supren por la nokto.”

angle: ”They fell out over the decizion.” (Ili malpaciĝs pro la decido.)

salamandre: ”Ili falis eksteren pro la decido.”

angle: ”Look out, you are going to drop that.” (Atentu! vi preskaŭ faligos tion!)

salamandre: ”Rigardu eksteren, vi estas iranata faligi tion.”

angle: ”Mary saw me into the office.” (Maria akompanis min en oficejon.)

salamandre: ”Maria vidis min en oficejon.”

angle: ”That song takes me back.” (Tiu kanto igas min esti nostalgia.)

salamandre: ”Tiu kanto prenas min malantaŭen.”

Mi ne certas, ĉu angloj ĝuste tiel salamandras aŭ ne, mi nur provis ilustri per modelfrazoj tion, kio estas salamandrado.

Jen por hungaroj kelkaj specimenoj pri la vortumado de Salamandristoj:

hungare: ”Járvány ütötte fel a fejét.” (Epidemio ekaperis.)

salamandre: ”Epidemio batis supren la kapon.”

hungare: ”Péter átverte a társát.” (Petro superruzis sian kunulon.)

salamandre: ”Petro trabatis sian kunulon”

hungare: ”Mária letette a vizsgát.” (Maria ekzameniĝis.)

salamandre: ”Maria demetis la ekzamenon.”

Jen "freŝa" salamandraĵo fare de iu eminentulo, de kiu oni devus ellerni korektan lingvouzon:

/"La afero "salvo" perfidas pri unu el la malfrotaĵoj de la E-instruado - ĉu buŝa (perkursa) ĉu perlernolibra."/

Ne miru, se vi ne komprenas la supran frazon. Por kompreni ĝin unue necesas traduki tiun frazon *laŭvorte* al la hungara lingvo, kaj pluse necesas koni la respektivajn idiomaĵojn...

En la hungara lingvo "csúsztatás" signifas laŭvoerte glitigon, kaj idiomaĵe miskredigon. Simile, hungaroj uzas ofte la verbon perfidi anstataŭ malkovri, malkaŝi.

Malsupre mi prezentos al vi la "sen-salamandraĵitan" frazon:

"La afero "salvo" malkovras unu el la miskredigoj de la E-instruado - ĉu buŝa (perkursa) ĉu perlernolibra."

Kio estas tempo?

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Sat, 12 Nov 2011 14:38:28 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

Tempo rilatas al ŝanĝatiĝoj. Kiam tempo haltas (ne pasas), nenio iĝas ŝanĝata (absolute nenio!). Se iu objekto veturas (rilate al observanto) je rapideco 'c' (mallongigo de latina 'celeritas' = rapideco, kiu rapideco en vakuo estas proksimume 300 000 km/s), ne restas tempo por okazi (ŝanĝitiĝi) io ajn, ĉar tempo haltas.

Noto: ankaǔ en ne-vakuo (ekz.: gaso, akvo, ktp.) fotono (partiklo de lumo) veturas je rapideco 'c', sed pro multegaj kurbiĝoj preter masoj de atomoj, ĝia rapideco (se konsideri rektan distancon inter ekvetur- kaj alvenpunktoj) ŝajnas esti malplia, ol 'c', ĉar lumo ja devis veturi laǔ pli longa itinero, ol se ĝi veturintus rektlinie, ne kurbigante sian itineron apud atomoj.

Iu objekto, kiu veturas je rapideco 'c', restas senŝanĝite dume ĝi gardas tiun rapidecon rilate al iu alia, referenca objekto. Veturante je rapideco proksima al 'c', tempo pasas malpli rapide, do ŝanĝitiĝoj simile malkreskas. Tial astronaǔtoj iĝas malpli aĝaj rilate al siaj referencaj (ne kunveturintaj) teraj kunuloj. Kaze de astronaǔtoj tempo ne pasis tiom rapide, kiel por tiuj kunuloj, kiuj ne veturis tiom rapide.

Se rapideco de iu objekto kreskas, ankaǔ ĝia energio kreskas, kaj tiu energio iĝas stokita en objekto forme de diferenco de maso. Rapideco de iu objekto ju pli iĝas proksima al 'c', des pli kreskas ĝia maso, ĉar kreskas ankaǔ ĝia energio. Kompreneble, kaze de ne troege grandaj rapidecoj (do ne proksimaj al 'c'), tiun diferencon de maso (devenintan el kresko de energio) ne eblas mezuri per ordinaraj mezuriloj, ĉar nur multega energio povas pliigi percepteble mason: E=m*c². Do treege multa, mense apenaǔ imagebla, granda kvanto de energio iĝas stokita en unu unuo de maso (gramo). Maso komencas kreski signife, por ni jam percepteble, nur proksime al rapideco 'c'.

Kiam ni parolas pri potenciala energio de iu objekto (ekz.: pezaĵo de 1kg. levita ĝis 1m. distanco disde Tero), fakte temas pri pezaĵo, kies maso iĝis pli multa (pezaĵo ricevis plusan energion fome de diferenco de maso), kaj tial gravito efikas al ĝi pli longe. Tiu fenomeno kompreneble validas reciproke por ĉiuj gravite interrilatantaj objektoj. Sed mi nun analizas nur tiun levitan objekton.

Ju pli alte ni levas iun pezaĵon disde Tero, des pli multe kreskos ĝia potenciala energio, tamen ne lineare, ĉar gravito ne efikas laǔdistance lineare. Post certa distanco disde Tero, potenciala energio de tiu pezaĵo rilate al Tero jam ne plu kreskos signife rilate al kresko de distanco.

Tio estas alia afero, ke por homaj, kaj ĝenerale por vivaĵaj sensiloj, tiu malgrandeta kresko de maso (do kresko de potenciala energio => kresko de gravita efiko) ŝajnas esti multa kiam ili spertas tiesan gravitan efikon. Tio estas, ĉar vivaĵoj vivas en medio, en kiu inter limoj de teperaturo, gravito, ktp. ekzistas malgrandeta intervalo: vivaĵoj spertas efikon de temperaturo nur inter minus kelkdekaj, kaj plus kelkdekaj celsiaj gradoj, spertas efikon de gravito inter kelkaj gramoj, kaj kelkcent kilogramoj (foje kelkaj tunoj), dume en universo intervalo de teperaturo kaj intervalo de gravito estas multeg-magnitude pli grandaj.

En universo ekzistas intervaloj ĝis ĉ. okcent milionoj celsiaj gradoj, kaj gravito generita de maso, kiu povas esti kelcent-foje pli multa, ol tiu de nia Suno (1989·10²⁷ kg).

Rilate al rapideco, neniu objekto, kies maso en relativa, ripozanta stato estas pli granda, ol nulo, povas atingi rapidecon 'c', ĉar tiam ĝia maso atingus infiniton (pro iom post ioma aldono de energio forme de plusa maso), kaj ja ne eblas ”enpumpi” al en objekto infinitan energion.

Fotono (luma partiklo) ja povas veturi je rapideco 'c', ĉar ĝia maso en relativa ripozanta stato estas nula.

Aliĝi al Facebook

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Tue, 08 Nov 2011 12:26:17 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

Lastfoje mi intencis rezervi sidlokon en teatro. Teatro de Pécs (Hungarlando) havas sian propran interretan portalon, sur kiu eblas mendi normalkostajn biletojn por teatraj prezentaĵoj.

Sed mi trovis eblon rezervi sidlokon je rabata kosto. Kial ne aĉeti bileton malpli multekoste, ol normale? - mi pensis.

Tiu propono aĉeti malmultekostan bileton temis pri tio, ke mi devas mendi bileton tra Facebook.

Tio signifis, ke tra Facebook mi povas mendi je 50% rabato enirbileton por teatraĵo por nacia teatro de Pécs.

Mi ja ne estis ano de FBI-Facebook, sed mi pensis, ke mi kreos provizore konton por Facebook. Pripensite kaj farite.

Mi kreis novan konton (kompreneble per falsaj datenoj), kaj mi provis mendi tiun rabatan bileton.

Ho! Tio ne tiel funkciis! :-)

Tiu programo de bilet-mendado anoncis min, ke mi devas havi minimume 50 konatojn, kiuj estu registritaj je Facebook!

Do mi pensadis: kian profiton povas havi teatro de Pécs (Hungarlando), se mi ja estas ano de Facebook, kaj pluse mi jam havas minimume 50 registritajn konatojn? - tiu propono pri malmultekosta bileto ja ne petis min, ke mi varbu pluajn spektantojn, por ricevi rabaton - racie pensante nenian!

Sed supozeblas, ke sekretaj servoj ”sponzoras” (apogas mone) inter alie ankaǔ teatron de Pécs por, ke ĝi instigu homojn aliĝi al Facebook, kaj agnosk-deklari siajn parencojn, konatojn. Tiel sekretaj servoj povas ŝpari multegan monon, ĉar anoj de Facebook senpage kaj senaltrude malkovras preskaǔ ĉion pri siaj konatoj.

Sekretaj servoj tiel elspezas nur fragmenton el tiu mona sumo, kiun ili devus elspezi por elspuri rilatojn de iuj certaj individuoj. Do, proponi, instigi, eĉ ”devigi” civilojn aliĝi al Facebook estas tre monŝpara afero por sekretaj servoj! :-)

Esperantaj ĉapelitoj - eħošanđo čiužaůde

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Sun, 11 Sep 2011 18:57:47 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

Esperantistoj penadas uzi surogatojn kiel: "Ehhoshangho chiujhauhde" aŭ "Eĥxosxangxo cxiujxauxde" por anstataǔigi la mankantajn preseblajn, printeblajn Esperantajn ĉapelitojn, anstataǔ uzi la jam ekzistantajn ĉapelitojn, kiuj jam de pli, ol 200 jaroj (do ili jam ekzistis, kiam Zamenhof kreis Esperanton) troviĝas prete en presejoj:

anstataǔ ĉ uzi č (el sudslavaj lingvoj)

anstataǔ ĝ, uzi đ (el sudslavaj lingvoj)

anstataǔ ĥ, uzi ħ (el maltolando)

anstataǔ ĵ uzi ž (el sudslavaj lingvoj)

anstataǔ ŝ uzi š (el sudslavaj lingvoj)

anstataǔ ǔ uzi ů (el sudslavaj lingvoj)

Kial sperteblas tiu stult-obstineca kontraǔstarado? Ĉu Esperanto perdus multon el sia gloro, se oni uzus la jam ekzistantajn ĉapelitojn anstataǔ la surogatoj: ”Ehhoshangho chiujhauhde” aŭ ”Ehxosxangxo cxiujxauxde”?

Ĉu la karaktroj de Esperanto nepre devas apartiĝi disde la jam ekzistantaj karaktroj de etnaj lingvoj?

Ĉu lerni nur la aktualan mondlingvon kiel fremdan lingvon, aǔ lerni ankaǔ alian(j)n fremda(j)n lingvo(j)n?

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Mon, 05 Sep 2011 09:25:41 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

Se por iuj homoj la ŝtatlingvo estas la sama lingvo al la aktuala monda lingvo, por ili ne nepre indas lerni fremdan lingvon.

Se por iuj civitanoj la ŝtatlingvo diferencas de la monda lingvo, ja grave konsilendas por ili lerni la mondan lingvon kiel fremdan lingvon. Ŝtatlingvon oni ĉiel davas firme finlerni, por trovi konvenan laborlokon, por elturniĝi dum vivo efike, sukcese en respektiva lando.

Nelonge estiĝis registara propono instrui ne unu, sed du fremdajn lingvojn en lernejoj. Tio vekis diversajn reagojn, kaj konsente, kaj malkonsente pri tiu propono.

Tiu propono tamen neniun konsilas *ne lerni* la anglan lingvon, sed lerni ankaǔ alian fremdan lingvon.

Antaǔ kvardek-kvin jaroj, kiam la angla lingvo ankoraǔ ne atingis tiun nunan disvastiĝon, mi devis lerni en lernejo ekde la kvina studjaro la unuan devigan, sed tamen libere elekteblan fremdan lingvon. Post kvar jaroj, ekde la naǔa studjaro mi devis lerni devige iun pluan, libere elekteblan fremdan lingvon, kaj pluse, dum unu jaro, lerni devige ankaǔ la latinan lingvon.

Krom tio, la ŝtatlingvo en tiu lando, kie mi vivis, ne estis la sama al mia patrinlingvo, do mi devis lerni firme ankaǔ tiun ŝtatan lingvon.

Fine mi konatiĝis kun kvar fremdaj lingvoj, el kiuj mi scipovas plej bone tiun ŝtatan lingvon, poste tiun, kiun mi lernis dum ok jaroj, kaj malpli profunde tiun, kiun mi lernis dum kvar jaroj, kaj mi havas imagon ankaǔ pri la strukturo de la latina lingvo, kiun mi devis lerni dum unu jaro.

Mi do povas certigi tion, ke ajnan fremdan lingvon ne eblas bone uzi, se oni ne konas minimume du fremdajn lingvojn, krom patrinlingvo. Escepto estiĝas nur en tiu kazo, kiam oni lernas iun fremdan lingvon en tiu respektiva lingva medio (ekz. se oni vivas kelkajn jarojn inter parolantoj de tiu fremda lingvo).

Mi spertas ĉe la plimulto de Esperantistoj, ke ili uzas Esperanton laǔ patrinlingvaj uzkutimoj. Tiu misa lingvouzo plifortigas iliajn memfidojn pri tiu erara lingvaĵo, se ili uzas Esperanton ene de la sama patrinlingva medio (aǔ lingvomedio simila al patrinlingvo).

Ili fakte pensas kaj vortumas plene patrinlingve, per patrinlingvaj vortoj kaj esprimoj, idiomaĵoj koditaj laǔvorte al Esperanto. Tio estas iom simila al tiu skribmaniero, kiam oni skribas ekz. hungarlingve, sed uzante cirilajn literojn.

Tiuj, kiuj scipovas bone pli, ol unu framdan lingvon (ekz: krom Esperanto ankaǔ iun alian), povas pli facile malkovri siajn ”emojn” traduki laǔvorte (do erare), kaj povas pli efike korekti sin.

Tiuj, kiuj scipovas bone eĉ pli multajn fremdajn lingvojn, povas eĉ pli efike eviti salamandradi. Escepto estiĝas kaze de tiuj, kiuj en familio alkutimiĝis uzi Esperanton tute laǔ patrinlingvaj uzkutimoj (alie ili eĉ ne povus, ĉar E-o estas grave mankhava pri konsekvencaj lingvoreguloj).

Ili do iĝas preskaǔ ”denaskaj”, tamen uzas t.n. patrinlingv-Esperanton, kiu aspektas nebule por tiuj, kiuj lernis korekte Esperanton (laǔ spertoj akiritaj en aliaj fremdaj lingvoj).

Mi rimarkis ĉe multaj hungaraj t.n. ”denaskaj” Esperantistoj, ke alkutimiĝis forlasi subjekton, objekton, foje eĉ verbon en frazoj, eĉ ekster kunteksto. Tio estas, ĉar en hungara lingvo uzatas kompleksaj vortoformoj, kiuj povas anstataǔi subjekton, objekton, eĉ verbon.

Oni povos pli efike, malpli erare uzi ankaǔ la aktualan mondan lingvon (la anglan), se krom la angla oni lernos ankaǔ iun alian fremdan lingvon. Ajna fremda lingvo helpas onin por lernakiri pli facile, kaj precipe pli korekte la sekvan fremdan lingvon. Regi plurajn fremdajn lingvojn helpas onin uzi ĉiun regatan fremdan lingvon pli bonkvalite.

La enkonduko de du devige instruotaj fremdaj lingvoj certe helpos ankaǔ al la kvalito de lingvoscipovo ĉe Esperantistoj.

Ruza, sed tamen ridinda sindefenda konduto fare de Esperantisto, kiu timas veron

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Tue, 30 Aug 2011 11:37:38 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

Se iu zorgemulo pri la Esperanto lingvo mencias realan, vaeran fakton pri iu problemo, kun la intenco forigi la kaǔzojn de la koncerna problemo, kaj tiel helpi al Esperanto, la veron tordemulo tuj asertas, ke temas pri ”kaŝidisto”. Tiu ruzulo kredas, ke li tiel sukcesos deturni la atenton de la saĝa legantaro el la menciitaj veraj problemoj al inventitaj argumentoj pri la kialo de regreso de la planlingvo.

Mi reagis nekonsentante al tiu aserto, laǔ kio la regreso de Esperanto ŝuldas al uzado de insigno, flago, himno.

Insigno, flago, himno certe ne helpas al planlingvo, sed ne ili estas la bazaj kialoj pri la lingvouza regreso.

La kerno de tiu mia reago esti tio, ke pri la spacoperdo de Esperanto kulpas la hontinde malbona lingvoscipovo de la plimulto de Esperantistoj. Tiu fuŝa lingvoscipovo (unue menciita fare de Kazimierz Bein) ŝuldas al neprofesie difinita lingvoregularo en tiu antikva (sed tamen, ankoraǔ valida) originala Fundamento.

La samaj Esperantistoj ofte parolas pli flue la anglan lingvon, ol Esperanton, ĉar la angla lingvo havas klare formulitajn lingvoregulojn. La angla (Oxforda) literaturo estas konsekvenca je unusencaj lingvoreguloj, cerbotenendaj idiomaĵoj.

Identeco elspureblas pro samaj pasvortoj

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Tue, 23 Aug 2011 17:36:30 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

En nuna komputiligita mondo oni devas uzi multloke pasvortojn, kodojn, kiujn pli kaj pli malfacile povas cerboteni.

Por ne devi memorigi tiom da pasvortoj, oni kutimas uzi la saman pasvorton por pluraj servoj. Tio estas tre danĝera kutimo, ĉar povas helpi al misuzantoj.

Kiel mi jam menciis en la artikoleto: https://www.ipernity.com/blog/35820/339241

pluraj portaloj, korespondiloj povas havi saman protektanton (sekretan servon), kiu kontroltenas la personajn datenojn de uzantoj.

Nu, imagu situacion en kiu vi uzas la saman pasvorton, kaj por Gmaila korespondilo, kaj por FaceBooka komunuma portalo.

La protektanto de tiuj du (aǔ eĉ pli) servoj per programeto serĉas samajn pasvortojn.

Oni kutime surmetas validajn personajn informojn je komunumaj portaloj, kiel ekz. Iwiw - apartenas al komunikada kompanio T-com, kontrolata de la hungaraj sekretaj servoj, Orkut - apartenas al Google, aǔ FaceBook - sen komento, pri ĝia aparteno...

Se tiu programeto malkovras du samajn pasvortojn ekz. en Gmailo kaj FaceBook, la kontrolistoj povas facile analizi ene de tiuj du kontoj la skribstilon, asociitajn datenojn, ktp. kaj identigi la posedanton de la Gmaila korespondila konto. Ekde tiu momento ili povas eĉ misuzi la malkovritan korespondilan konton, kies pasvorton jam konas.

Krei fakvorton

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Sun, 21 Aug 2011 18:08:45 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

Mi renkontis en Beletra Almanako ”fakvorton” kreitan verŝajne fare de iu fervorulo: bitlibro. Fine mi divenis, ke temas pri tiu tutmonde jam konata vorto ebook aǔ e-book. En la angla lingvo tiu mallongigo ”e” signifas electronic.

Do mi provis diveni kial tiu amatora vortaristo decidis ekuzi ĝuste tiun vorton bitlibro, se jam ekzistas en Esperanta vortostoko koresponda vorto por tiu angla electronic: elektrona?

Uzante la mallongigon de la vorto elektrona, la necesa fakvorto iĝas tre simila al tiu jam tutmonde vaste konata e-book / ebook: e-libro / elibro, kaj ĝia uzo helpas legantojn rekoni/kompreni la sencon de tiu nova Esperanta fakvorto.

Foje pensi racie dolorasssss...

Esperantistoj

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Thu, 18 Aug 2011 18:07:10 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

- éljen az eszperantó!

- kion vi diris?

- tessék? - nem értem.

- vi menciis la vorton Esperanto.

- mi van az eszperantóval?

- do you speak english?

- yes I do.

- you said something about esperanto.

- yes I said, three cheers for esperanto!

- but you didn't catch what I said to you in esperanto.

- it is because I am an esperantist!

Uzi importitajn kaj adaptitajn fakvortojn per gramatiko de planlingvo

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Wed, 10 Aug 2011 09:58:50 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

Gravas rekoni kaj konsideri tiun fakton, ke uzantoj de planlingvo vivas en medio de iu reganta etnolingvo (t.n. monda lingvo). Ĉi-epoke temas pri la angla lingvo, sed pli antaǔe temis pri la latina, franca, germana lingvoj.

Do plaĉe-neplaĉe, la plimulto de fakvortoj kune kun siaj komprenoj kreiĝas en la aktuala mondlingvo. Por ne-mondlingvanoj tiuj fakvortoj aperas kiel fremdlingvaj vortoj.

Diversaj ŝtatoj plej ofte transprenas tiujn fakvortojn originalforme aǔ ne multe ŝanĝite al en siaj ŝtataj lingvoj. Se ili ne importus tiujn fakvortojn, sed elpensus proprajn korespondajn, tio ne nepre helpus al tuja, ĝusta kompreno.

Uzantoj de planlingvo profitas plej multe je facile uzebla gramatiko de planlingvo (espereble profesie difinita), kaj la importitaj kaj ĝuste adaptitaj fremdaj fakvortoj ne ĝenas komunikadon. Samtempe, danke al vasta disvastiĝeco, tiaj mondlingvaj fakvortoj estas senpene rekonataj fare de divers-etnolingvuloj, kiuj certnivele scipovas la aktualan mondlingvon, sed kiam paroli aǔ skribadi per ĝi, ja alfrontas gravajn malfacilaĵojn.

Ĉi-kaze reliefiĝas la avantaĝo de planlingvo, kiu kapablas senprobleme uzi pere de skemeca, facila gramatiko ajnan importitan kaj iom adaptitan fremdan fakvorton.

Do ne indas malemi transpreni kaj ekuzi per planlingvo adaptitajn fremdajn fakvortojn.

Misuzo pri informalireblaj sistemoj

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Tue, 02 Aug 2011 20:35:55 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

Kiam iu inform-registra/kolekta sistemo sufiĉe disvastiĝis, la potenc-instancoj tuj prenas ĝin je siaj protektadoj.

Komence la poŝtelefona (mobiltelefona) sistemo iĝis utila ilo por inform-akiremaj sekretaj servoj. Aperis eĉ leĝo, kiu devigas la mobiltelefonajn kompaniojn registri kaj gardi komunikaĵojn, tekstajn mesaĝojn dum kvin jaroj. Eĉ pli, mobiltelefonaj kompanioj estas nuntempe rekte kontrolitaj fare de sekret-servaj instancoj.

Ĝis kiam temas nur pri agado eviti terorismon, la afero aspektas eĉ laǔdinde. Sed kazoj pri misuzoj estas tamen magnitude pli oftaj.

Nuntempe la mesaĝilo Gmailo ŝajnas furori, do la super-monde agantaj (regantaj) sekretaj servoj prenis ĝin je siaj prtektadoj. Tiuj servoj laǔplaĉe kontrolas mesaĝojn senditajn, ricevitajn, ne nur fare de potencialaj teroristoj, sed ankaǔ (precipe) fare de potencialaj politikaj kontraǔuloj (temas do pri misuzo).

Simile, nuntempe furoras la portalo FaceBook, sur kiu portalo individuoj kundividas ”senpage kaj senaltrude” siajn personajn, privatajn informojn.

Evidente, la profesiaj teroristoj estas pli ruzaj, ol afiŝi informojn pri si sur tiaj portaloj (kiel ekz. FaceBook), aǔ sendi gravajn mesaĝojn tra furoraj mesaĝiloj (kiel ekz. Gmailo).

Tamen la sekretaj servoj investas influon kaj monon por instigi ĉiujn interretumantojn aliĝi al la portalo FaceBook, kaj al la mesaĝilo Gmailo.

Do, la informoj rikolteblaj desur tiaj portaloj povas servi precipe por politikaj potencoj, aǔ por personal-estruloj de firmaoj, por kontroli siajn dungitojn, ktp.

El esprimiĝoj de frenezuloj, psikopatiuloj (kiel ekz. Breivik) ne eblas konkrete interpreti la nekalkuleblajn krimo-eventojn, kaj eviti la realiĝojn de tiaj kaŝitaj krimoplanoj. Por eviti tiajn tragediojn, instancoj devus por ĉiam ĉesi la nekontrolatan, liberan akireblon pri armiloj, eksplodiloj. Sed al tio kontraǔstaras la liberala, profitorientata kapitalisma sistemo.

Amasmortigo por atingi iun celon, aǔ serĉado de preteksto por amasmortigi?

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Sun, 31 Jul 2011 08:45:07 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

La hororaj okazintaĵoj en la ĉefurbo Oslo, kaj precipe sur la insulo Utøya, je la unua rigardo/pripenso ŝajnas esti kutima, celorientita terorista agado. Sed tio povas facile misgvidi onian prijuĝon.

Similan homan (best-instinktan) sintenon eblas senpene rekoni/identigi en socio dum la ĉiutaga, sen-sensacia, ”paca” agado, se oni ne lasas sin deturnitaj de jam trivialigitaj agoj.

Ankaǔ la profesiaj, do pagitaj ĉasistoj apartenas al mortigema homa sinten-grupo, sed ili havas ĝuste la taskon elekt-mortigi bestojn. La agado de la profesiaj ĉasistoj tamen estas regulita ĉar ilia tasko estas malmultigi/ĝustigi la nombron de bestoj en certa zono laǔ certaj klare difinitaj konsideroj. Ili prizorgas pri la konvena nombro de bestoj, elekt-mortigante la jam maljunajn aǔ/kaj malsanajn bestajn ekzemplerojn. Samtempe ili plenumas ankaǔ la dezirojn de siaj mortig-instinktoj.

Precipe ĉe politikistoj, karieristoj (karakterizaj esti trudambiciaj, perfortemaj) ĉasado estas tre polulara delektiĝo/ŝatokupo. Evidente, la amatoraj ĉasantoj ĉasas bestojn nek por havi kion manĝi, nek por ”konscienceme” prizorgi/kontrolteni la bestaran populacion. Ili ĉasas nur por plenumi la dezirojn de siaj mortig-instinktoj.

Se por la norvega amasmortiganto la konkreta politika celo estintus unuaranga, li povintus mortigi ĝuste tiujn politikistojn, pri kiuj li plendis en sia manifesto. Li klare sciis tion, ke ne atingos sian celon per mortigo de gejunuloj. Ankaǔ la bombeksplodo en Oslo ne celis konkretajn politikistojn.

Tio estas, ĉar la baza, ĉefa motivacio por Breivik estis delektiĝi dum amasmortigado. Postvivanaj atestantoj asertis tion, ke la murdanto (li ja ne estis pagita, profesia murdisto) post pafado kontrolis viktimojn, ĉu ankoraǔ vivas aǔ ne. Se la vunditaj viktimoj ankoraǔ vivis, li pafis plue, ĝismorte. Li ne faris tion por ”ne lasi” vivante atestantojn, ĉar sciis bone, ke li ne havas ŝancon forfuĝi. Li ankaǔ tion sciis, ke multaj atestantoj povos eskapi desur insulo. Li tamen mortigis gejunulojn senĝene ĝis la alveno de militordona trupo. Li faris tion pro plezuro, delektiĝo, simile kiel iuj politikistoj, karieristoj, kies mortig-deziro ne sperteblas okulpfrape, ĉar oni kutime ne starigas la demandon: kial iuj amatoraj ĉasantoj pagas monon por povi pafi bestojn, se havas kion manĝi? Ili ja povus eĉ aĉeti viandon de sovaĝa besto, se siaj apetitoj postulus tion.

Koruptada retrodistribuado de mono

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Sun, 17 Jul 2011 13:23:27 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

Temas pri koruptada agadsinteno heredita el komunismo, kaj plue aplikata en postfeǔdaleca kapitalismo, karakteriza en Eǔropo precipe por la intaj scialistaj landoj.

Oni jam havas sufiĉajn informojn pri la koruptada retrodistribuado de mono kaze de grandaj komopanioj konkursintaj por entrepreni realigon de gravaj investaĵoj. Sed mapli konata estas tiu koruptada fenomeno, kiu lastatempe multe disvastiĝis ene de kompanioj, pro la malmultiĝo de laborlokoj.

La plimulto de la enspezoj de multaj estruloj de kompanioj, devenas ne el oficialaj salajroj, sed el komercado per laborlokoj. Eĉ se iu kompanio arde bezonas novan dungiton, la estrulo tamen starigas korupcian postulon al aspiranto de tiu posteno. La kandidato al tiu posteno devas akcepti sekrete devon retropagi ĉiumonate (aǔ trimonate) certan procenton el sia onta neta salajro.

Ĉe pli grandaj kompanioj (200 - 500 dungitoj) tia korupcia neta enspezo povas atingi monate eĉ 3 000 Є por la estrulo. Rekompence, tiuj dungitoj ricevas certan garantion, ke ili ne perdos siajn postenojn.

La koruptaj estruloj ofte proponas al iuj dungitoj, ke forlasu la kompanion, kaj iĝu privataj entreprenantoj, kaj poste plenumu kiel eksteraj entreprenantoj taskojn por tiu kompanio. La celo estas tio, ke la estrulo povu pagi por la fakturo de la privata entreprenanto multe pli grandan monsumon, ol kiom li povus pagi kiel salajron por iu propra dungito. Sed tio ne okazas bonkor-cele, ĉar rekompence la privata entreprenanto devas retro-pagi al estrulo multe pli multe da mono el tiu ”grasa” fakturo, ol kiom iu kompania dungito povus pagi el sia neta salajro.

Komparado pri minacoj

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Wed, 23 Mar 2011 16:14:45 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

Nuntempe oni zorgiĝas post la bedaǔrindaj efikoj de la nelonge okazintaj tertremo kaj cunamo en Japanlando.

La ĉefa kialo de tiu maltrankviliĝo ŝajnas esti la averio de tiu atoma centralo proksime al Fukushima. Dume preskaǔ neniun okulfrapas tio, ke tiu fortega tertremo nur malmulte kaǔzis ruiniĝon de konstruaĵoj, ĉar preskaǔ ĉiun gravan damaĝon kaǔzis la nekutime alta cunamo, sed ne rekte la tertremo! Tio signifas, ke japanoj estas treege lertaj konstrui tertremrezistajn domojn, konstruaĵojn.

En la marbordaj urboj ili konstruis ankaǔ kontraǔ-cunamiajn digojn, kiuj ja rezistis al akvopremo, sed ne al la dek-metre alta cunamo!

En la atoma centralo de Fukushima ne rekte la tertremo okazigis damaĝon, sed la nekutime alta cunamo.

Antaǔ ol daǔrigi la prezentadon pri atoma-teknologio, mi invitas vin iom pensi pri la nombroj de ĉefe karbo-ministoj, kiuj mortis dum jarcentoj en minejoj okaze de gaso-eksplodo, ter-kolapso, ktp, aǔ pli poste pro silikozo. Kutime oni ne konsideras tiajn famojn kiel gravajn, dume akcidento en iu atoma centralo ja estas urĝe konsiderinda famo!

Multaj registaroj intence prisilentas la monate mortintajn karbo-ministojn, aǔ la ĉ. sammultajn, monate mortintajn, silikoz-malsanajn handikapulojn.

Por havigi pli klaran imagon pri la esenco de tia aferaliro, mi prezentas al vi la opinion fare de la plimulto de homoj pri aviadil-veturado. La plimulto de homoj pretas kredi tion, ke aviadilo estas la plej malsekura veturilo. Jes, ĝis nun neniam okazis, ke aviadiloj restu en ĉielo. Ili ĉiam ”revenis” iel ajn al tero.

Sed en veturtrafiko sur teraj vojoj mortas ĉiujare multe pli multaj homoj (rilate al veturata homo*km), ol en aviadil-veturado. Tio signifas, ke se vi deziras veturi ekz. disde Ateno ĝis al Hamburgo, vi havas pli bonajn ŝancojn alveni sane kaj senvundite se vi veturas per aviadilo, ol se vi veturus survoje per aǔto.

Vi provus sumigi la mortintojn en karbaj minejoj dum periodo, kiam ankoraǔ ne funkciis atomaj centraloj. Bv. aldoni ankaǔ tiujn, kiuj mortis silente pro silikozo...

Pro malbonvolemo aǔ stultaĵo ja povas morti centoj, miloj, eĉ milionoj da homoj. Por tio ne necesas atoma centralo...

En la ĉernobila atoma centralo okazis nek tertremo, nek cunamo, sed io pli grava: stultaĵo! En Japanlando eĉ tertremo ne povis kaǔzi problemon, sed nur la tre nekutime alta cunamo.

Nekutimaj naturaj fenomenoj ĉiam povas okazi. La tegmentojn de domoj oni kalkulas laǔ maks. 300 kg./m2 kaze de neĝo. Sed ne eblas ekskludi certan malfeliĉan kuniĝantan efikon, ke la ŝarĝo de neĝo estu eĉ pli granda.

Ĉu vi estas sekurigita pri meteorita frapego? Ĉu en nia mondo, ĉiu familio disponas pri bunkro, en kiu povas supervivi per stokitaj nutraĵoj, akvo kaj ceteraj necesaĵoj, pli, ol kvin jarojn post iu meteorit-enfrapo? - certe ne! Tamen neniu postulas al ŝtatoj konstrui tiajn bunkrojn, kiuj estu provizitaj per ĉiu necesaĵo por pli, ol kvin jaroj.

En Fukushima funkciis tn. akvoboliga atoma centralo. Japanoj ne havas propran energiofonton, kiel ekz. iuj ŝtategoj, kiuj akiras petrolon el la superregataj, malproksimaj landoj (ekz. el iuj arabaj landoj).

El la naturaj uranio-elementoj nur la elemento U-235 taǔgas por liveri energion (por disiĝi [fisii]). Ĝi nature troviĝas nur je ĉ. 0.7%. en uranaj ercoj. Sed el nur unu gramo de U-235 eblas akiri 233 milojn KWh.!

La akvoboliga atom-centralo funkcias en fermitspaca sistemo. En la reaktora recipiento troviĝas uraniodioksid-enhavaj stangoj (densigitaj je ĉ. 2-3% U-235), al inter kiuj eblas se necese ŝovi tn. ”neǔtron-forglutantajn” stangojn, kutime el kadmio aǔ borenhava-ŝtalo. La rolo de tiuj stangoj estas kapti neǔtronojn, kaj ne plu lasi ilin trafi pluajn U-235 atomojn (tiel eblas bremsi ĉeno-reakcion). Sed por pliigi nuklean ĉeno-reakcion, necesas redukti la rapidecon de neǔtronoj, ĉar la tro rapidaj neǔtronoj ne povas disfendi la atomojn de U-235 (ne okazas vibrado en nukleo). La malrapidigitaj neǔtronoj sukcesas kaǔzi vibradon en U-235, kaj tiel disfandi ĝin.

Simile, ankaǔ la reaktora malvarmiga medio povas servi - kaj praktike ĝi ja eĉ servas - ankaǔ kiel neǔtron-englutanta substanco. En akvoboligaj reaktoroj oni uzas puran, normalan (”malpezan”) akvon, al en kiu oni enmetas boracidon, funkcie de la uzateco (elĉerpiĝo) de la ”fuel” materialo (uran-dioksido).

La akvoboliga reaktoro do uzas kiel malvarmigan medion puran akvon, kies vaporoj rekte servas por funkciigi turbinojn. Do temas pri fermita spaco kun reaktora recipiento, turbino, malvarmiga (likvo-agregstatiga) instalaĵo, kaj denove reaktora recipiento.

En reaktora recipiento la urandioksidaj stangoj, radiade bremsitaj per boroacido kaj se necese per kadmiumaj stangoj, boligas la akvon je ĉ. 298 °C kaj 75kg/cm premo. Tiu varmega vaporo forlasas reaktoron tra firmaj tuboj kaj funkciigas rekte (sen termŝanĝa cirkvito) turbinojn. Forlasante la turbinojn vaporo fluas tra malvarmiga instalaĵo, kaj fine ĝia agregstato transformiĝas al likva. La obtenitan akvon elektro-pumpiloj retrofluigas al reaktora recipiento. Tio estas mallonge (simpligite) la funkciado de la akvoboligantaj atomaj centraloj.

Dum la tertremo en Fukushima, la sinprotektanta sistemo haltigis la atoman fisio-reakcion, enŝovante la kadmiumajn stangojn. Sed pli poste la cunamo malbonigis la rezervajn diselajn motorojn (ili ensorbis la inund-akvon anstataǔ aero), kaj funkciis nek la pumpiloj kiuj normale recirkuligas la akvon en tiu fermita reaktora spaco, nek la pumpiloj, kiuj cirkuligas la eksteran maran akvon, per kiu estas malvarmigita la vaporo, kiu elvenas el turbinoj, kaj devas retroflui likvoforme al reaktora recipiento.

La nuklea reakcio jam ne plu funkciis, sed la varmegaj urandioksidaj stangoj trovarmigis la nefluantan akvon, kreante ege altan temperaturon kaj premon. Tiu premego minacis disrompi la reaktoran recipienton. Post iom da dilemo, oni decidis malfermi la sekur-valvojn de la reaktoro.

Sed dume, la temperaturo kreskis tiom multe, ke parto el molekuloj de akvo disiĝis al oksigeno kaj hidrogeno. Eliĝante eksteren, malvarmiĝante, hidrogeno rekombiniĝis kun oksigeno kaǔzante gravan eksplodon kaj incendion.

Parto el la ferm-cirkvita akvo foriris, kaj la ankoraǔ troege varmaj urandioksidaj stangoj restis sen malvarmiga medio, kio kaǔzis parte iliajn fandiĝojn. La fandiĝinta ”atoma fuelo” fluis malsupren, espereble kvante kaj forme ne sufiĉe/taǔge por plenumi la kondiĉon por kritika maso. Se la cirkulig-pumpiloj povintus ankoraǔ dum iom da tempo plue funkcii, okazintus nenio grava afero.

Ŝajnas, ke ĝis nun la temperaturo de la reaktoro malpliiĝis tiom, ke pluaj fuel-stangoj jam ne plu fandiĝas fluante malsupren.

Paralele al tio, en la ceteraj momente neǔzitaj blokoj estiĝis io alia danĝera situacio. La parte elĉerpintaj ”fuel-stangoj” estas metitaj al en ”ripozigaj” basenoj, kie ili estas malvarmigataj per akvo-cirkulado. Ili daǔre eligas varmegon, sed magnitude mapli, ol la aktive uzataj stangoj. Tamen ankaǔ ili postulas senĉesan malvarmigon, kaj se la malvarmiga akvofluo ĉesas, ili trovarmiĝas, kaj disigas molekulojn de akvo al hidrogeno kaj oksigeno, kiuj rekombiniĝante kaǔzas eksplodon, incendion. La manko de provizkurento, kaj pro la difektiĝo de la diselaj rezervaj generatoroj haltis la malvarmiga akvo-cirkulado, kaj la parte elĉerpintaj stangoj trovarmiĝis disigante akvomolekulojn al hidrogeno kaj oksigeno, kaj tiel kaǔzante eksplodojn, incendiojn.

Eĉ spuron de stultaĵo ne eblas konstati en la japanlandaj bedaǔrindaj eventoj...

Ĉu daǔre insisti kontraǔstari al naturaj fortegoj, aǔ ŝanĝi vivspacon?

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Mon, 14 Mar 2011 11:39:37 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

Ekzistas en nia mondo kelkaj elstare danĝaraj zonoj, kie la naturaj katastrofoj re- kaj refoje ekstermas amase homvivojn. Mi mencios nur kelkajn el ili, por havi imagon pri ĉi tiu temo:

San Francisco situita super terkrusta romplinio; parto el Japanlando situita super terkrusta romplinio; parto el Nederlando situita je malleviĝanta tersurfaco, ktp.

Se kompari la surfacojn de tiuj loĝataj, danĝeraj zonoj, al iuj vastaj nedanĝeraj zonoj, kiuj estas apenaǔ loĝataj, eblas konkludi, ke estas pli saĝe transloĝiĝi amase (ŝtatnivele) al nedanĝeraj zonoj. Ekz. en Kanadlando troviĝas vastaj areoj apenaǔ loĝitaj, kie japanoj povus setliĝi. Se mi estus kanadano, mi certe ne protestus akcepti japanojn alsur tiuj nemulte loĝitaj areoj. Kutime oni pretas akcepti senplende la egale aǔ pli civilizajn gentojn, se la akcept-procezo certigas homecajn konsiderojn (reciprokan respekton pri kulturoj, lingvoj, tradicioj, kutimoj), kiel tio funkcias bonege ekz. en Svislando.

Multaj nederlandanoj setliĝas (transloĝiĝas) alen Hungarlando, sed neniu protestas kontraǔ ili. Ili kunportas ofte bezonatajn teknologio-scipovojn, konsiderindan labor-aliron, ktp.

Gentoj povas kunvivi en paco, kaj lerni reciproke iu de alia metiojn, scipovojn, lertecojn, kondiĉe, ke neniu gento klopodu lobie, konspire, suvereni super alia(j) gento(j).

Aǔskultu muzikon dum naĝado!

nobody@ipernity.com (Laszlo Istvan TOTH) — Wed, 15 Dec 2010 17:45:33 +0000

Laszlo Istvan TOTH has posted an article:

Naĝu aǔskultante muzikon!

Se vi ŝatas naĝi, vi povas pliigi tiun ĝuon aǔskultante preferatajn muzikpecojn. Por realigi tion, vi bezonas akvorezistan muzikaparaton. En vendejoj vi ne trovos tian, sed vi povas memfabriki ĝin.

Jen la necesaj konstisteroj:

- sonludilo (kutime mp3_ludilo)

- orel-aǔdigilo, kiu havas komunan tenilon por ambaǔ laǔtparoliloj (laǔeble tia, kiu havas malgrandajn laǔtparolilojn)

- malgranda, bonkvalita, plasta skatolo kun polurglata rando (por fermiĝi firme per sia kovrilplato).

- en aero firmigebla silika kaǔĉuko (ekz.: F.B.S.)

- silika grasaĵo

- ĉ. dek malgrandaj, kaj du grandaj (longaj) plastaj faskig-ligiloj por firmigi la kovrilplaton al sia plasta skatolo

- elektra izolbendo

- eventuale ia ŝir-rezista, trifadena elekra kablo

- kaj... du kondomoj

Preparig-procedo:

Truigu la plastan skatolon por trakonduki la elektran kablon de la orelaǔdigilo, kaj poste izolu la trair-truon per silika kaǔĉuko (ĝi bezonas du tagojn por firmiĝi!) - se la originala elektra kablo de la orelaǔdigilo ne ŝajnas esti sufiĉe ŝir-rezista, eblas ĝin anstataǔi per iu pli firma kablo.

Metu la sonludilon al en la plasta skatolo, kaj konektu ĝin al la stereo konektilo de la orelaǔdigila kablo.

Ŝmiru per silika grasaĵo la randon de la plasta skatolo, kaj fermu ĝin per sia kovrilplato.

Pluse, ligu kruce per faskig-ligiloj la fermkovritan skatolon por certiĝi, ke la fermplato ne disiĝos disde skatolo.

Nun la sonaparato jam estas akvorezista. La du kruce fiksitajn faskig-ligilojn eblas ĉiam deŝovi, kaj tiel enŝalti, elŝalti, respektive ŝanĝi baterion en sonaparato.

Sekvas akvorezistigi la orelaǔdigilon. Prenu du kondomojn (laǔeble neǔzitajn! :-) ), kaj metu po unu al sur ĉiu laǔtparolilo. Super la laǔtparolilo ligu streĉe sur tenilo, per elektra izolbendo la kondomon, kaj poste firmigu la ligaĵon per po du plastaj faskig-ligiloj. Ripetu tion refoje pli supre de tiu ligaĵo. Poste fortranĉu la superfluan parton de la kondomo. En tiu parto, de kie elvenas elektra kablo, apliku almenaǔ tri-foje tian ligaĵon.

Se la ”perverzaĵo” jam estas preta, plenigu profundan poton per varmega akvo (konsideru, ke eble vi iam baniĝos ankaǔ en termala akvo), kaj per pezaĵoj premu ilin profunde al sub akvonivelo. Post kelkaj horoj vi povas kontroli, ĉu la aparato estas aǔ ne akvorezista. Unuan fojon, dum provado, singardeme, vi metu nur alumet-skatolon loke de sonludilo...

Por manevri la ĝustig-butonojn, mi apogis la sonludilon desube per plasta aĵo tiel, ke la ludilo kuŝu tuj proksime al la ferm-kovrilo. Tio rimarkeblas pli klare sur la kvara bildo. La ferm-kovrilo estas sufiĉe elasta por permesi premi tra ĝi la butonojn de la sonludilo.

Nu jes, se la sonludilo manevreblas ekz. per stang-stirilo, aǔ per flankaj butonoj, aǔ la ĝustig-butonoj estas tro malgrandaj kaj tro proksimaj unu disde alia, tiukaze ne eblas manevri ĝin tra skatola fermkovrilo.

Sed, se la sonludilo estas sufiĉe malgranda, almenaǔ longeca, (tia, kiaj estas la t.n. USB sistemaj), ja eblas meti ĝin al en kondomo, fermi ĝin akvoreziste ĉe elirkablo, fortranĉi la superfluan parton de la kondomo, kaj manevri la butonojn tra la elasta kaǔĉuko. Kondomo estas ankaǔ sufiĉe travidebla por vidigi butonojn.

Por fiksi la skatolon al brako necesas t.n. hokbendo kaj ĝia paro, alkroĉigebla bendo. Tiaj bendoj uzatas ankaǔ sur certaj vestaĵoj loke de butonoj. Ili aĉeteblas en vendejoj pri vestaĵaj akcesoraĵoj.

Tranĉu ĉ. kvar cm. el hokbendo, kaj ĉ. 40 cm. el la alkroĉigebla bendo:

Kunmetu ilin je 1.5 cm longeco kontraǔvizaĝe, kaj kunkroĉu ilin je tiu komuna distanco per oficeja agrafilo:

Do restos el hokbendo ĉ. 2.5 cm por kroĉiĝi. Tio sufiĉos. Tredu la bendon al inter skatolo kaj la du kruce muntitaj faskigiloj (ĉu ĉe subo, ĉu ĉe supro de la skatolo) kaj fiksu ĝin al via brako en konvena loko. La skatolo ĉiel flosos, do ne indas ligi ĝin tro streĉe.

Se ĉio estas en ordo, ek al naĝbaseno!

P.S.

Se vi pruntedonas la sonaparaton al amikino, ne forgesu trankviligi ŝin, ke la orelaǔdigilo estas protektita kontraǔ akvo kaj AIDSO per neǔzita kondomo...